ศึก กสถ.-3 สมาคมท้องถิ่น สอบโกงลามเป็นวิกฤตความชอบธรรมทั้งระบบ

จากปัญหาทุจริตในการสอบแข่งขันพนักงานส่วนท้องถิ่น วันนี้เรื่องไม่ได้หยุดอยู่ที่คำถามว่า “ใครแก้คะแนน” หรือ “ใครได้ประโยชน์” อีกต่อไป แต่กำลังขยายวงเป็นความขัดแย้งระหว่าง คณะกรรมการกลางการสอบแข่งขันพนักงานส่วนท้องถิ่น หรือ กสถ. กับ 3 สมาคมองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ได้แก่ สมาคมองค์การบริหารส่วนจังหวัด สมาคมสันนิบาตเทศบาลแห่งประเทศไทย และสมาคมองค์การบริหารส่วนตำบลแห่งประเทศไทย

 

หัวใจของความขัดแย้งอยู่ที่คำถามง่าย ๆ แต่หนักหน่วงว่า เมื่อกระบวนการสอบที่ส่วนกลางเป็นผู้ดำเนินการเกิดความผิดพลาด ใครควรเป็นผู้รับผิดชอบผลที่ตามมา

 

เพราะล่าสุด ภาระดังกล่าวกำลังเคลื่อนจากโต๊ะของผู้จัดสอบ ไปอยู่บนโต๊ะของ อปท.ทั่วประเทศ ซึ่งเป็นหน่วยงานปลายทางที่รับผู้สอบผ่านเข้าบรรจุ

“เผือกร้อน” จากสนามสอบถูกส่งถึงท้องถิ่น

 

ชนวนสำคัญเกิดจากมติของ กสถ. ที่ให้ อปท.ดำเนินการเพิกถอนรายชื่อผู้ที่ได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการท้องถิ่นไปแล้ว หลังพบปัญหาการแก้ไขคะแนน พร้อมให้ดำเนินการบรรจุบุคคลตามลำดับคะแนนที่ปรับใหม่

 

ในทางบริหารอาจดูเหมือนเป็นการแก้ไขผลสอบให้กลับมาอยู่บนคะแนนที่ถูกต้อง แต่ในมุมของ 3 สมาคม อปท. เรื่องไม่ได้ง่ายเพียงแค่ถอนชื่อคนหนึ่งแล้วใส่อีกชื่อหนึ่งเข้าไปแทน

 

เพราะคนจำนวนหนึ่งไม่ได้อยู่ในสถานะ “ผู้สอบผ่าน” อีกต่อไป แต่ได้เข้ารับราชการ มีตำแหน่ง เงินเดือน อายุราชการ และสถานะทางกฎหมายเกิดขึ้นแล้ว

 

เมื่อ อปท.เป็นผู้ลงนามเพิกถอน หากผู้ได้รับผลกระทบนำเรื่องไปฟ้องต่อศาล หน่วยงานและผู้บริหารท้องถิ่นอาจกลายเป็นคู่กรณีโดยตรง

 

นี่จึงเป็นเหตุผลที่ 3 สมาคมมองว่ากำลังถูกโยน “เผือกร้อน” มาให้รับผิดชอบ ทั้งที่ไม่ได้มีส่วนกำหนดกระบวนการสอบ ตั้งแต่การร่าง TOR การคัดเลือกผู้จัดสอบ การตรวจข้อสอบ ไปจนถึงการประกาศผล

 

คำถามจึงย้อนกลับไปหา กสถ.ว่า หากต้นทางเป็นผู้ควบคุมระบบ เหตุใดความเสี่ยงทางกฎหมายจากการแก้ปัญหาจึงต้องตกอยู่กับปลายทาง

 

รับรองผลมาแล้ว 2 รอบ เหตุใดวันนี้จึงต้องย้อนกลับ

 

อีกจุดที่ทำให้ข้อขัดแย้งรุนแรงขึ้น คือประวัติการรับรองผลสอบของ กสถ.

ตามข้อมูลที่ให้มา กสถ.เคยรับรองผลสอบมาแล้วถึง 2 รอบ และมีการบรรจุข้าราชการท้องถิ่นไปแล้วประมาณ 15,000 คน มากกว่ากรอบเดิมที่กำหนดไว้ประมาณ 8,500 คน

ประเด็นที่ถูกตั้งคำถามหนักที่สุดคือ การรับรองผลในรอบที่ 2 เกิดขึ้นภายหลังมีการจับกุมขบวนการที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไขคะแนนแล้ว

จุดนี้ทำให้ฝ่ายท้องถิ่นตั้งคำถามว่า เมื่อมีสัญญาณความผิดปกติเกิดขึ้น เหตุใดกระบวนการรับรองผลจึงยังดำเนินต่อ และเหตุใดในเวลาต่อมาจึงต้องกลับมายกเลิกหรือแก้ไขสิ่งที่ กสถ.เคยรับรองด้วยตนเอง

 

หากระบบคัดกรองมีปัญหา ความรับผิดชอบควรเริ่มต้นตรงไหน

คำถามนี้สำคัญ เพราะการรับรองผลสอบไม่ใช่เพียงกระดาษหนึ่งแผ่น แต่เป็นจุดเริ่มต้นของการแต่งตั้งคนเข้าสู่ระบบราชการนับหมื่นชีวิต

เมื่อคำรับรองเปลี่ยนแปลง ผลกระทบจึงไม่ได้เกิดเฉพาะกับผู้สอบ แต่สะเทือนไปถึง อปท. ผู้บริหารท้องถิ่น ครอบครัวของผู้ได้รับการบรรจุ และตำแหน่งราชการที่ถูกจัดวางไปแล้วทั่วประเทศ

จากปัญหาคะแนน สู่คำถามเรื่องความชอบธรรมของ กสถ.

ความขัดแย้งจึงค่อย ๆ เปลี่ยนจากเรื่อง “วิธีแก้คะแนน” ไปสู่คำถามที่ใหญ่กว่า คือ กสถ.ชุดปัจจุบันมีความชอบธรรมเพียงพอที่จะเป็นผู้แก้วิกฤตหรือไม่

ตามข้อมูลที่ให้มา ฝ่าย อปท.ตั้งข้อสังเกตว่า กรรมการ กสถ.หลายรายกำลังอยู่ในกระบวนการตรวจสอบของ ป.ป.ช. เกี่ยวกับกรณีทุจริตสอบดังกล่าว รวมถึงมีข้อกล่าวหาต่อกรรมการบางรายเกี่ยวกับประวัติหรือความสัมพันธ์กับบุคคลที่ถูกดำเนินคดี

ข้อกล่าวหาเหล่านี้ยังต้องเป็นไปตามกระบวนการตรวจสอบ และไม่อาจถือเป็นข้อยุติว่าบุคคลใดกระทำผิด

แต่ในทางการบริหาร ปัญหาที่เกิดขึ้นก่อนผลคดีจะสิ้นสุดคือ ความไว้วางใจ

เพราะเมื่อผู้ที่มีหน้าที่สั่งการแก้ปัญหากลับถูกตั้งคำถามว่าเป็นส่วนหนึ่งของระบบที่กำลังถูกตรวจสอบ คำสั่งทุกฉบับจึงหลีกเลี่ยงแรงเสียดทานได้ยาก

นี่เป็นเหตุผลที่เริ่มมีคำถามว่า กสถ.ชุดดังกล่าวควรปฏิบัติหน้าที่ต่อไปตามปกติ หรือควรมีมาตรการบางอย่างเพื่อสร้างความเชื่อมั่นก่อนดำเนินการที่กระทบสิทธิของข้าราชการจำนวนมาก

คะแนนชุดใหม่ โปร่งใสแค่ไหน

อีกสนามหนึ่งที่ยังไม่มีคำตอบชัด คือหลักฐานที่ใช้จัดลำดับคะแนนใหม่

3 สมาคม อปท.ต้องการความมั่นใจว่า คะแนนที่นำมาใช้เป็นฐานสำหรับเพิกถอนและบรรจุบุคคลใหม่นั้น ผ่านการตรวจสอบกับกระดาษคำตอบต้นฉบับอย่างละเอียดแล้วหรือไม่

เหตุผลของข้อเรียกร้องนี้ตรงไปตรงมา เพราะหากกำลังแก้ไขปัญหาที่เกิดจาก “การแก้คะแนน” ระบบใหม่ที่นำมาใช้แทนต้องมีความน่าเชื่อถือสูงกว่าระบบเดิมอย่างไม่มีข้อสงสัย

มิฉะนั้น การแก้ปัญหาอาจกลายเป็นการเปิดข้อกังขารอบใหม่ว่า ใครเป็นผู้จัดทำคะแนนชุดใหม่ ใครตรวจสอบ ใครรับรอง และมีระบบป้องกันการสอดแทรกรายชื่อบุคคลที่ไม่ควรได้รับสิทธิหรือไม่

ยิ่งการตัดสินใจครั้งนี้อาจทำให้คนหนึ่งต้องออกจากราชการและอีกคนได้เข้ารับราชการ หลักฐานทุกชิ้นจึงต้องสามารถอธิบายและตรวจสอบย้อนหลังได้

 

คำพิพากษาศาล อาจไม่ใช่ “เกราะ” ให้ท้องถิ่น

 

กสถ.ยังนำแนวคำพิพากษาศาลปกครองมาใช้อธิบายเพื่อสร้างความมั่นใจต่อการดำเนินการ แต่ฝ่าย อปท.เห็นว่าอาจไม่สามารถนำมาเทียบเคียงกับสถานการณ์ปัจจุบันได้ทั้งหมด

 

เหตุผลคือคดีที่ถูกนำมาอ้างมีลักษณะเป็นการล้มกระบวนการสอบ ขณะที่กรณีปัจจุบันเป็นการปรับเปลี่ยนลำดับคะแนนและเพิกถอนบุคคลบางรายที่ได้รับการบรรจุไปแล้ว

 

ความแตกต่างนี้มีความหมายในทางปฏิบัติอย่างมาก

 

เพราะหากในอนาคตเกิดการฟ้องร้อง ไม่มีหลักประกันว่าศาลจะวินิจฉัยเหมือนกรณีที่ผ่านมา และท้ายที่สุดผู้ที่ต้องเข้าไปต่อสู้คดีอาจเป็น อปท.ที่ลงนามเพิกถอนตามคำสั่งจากส่วนกลาง

 

นี่คือเหตุผลว่าทำไม 3 สมาคมจึงไม่ได้กำลังโต้แย้งเพียงเรื่อง “ทำหรือไม่ทำ” แต่ต้องการคำตอบว่า หากทำตามแล้วเกิดความเสียหาย ใครจะรับผิดชอบ

 

เงาการเมืองเหนือ TOR และการจัดสอบ

 

อีกชั้นหนึ่งของปัญหาคือข้อสงสัยเกี่ยวกับบทบาทของฝ่ายการเมืองและผู้บริหารระดับสูงในช่วงเริ่มต้นกระบวนการสอบ

 

ตามข้อมูลที่ให้มา มีนักเคลื่อนไหวทางการเมืองตั้งข้อสังเกตถึงความรับผิดชอบของอดีตรัฐมนตรีและอดีตอธิบดีที่เกี่ยวข้องกับการแต่งตั้ง กสถ.ชุดที่กำลังถูกตั้งคำถาม รวมถึงประเด็นการแก้ไข TOR และการเปลี่ยนมหาวิทยาลัยผู้จัดสอบจากมหาวิทยาลัยบูรพา

 

ประเด็นเหล่านี้ยังเป็นข้อกล่าวหาและข้อสงสัยที่ต้องพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐาน

 

แต่การตั้งคำถามมีความสำคัญ เพราะหากต้องการแก้ปัญหาการทุจริตสอบอย่างแท้จริง การตรวจสอบไม่ควรหยุดอยู่เฉพาะคนที่แก้คะแนนหรือผู้ได้รับประโยชน์ปลายทาง แต่ต้องย้อนกลับไปดูตั้งแต่การออกแบบระบบ การกำหนด TOR การคัดเลือกผู้ดำเนินการสอบ และสายการบังคับบัญชาที่เกี่ยวข้อง

วิกฤตครั้งนี้ใหญ่กว่า “สอบโกง”

ท้ายที่สุด ความขัดแย้งระหว่าง กสถ.กับ 3 สมาคม อปท.จึงไม่ใช่สงครามระหว่างส่วนกลางกับท้องถิ่น และไม่ควรถูกลดทอนเหลือเพียงการโต้เถียงว่าใครต้องเซ็นคำสั่งเพิกถอนใคร

แก่นแท้ของเรื่องคือ ความรับผิดชอบของรัฐเมื่อระบบที่รัฐสร้างขึ้นเกิดความผิดพลาด

ผู้เข้าสอบต้องรู้ว่าคะแนนใดคือคะแนนจริง ผู้ได้รับการบรรจุต้องรู้ว่าสถานะของตนมั่นคงเพียงใด อปท.ต้องรู้ว่าหากปฏิบัติตามคำสั่งแล้วถูกฟ้องใครจะรับผิดชอบ และสังคมต้องรู้ว่าคนที่กำลังแก้ปัญหามีความน่าเชื่อถือเพียงพอหรือไม่

หากคำถามเหล่านี้ยังไม่มีคำตอบ การเพิกถอนรายชื่ออาจแก้ปัญหาได้เพียงในบัญชีคะแนน แต่ไม่สามารถเรียกคืนความเชื่อมั่นกลับมาได้

และเมื่อ 3 สมาคมท้องถิ่นเริ่มแสดงท่าทีไม่พร้อมรับ “เผือกร้อน” อีกต่อไป วิกฤตสอบท้องถิ่นจึงกำลังเดินเข้าสู่บทใหม่ จากคดีทุจริตในสนามสอบ สู่การเผชิญหน้าว่า ใครมีอำนาจสั่ง ใครต้องทำตาม และใครต้องรับผิดชอบเมื่อคำสั่งนั้นสร้างความเสียหาย

คำตอบของเรื่องนี้จึงอาจไม่ได้ชี้เพียงชะตาของผู้สอบและผู้ที่บรรจุไปแล้ว แต่จะเป็นบททดสอบสำคัญว่า ระบบบริหารท้องถิ่นสามารถจัดการความผิดพลาดของตัวเองอย่างโปร่งใสและเป็นธรรมได้เพียงใด