ฟ้องปกป้องชื่อเสียงหรือปิดปาก? ศึกกฎหมายที่อาจเปิดปมโกงเลือกสว.

เมื่อพรรคร่วมรัฐบาลและผู้ถูกพาดพิงในคดีฮั้วเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.) ประกาศใช้มาตรการทางกฎหมายตอบโต้ผู้วิพากษ์วิจารณ์ คำถามสำคัญจึงไม่ได้อยู่เพียงว่า “ใครถูกหรือผิด” แต่คือ เส้นแบ่งระหว่างการใช้สิทธิ์คุ้มครองชื่อเสียงกับการใช้กฎหมายเป็นเครื่องมือสร้างแรงกดดันต่อการตรวจสอบของสังคม ซึ่งเป็นประเด็นที่ทั่วโลกเรียกว่า SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation)

จากการวิเคราะห์ของนายคมสัน โพธิ์ทอง นักวิชาการด้านกฎหมาย และนายนรเศรษฐ์ นาหนองตูม ทนายความ ทั้งสองเห็นตรงกันว่า การฟ้องร้องไม่ใช่สิ่งผิดกฎหมาย เพราะบุคคลทุกคนมีสิทธิ์ปกป้องชื่อเสียงของตน หากเห็นว่าถูกกล่าวหาโดยไม่เป็นธรรม โดยเฉพาะเมื่อถูกเชื่อมโยงกับข้อกล่าวหาที่กระทบต่อความน่าเชื่อถือและตำแหน่งทางการเมือง

อย่างไรก็ตาม สิทธิ์ดังกล่าวก็มีข้อจำกัด หากการดำเนินคดีมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อสร้างภาระให้ผู้ถูกฟ้อง มากกว่าจะมุ่งพิสูจน์ความจริง การฟ้องอาจถูกตั้งคำถามว่าเข้าลักษณะ SLAPP ซึ่งเป็นการใช้กระบวนการยุติธรรมกดดันการมีส่วนร่วมของประชาชนในการตรวจสอบผู้ใช้อำนาจรัฐ

ประเด็นสำคัญจึงไม่ได้อยู่ที่ “การฟ้อง” เพียงอย่างเดียว แต่คือ รูปแบบของการฟ้อง หากมีการกระจายคดีไปหลายจังหวัด เลือกศาลที่อยู่ห่างไกลจากภูมิลำเนาของผู้ถูกฟ้องโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร หรือดำเนินคดีจำนวนมากจนผู้ถูกฟ้องต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายเกินจำเป็น ลักษณะเช่นนี้อาจถูกมองว่าเป็นการใช้คดีเป็นเครื่องมือสร้างความหวาดกลัวมากกว่าการแสวงหาความยุติธรรม

ในอีกด้านหนึ่ง ฝ่ายผู้ถูกฟ้องก็ไม่ได้ไร้เครื่องมือทางกฎหมาย ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 329 เปิดช่องให้การแสดงความคิดเห็นโดยสุจริต เพื่อประโยชน์สาธารณะ หรือการติชมบุคคลสาธารณะโดยสุจริต ไม่เป็นความผิดฐานหมิ่นประมาท หากสามารถแสดงให้ศาลเห็นว่าการแสดงความคิดเห็นนั้นมีพื้นฐานจากข้อเท็จจริงและมุ่งประโยชน์ต่อสาธารณะ

ประเด็นนี้มีความสำคัญ เพราะกรณีที่เกี่ยวข้องกับนักการเมืองและการเลือก สว. ถือเป็นเรื่องที่ประชาชนมีสิทธิ์รับรู้และตรวจสอบ การวิพากษ์วิจารณ์ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองจึงได้รับการคุ้มครองในระดับหนึ่ง ตราบเท่าที่ไม่เป็นการใส่ร้ายโดยปราศจากข้อเท็จจริง

ขณะเดียวกัน ภาระการพิสูจน์ในคดีอาญาก็ตกอยู่กับฝ่ายโจทก์ ที่ต้องแสดงให้ศาลเห็นว่าข้อความที่กล่าวหามีลักษณะหมิ่นประมาท และไม่อยู่ในข้อยกเว้นของกฎหมาย ส่วนฝ่ายจำเลยต้องแสดงให้เห็นว่าการแสดงความคิดเห็นเกิดขึ้นโดยสุจริตและอยู่บนพื้นฐานของข้อมูลที่มีเหตุผลรองรับ

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ แนวทางของประธานศาลฎีกาที่กำชับให้ศาลพิจารณาคดีที่อาจเป็นการแกล้งฟ้องอย่างเข้มงวด โดยเฉพาะการใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 161/1 และมาตรา 165/2 เพื่อกลั่นกรองคดีที่ไม่สุจริตตั้งแต่ชั้นไต่สวนมูลฟ้อง หากพบว่าการเลือกศาลหรือการดำเนินคดีมีลักษณะสร้างภาระแก่จำเลยโดยไม่จำเป็น ศาลสามารถมีคำสั่งไม่รับฟ้องได้

ในมุมกลับกัน หากคดีนี้เข้าสู่กระบวนการพิจารณาอย่างเต็มรูปแบบ สิ่งที่หลายฝ่ายจับตาอาจไม่ใช่ผลแพ้ชนะของคดีหมิ่นประมาท แต่คือ การเปิดเผยพยานหลักฐานเกี่ยวกับข้อกล่าวหาฮั้วเลือก สว. เพราะฝ่ายจำเลยสามารถขอให้ศาลเรียกเอกสารหรือพยานจากหน่วยงานรัฐ เช่น กกต. หรือ DSI มาประกอบการต่อสู้คดีได้ หากศาลเห็นว่ามีความจำเป็นต่อการวินิจฉัยข้อเท็จจริง

ด้วยเหตุนี้ คดีที่เริ่มต้นจากการปกป้องชื่อเสียง จึงอาจพัฒนาเป็นเวทีตรวจสอบข้อเท็จจริงที่สังคมกำลังตั้งคำถามมานาน ว่าการเลือก สว. มีความผิดปกติหรือไม่ และหน่วยงานของรัฐมีพยานหลักฐานเพียงใด

คดีนี้จึงเป็นมากกว่าข้อพิพาทระหว่างบุคคล แต่เป็นบททดสอบสำคัญของกระบวนการยุติธรรมไทย ว่าจะสามารถรักษาดุลยภาพระหว่าง สิทธิในการปกป้องชื่อเสียง กับ เสรีภาพในการตรวจสอบผู้ใช้อำนาจรัฐ ได้เพียงใด เพราะหากสังคมหวาดกลัวการตั้งคำถามต่อผู้มีอำนาจ การตรวจสอบย่อมอ่อนแอลง แต่หากการกล่าวหาเกิดขึ้นโดยไร้ความรับผิดชอบ สิทธิของผู้ถูกกล่าวหาก็ย่อมได้รับความเสียหายเช่นกัน

คำตอบสุดท้ายจึงอาจไม่ได้อยู่ที่คำพิพากษาเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่ากระบวนการพิจารณาคดีครั้งนี้ จะสามารถเปิดเผยข้อเท็จจริงที่สังคมต้องการรับรู้ได้มากเพียงใด และทำให้ความยุติธรรมเป็นที่ประจักษ์ต่อทุกฝ่ายหรือไม่.

แหล่งที่มาประกอบ : รายการคมชัดลึก