มติกกต. 14 กันยายน 69 จุดเปลี่ยน "คดีฮั้วส.ว.” หรือจุดเริ่มเกมยาว

 

วันที่ 14 กันยายน 2569 อาจเป็นหมุดหมายสำคัญของคดีที่ถูกเรียกว่า “ฮั้ว ส.ว.” เมื่อคณะกรรมการการเลือกตั้ง หรือ กกต. มีกำหนดพิจารณาผู้ถูกกล่าวหา 229 ราย

อย่างไรก็ตาม คำถามสำคัญไม่ได้อยู่เพียงว่า กกต. จะดำเนินการกับบุคคลกี่ราย แต่อยู่ที่มติดังกล่าวจะเปิดทางให้กระบวนการตรวจสอบเดินหน้าได้มากน้อยเพียงใด รวมถึงจะสร้างแรงกระเพื่อมต่อรัฐบาล พรรคการเมือง และวุฒิสภาชุดปัจจุบันอย่างไร

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เชษฐา ทรัพย์เย็น นักรัฐศาสตร์จากวิทยาลัยพัฒนามหานคร มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช ประเมินว่า ผลพิจารณาไม่น่าจะออกมาเป็นศูนย์ แต่ก็อาจไม่ครอบคลุมผู้ถูกกล่าวหาทั้ง 229 ราย โดยมีความเป็นไปได้ที่ กกต. จะส่งชื่อเข้าสู่กระบวนการศาลมากกว่า 100 ราย

ตัวเลขดังกล่าวเป็นเพียงการวิเคราะห์จากข้อมูลที่ปรากฏในพื้นที่สาธารณะ ไม่ใช่มติของ กกต. หรือข้อยุติทางกฎหมาย จึงยังไม่อาจนำไปสรุปว่าบุคคลใดกระทำผิด

 

หลักฐานรายบุคคลคือตัวชี้ขาด

หนึ่งในข้อมูลที่ถูกนำมาอธิบายข้อสงสัยเกี่ยวกับกระบวนการเลือก ส.ว. คือรูปแบบคะแนนที่เรียกว่า “หน้าผาคะแนน” ซึ่งผู้สมัครอันดับต้นในแต่ละกลุ่มได้รับคะแนนสูงกว่าผู้สมัครลำดับถัดไปอย่างชัดเจน

ข้อมูลเกี่ยวกับรูปแบบคะแนน ตลอดจนรายละเอียดบางส่วนของคดี ถูกเผยแพร่ผ่านไอลอว์และบุคคลจากพรรคประชาชนอย่างต่อเนื่อง จนทำให้ประเด็นนี้ยังอยู่ในความสนใจของสังคม

แต่ความผิดปกติทางสถิติไม่อาจใช้แทนหลักฐานทั้งหมดได้ การวินิจฉัยจะต้องพิจารณาพฤติการณ์และพยานหลักฐานของผู้ถูกกล่าวหาเป็นรายบุคคล ทั้งความเชื่อมโยง การติดต่อสื่อสาร เส้นทางการดำเนินงาน และพฤติกรรมที่อาจสะท้อนถึงการจัดตั้งหรือแลกเปลี่ยนผลประโยชน์

หาก กกต. มีมติส่งชื่อบุคคลเข้าสู่กระบวนการศาล ก็ยังไม่ใช่คำพิพากษาถึงที่สุด ผู้ถูกกล่าวหายังมีสิทธิต่อสู้คดีและนำพยานหลักฐานเข้าหักล้าง จึงไม่ควรถูกนำเสนอว่าเป็นผู้กระทำผิดก่อนศาลมีคำวินิจฉัย

 

ยังห่างจากเงื่อนไขยุบพรรค

อีกประเด็นที่ถูกจับตาคือ คดีจะขยายผลไปถึงพรรคการเมืองหรือไม่ เนื่องจากมีการกล่าวถึงสมาชิกพรรค สส. และบุคคลในรัฐบาลบางรายว่าอาจมีความเชื่อมโยงกับผู้ที่อยู่ในขอบเขตการตรวจสอบ

อย่างไรก็ตาม การที่สมาชิกพรรคหรือผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองเข้าไปเกี่ยวข้อง ไม่ได้ทำให้ความรับผิดเชื่อมโยงถึงพรรคโดยอัตโนมัติ

 

ดร.เชษฐามองว่า หากจะยกระดับไปสู่ประเด็นยุบพรรค จำเป็นต้องมีหลักฐานเฉพาะที่แสดงว่าพรรคหรือผู้บริหารพรรคมีส่วนรู้เห็น สั่งการ หรือมีมติสนับสนุนการกระทำดังกล่าว ข้อมูลที่ปรากฏขณะนี้ยังไม่เพียงพอให้สรุปว่าคดีจะเดินไปถึงจุดนั้น

 

ดังนั้น มติวันที่ 14 กันยายนอาจสร้างผลสะเทือนทางการเมืองทันที แต่ผลทางกฎหมายต่อพรรคการเมืองยังต้องผ่านการพิสูจน์อีกหลายขั้น

 

ผลทางการเมืองอาจมาก่อนคำตัดสิน

หาก กกต. ส่งผู้ถูกกล่าวหาจำนวนมากเข้าสู่กระบวนการศาล คดีอาจใช้เวลาพิจารณานาน เนื่องจากต้องตรวจสอบข้อเท็จจริงและรับฟังพยานหลักฐานของแต่ละบุคคล

ดร.เชษฐาคาดว่า กระบวนการอาจกินเวลามากกว่าสองปี หรือยาวไปจนใกล้สิ้นวาระของวุฒิสภาชุดปัจจุบัน แต่กรอบเวลาดังกล่าวเป็นเพียงการประเมินจากลักษณะและขนาดของคดี ไม่ใช่กำหนดเวลาที่ศาลประกาศไว้

จุดนี้ทำให้ผลทางการเมืองอาจเกิดขึ้นก่อนผลทางกฎหมาย แม้คดียังไม่ถึงที่สุด แต่เพียงการส่งชื่อเข้าสู่กระบวนการศาลก็อาจกระทบต่อความน่าเชื่อถือของผู้ถูกกล่าวหา วุฒิสภา และองค์กรที่รับผิดชอบการเลือก ส.ว.

ฝ่ายค้านอาจนำมติของ กกต. ไปใช้ขยายประเด็นด้านธรรมาภิบาล ทั้งในการอภิปรายไม่ไว้วางใจและการตรวจสอบผ่านกลไกรัฐสภา ขณะที่ภาคประชาสังคมอาจเดินหน้าติดตามและเปิดเผยข้อมูลเพิ่มเติม

อย่างไรก็ดี ยังไม่มีข้อมูลเพียงพอที่จะสรุปว่ารัฐบาลหรือพรรคการเมืองใดต้องรับผิดทางกฎหมายโดยตรง

 

 

คดีตอบโต้อาจทำให้ข้อพิพาทยืดเยื้อ

อีกแนวโน้มหนึ่งคือการใช้กระบวนการยุติธรรมตอบโต้ผู้เผยแพร่ข้อมูล โดยมีการดำเนินคดีในข้อหาหมิ่นประมาท ความผิดตามกฎหมายคอมพิวเตอร์ และกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล

ดร.เชษฐามองว่า คดีเหล่านี้อาจสร้างแรงกดดันแก่ผู้เปิดเผยข้อมูลและทำให้ข้อพิพาทยืดเยื้อออกไป แต่ยังไม่อาจสรุปได้ว่า ผู้ฟ้องมีเจตนาปิดกั้นการตรวจสอบหรือลดความน่าเชื่อถือของข้อมูล เพราะการวินิจฉัยเจตนาจำเป็นต้องมีหลักฐานมากกว่าการประเมินผลที่อาจตามมา

ในอีกด้านหนึ่ง ผู้เผยแพร่ข้อมูลก็ต้องตรวจสอบความถูกต้องอย่างรอบคอบ แยกข้อเท็จจริงออกจากข้อกล่าวหา และเปิดพื้นที่ให้ผู้ถูกพาดพิงชี้แจง เพื่อไม่ให้การตรวจสอบทางการเมืองกลายเป็นการตัดสินความผิดล่วงหน้า

 

3ฉากทัศน์หลังมติ กกต.

ฉากทัศน์แรก กกต. ดำเนินการมากกว่า 100 ราย

กรณีนี้จะเกิดขึ้นหาก กกต. เห็นว่าหลักฐานครอบคลุมผู้ถูกกล่าวหาจำนวนมาก ผลที่ตามมาคือคดีจะเข้าสู่กระบวนการศาลในวงกว้าง และอาจกลายเป็นประเด็นหลักในการตรวจสอบรัฐบาลและวุฒิสภา แต่ยังไม่หมายความว่าทุกคนมีความผิดถึงที่สุด

ฉากทัศน์ที่สอง ดำเนินการเฉพาะบางราย

หากหลักฐานมีความชัดเจนเฉพาะบุคคล กกต. อาจเลือกดำเนินการกับผู้ถูกกล่าวหาเพียงบางส่วน สถานการณ์นี้อาจทำให้เกิดข้อถกเถียงว่าเป็นการแยกผู้เกี่ยวข้องระดับปฏิบัติการออกจากเครือข่ายใหญ่หรือไม่ แต่ยังไม่ควรสรุปว่าเป็นยุทธศาสตร์ “ตัดแขนขารักษาชีวิต” หากไม่มีหลักฐานยืนยันเจตนาของผู้เกี่ยวข้อง

ฉากทัศน์ที่สาม ผลต่ำกว่าความคาดหมาย

หาก กกต. ไม่ดำเนินการหรือดำเนินการกับบุคคลจำนวนน้อย ฝ่ายค้านและภาคประชาสังคมอาจเรียกร้องให้เปิดเผยเหตุผลของมติ รวมถึงเลือกใช้ช่องทางกฎหมายหรือกลไกตรวจสอบอื่น หากเห็นว่ายังมีหลักฐานเพียงพอให้เดินหน้าต่อ

 

14 กันยายนอาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้น

 

ไม่ว่ามติของ กกต. จะออกมาในรูปแบบใด วันที่ 14 กันยายนยังไม่ใช่วันตัดสินว่าใครผิดหรือถูก แต่อาจเป็นวันที่คดีเปลี่ยนจากข้อกล่าวหาและการเปิดเผยข้อมูลในพื้นที่สาธารณะ ไปสู่การพิสูจน์อย่างเป็นทางการในกระบวนการยุติธรรม

สิ่งที่ต้องติดตามจึงไม่ใช่เพียงจำนวนรายชื่อ แต่รวมถึงเหตุผลของมติ ประเภทของพยานหลักฐาน การแยกพฤติการณ์ของผู้ถูกกล่าวหาแต่ละราย และสถานะของผู้ดำรงตำแหน่งระหว่างการพิจารณาคดี

หากกระบวนการศาลต้องใช้เวลาหลายปี มติวันที่ 14 กันยายนอาจไม่ใช่บทสรุปของคดี “ฮั้ว ส.ว.” หากแต่เป็นจุดเริ่มต้นของเกมกฎหมายและการเมืองระยะยาว ซึ่งผลสะเทือนอาจเกิดขึ้นก่อนคำพิพากษาถึงที่สุดเสียด้วยซ้ำ

 

แหล่งที่มาประกอบ : รายการคมชัดลึก (คลิก)