2 คดีโกงเขย่ารัฐบาลนายกฯอนุทิน เปิดทางฝ่ายค้านซักฟอก

 

2 คดีใหญ่สะเทือนเสถียรภาพรัฐบาล

รัฐบาลอนุทินกำลังเผชิญแรงกดดันที่ไม่ได้วัดกันเพียงจำนวนเสียงในสภา แต่เป็นการต่อสู้เพื่อรักษา “ความชอบธรรม” ท่ามกลางข้อกล่าวหาเรื่องทุจริตเชิงระบบ ปัญหาความมั่นคงชายแดนใต้ และข้อกังขาต่อภาวะผู้นำของนายกรัฐมนตรี

แม้ฝ่ายรัฐบาลมีเสียงสนับสนุนถึง 291 เสียง ซึ่งเพียงพอประคองสถานการณ์ในสภา แต่ความมั่นคงทางตัวเลขไม่ได้หมายความว่าจะหยุดการสั่นคลอนนอกสภาได้ โดยเฉพาะเมื่อคดีฮั้วเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาและการทุจริตสอบท้องถิ่นถูกยกระดับเป็น “2 โคตรโกง” ที่ฝ่ายค้านเตรียมใช้เป็นแกนหลักในการตรวจสอบรัฐบาล

 

คดีฮั้ว สว. กับข้อกังขาเรื่อง “ตัดตอน”

คดีฮั้วเลือกตั้ง สว. เป็นแรงกดดันสำคัญที่สุด เพราะไม่ได้กระทบเฉพาะความน่าเชื่อถือของคณะกรรมการการเลือกตั้ง หรือ กกต. แต่ยังเชื่อมโยงไปถึงเครือข่ายทางการเมืองและตัวนายกรัฐมนตรี ซึ่งมีชื่อเป็นหนึ่งในผู้ถูกกล่าวหาที่ได้รับหมายเรียกตามข้อมูลในเอกสารสำนวนกองคดีฟอกเงิน กรมสอบสวนคดีพิเศษ หรือ DSI ที่หลุดออกมา

แม้ กกต. ประกาศดำเนินคดีอาญากับผู้สมัคร 1,767 คนในข้อหาแจ้งคุณสมบัติอันเป็นเท็จ แต่การดำเนินการดังกล่าวกลับถูกตั้งคำถามว่าอาจเป็นการเบี่ยงน้ำหนักออกจากข้อกล่าวหาเรื่องการจัดตั้งขบวนการฮั้วเลือกตั้ง ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของคดี

ข้อวิจารณ์ยังพุ่งไปที่การตีความกฎหมายของเลขาธิการ กกต. ซึ่งระบุว่าต้องเป็นพฤติกรรมทุจริตของตัวผู้สมัครเอง ขณะที่ฝ่ายตั้งคำถามเห็นว่ามาตรา 77 ใช้ถ้อยคำครอบคลุมถึง “ผู้สมัครหรือผู้ใด” จึงเกิดข้อสงสัยว่าการตีความเช่นนี้อาจทำให้การสอบสวนถูกจำกัดอยู่เฉพาะบุคคล และไม่สามารถขยายไปถึงผู้วางแผนหรือผู้สนับสนุนขบวนการได้

เอกสารสำนวน DSI ที่หลุดออกมายังระบุถึงพฤติกรรมต้องสงสัยอย่างเป็นระบบ 10 ประการ ซึ่งถูกกล่าวหาว่าริเริ่มโดยกลุ่มนักการเมืองรุ่นใหม่ของพรรคการเมืองหนึ่ง อย่างไรก็ตาม ฝ่ายที่ถูกเรียกว่าเครือข่าย “สีน้ำเงิน” กลับให้น้ำหนักกับการตรวจสอบผู้ทำเอกสารราชการหลุดมากกว่าการชี้แจงข้อเท็จจริงในสำนวน จึงถูกวิจารณ์ว่าเป็นความพยายามเอาชนะคดีด้วยข้อกฎหมายทางเทคนิค หรือ “ชนะฟาวล์”

จุดชี้ขาดจึงไม่ได้อยู่เพียงว่าเอกสารหลุดออกมาอย่างไร แต่อยู่ที่ข้อกล่าวหาในเอกสารจะได้รับการตรวจสอบอย่างครบถ้วนหรือไม่ และกระบวนการจะสาวไปถึงผู้มีอำนาจระดับใด

 

โกงสอบท้องถิ่นกับภาพการจัดการเฉพาะปลายเหตุ

 

อีกหนึ่งวิกฤตคือการทุจริตสอบคัดเลือกข้าราชการส่วนท้องถิ่น ซึ่งรัฐบาลตอบสนองด้วยการโยกย้ายเจ้าหน้าที่และเตรียมเพิกถอนผลสอบในหลายจังหวัด แต่ผลการสืบสวนของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ หรือ ป.ป.ช. ยังสาวไปถึงเพียงระดับอธิบดี โดยไม่พบหลักฐานเชื่อมโยงถึงฝ่ายการเมือง

ช่องว่างระหว่างขนาดของปัญหากับระดับของผู้ที่ถูกตรวจสอบ ทำให้เกิดข้อสงสัยว่ากระบวนการอาจหยุดอยู่เพียงฝ่ายปฏิบัติ ขณะที่ผู้บงการหรือผู้ได้รับประโยชน์ในระดับสูงยังไม่ถูกแตะต้อง

การโยกผู้ว่าราชการจังหวัดบุรีรัมย์มาดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นคนใหม่ในช่วงที่หน่วยงานกำลังเผชิญวิกฤต ยิ่งทำให้สังคมตั้งคำถามถึงระบบอุปถัมภ์ทางการเมือง แม้การแต่งตั้งดังกล่าวเพียงลำพังยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันความผิด แต่ในเชิงภาพลักษณ์ถือเป็นภาระที่รัฐบาลต้องอธิบายให้ชัดเจน

 

ไฟใต้ซ้ำเติมคำถามเรื่องภาวะผู้นำ

แรงกดดันต่อรัฐบาลไม่ได้จำกัดอยู่ที่คดีทุจริต สถานการณ์ชายแดนภาคใต้ที่กลับมารุนแรงในรอบ 22 ปี โดยเกิดเหตุป่วนพร้อมกัน 108 จุดใน 27 อำเภอช่วงเดือนสิงหาคม กลายเป็นบททดสอบความสามารถในการประเมินและบริหารวิกฤตความมั่นคง

ช่วงแรก นายกรัฐมนตรีและแม่ทัพภาคที่ 4 ระบุว่าเหตุการณ์ดังกล่าวเป็นการตอบโต้ของขบวนการค้ายาเสพติดและบุหรี่เถื่อน แต่ข้อมูลของสำนักข่าวกรองแห่งชาติกลับชี้ว่าเป็นการแสดงศักยภาพเชิงสัญลักษณ์ เพื่อเพิ่มอำนาจต่อรองในเวทีเจรจาสันติภาพ

ความแตกต่างของคำอธิบายทำให้เกิดคำถามว่า รัฐบาลประเมินภัยต่ำกว่าความเป็นจริงหรือไม่ และหน่วยงานด้านความมั่นคงมีข้อมูลที่เป็นเอกภาพเพียงใด

แรงวิจารณ์เพิ่มขึ้นอีกเมื่อฝ่ายค้านเรียกร้องให้ตั้งคณะกรรมการอิสระตรวจสอบข่าวลือกรณีทหารยิงประชาชน แต่นายกรัฐมนตรีระบุว่าไม่มีอำนาจเพราะพื้นที่อยู่ภายใต้กฎอัยการศึก ทั้งที่นายกรัฐมนตรีดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร หรือ ผอ.รมน. ด้วย

ประเด็นนี้จึงกลายเป็นมากกว่าข้อถกเถียงทางกฎหมาย เพราะสะท้อนคำถามว่า ผู้นำรัฐบาลพร้อมรับผิดชอบและใช้อำนาจที่มีเพื่อคลี่คลายวิกฤตหรือไม่

 

เสียงในสภาแน่น แต่ความเชื่อมั่นนอกสภาสั่นคลอน

 

ผลสำรวจนิด้าโพลระบุว่า ประชาชน 37.86% เห็นว่ารัฐบาลจะไม่รอด ขณะที่อีก 26.03% มองว่าจะอยู่รอดแต่ได้รับความเสียหายอย่างหนัก รวมแล้วเกือบ 64% ที่ไม่ได้มองสถานะของรัฐบาลในเชิงบวก โดยประเด็นที่ต้องการให้ตรวจสอบมากที่สุดคือการทุจริตสอบท้องถิ่นและคดีฮั้ว สว.

ฝ่ายค้านจึงวางเกมตรวจสอบเป็นสองช่วง เริ่มจากการอภิปรายทั่วไปโดยไม่ลงมติตามมาตรา 152 เพื่อรวบรวมข้อมูล เปิดเผยข้อผิดพลาด และเพิ่มแรงกดดัน ก่อนพิจารณายื่นอภิปรายไม่ไว้วางใจตามมาตรา 151 เมื่อเห็นว่ารัฐบาลอยู่ในจุดอ่อนแอที่สุด

พรรคประชาชนและพรรคประชาธิปัตย์ยังแบ่งประเด็นตรวจสอบอย่างเป็นระบบ ทั้งคดีฮั้ว สว. โครงการระบบ AI และพาสปอร์ตไทย นโยบายกัญชา ตลอดจนการปล่อยปละละเลยงานทะเบียนราษฎร ขณะที่ฝ่ายรัฐบาลเริ่มใช้ดินเนอร์พรรคร่วมเป็นกลไกประสานความสัมพันธ์และป้องกันการแตกแถวระหว่างลงมติ

เกมนี้จึงไม่ใช่เพียงการช่วงชิงเสียงในสภา แต่เป็นการแข่งขันกันกำหนดภาพว่า ฝ่ายใดมีความน่าเชื่อถือมากพอจะอธิบายวิกฤตต่อประชาชน

กระแส “นายกฯ สำรอง” สัญญาณเตือนจากนอกสภา

 

ท่ามกลางข้อกังขาด้านเศรษฐกิจและความซื่อสัตย์สุจริต กระแสข่าวเรื่อง “นายกฯ สำรอง” กลับมาอีกครั้งหลังเงียบหายไปกว่า 5 เดือน โดยชื่อของเศรษฐพุฒิ สุทธิวาทนฤพุฒิ อดีตผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทยและองคมนตรี ถูกกล่าวถึงว่าเป็นบุคคลที่อาจได้รับการยอมรับจากกลุ่มที่ถูกเรียกว่า “รัฐพันลึก”

จุดแข็งที่ถูกนำมาอธิบายประกอบกระแสดังกล่าวคือ ความเชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจ การยอมรับในระดับสากล ประวัติการทำงานที่ไม่มีข้อครหาเรื่องทุจริต และท่าทีที่ยึดมั่นในหลักการ ไม่โอนอ่อนตามแรงกดดันทางการเมือง

อย่างไรก็ตาม เรื่องดังกล่าวยังอยู่ในระดับกระแสข่าว ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าจะเกิดการเปลี่ยนตัวนายกรัฐมนตรี แต่การที่ชื่อบุคคลภายนอกการเมืองกลับมาถูกพูดถึง ย่อมสะท้อนว่าความเชื่อมั่นต่อรัฐบาลปัจจุบันกำลังถูกตั้งคำถามอย่างจริงจัง

 

ทางรอดไม่ได้อยู่ที่ 291 เสียงเพียงอย่างเดียว

 

ชะตาของรัฐบาลอนุทินขึ้นอยู่กับแรงกดดัน 4 ด้าน ได้แก่ ความชอบธรรมจากคดีทุจริต ความเป็นเอกภาพของพรรคร่วม ปัญหาเศรษฐกิจปากท้อง และภาวะผู้นำในการรับมือวิกฤตความมั่นคง

รัฐบาลอาจใช้เสียง 291 เสียงผ่านการลงมติในสภาได้ แต่หากไม่สามารถตอบคำถามเรื่องคดีฮั้ว สว. การโกงสอบท้องถิ่น และการจัดการสถานการณ์ชายแดนใต้ได้อย่างตรงไปตรงมา เสียงข้างมากก็อาจเป็นเพียงเสถียรภาพในเชิงตัวเลข ขณะที่ทุนทางการเมืองและความไว้วางใจจากประชาชนลดลงอย่างต่อเนื่อง

ทางแพร่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่ารัฐบาลจะ “รอด” หรือ “ไม่รอด” จากศึกซักฟอก แต่คือการพิสูจน์ว่ารัฐบาลยังมีความชอบธรรมเพียงพอที่จะบริหารประเทศต่อไปหรือไม่.