โกงสอบท้องถิ่นยังไม่จบ เมื่อข้อกฎหมายอาจเป็นตัวแปรชี้ชะตาทั้งคดี

คดีทุจริตการสอบแข่งขันเพื่อบรรจุบุคลากรองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กำลังเดินเข้าสู่ช่วงสำคัญอีกครั้ง หลังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเร่งเดินหน้าสะสางปัญหา ทั้งการเพิกถอนบัญชีผู้สอบแข่งขันได้ การจัดทำบัญชีใหม่เฉพาะผู้สอบผ่านโดยสุจริต และการขยายผลเอาผิดผู้เกี่ยวข้องกับขบวนการแก้ไขคะแนนสอบ

 

ในมุมของสังคม หลายคนอาจมองว่าคดีนี้ใกล้ได้ข้อสรุป เพราะมีการเปิดเผยหลักฐานจำนวนมาก ทั้งข้อมูลการแก้ไขคะแนน หลักฐานทางดิจิทัล เส้นทางการดำเนินการ และการตรวจสอบจากหลายหน่วยงาน จนทำให้ภาพของการทุจริตมีความชัดเจนมากขึ้น

 

แต่ในทางกฎหมาย คดีอาจยังไม่เดินมาถึงเส้นชัย

คำถามที่เริ่มถูกหยิบยกขึ้นมาคือ ไม่ใช่เพียงว่า “ใครโกงสอบ” แต่คือ “รัฐใช้อำนาจตามกฎหมายถูกต้องหรือไม่”

 

คำถามนี้มีความสำคัญ เพราะในระบบกฎหมาย การมีพยานหลักฐานที่ชัดเจนเพียงอย่างเดียว อาจยังไม่เพียงพอ หากกระบวนการใช้อำนาจของรัฐไม่เป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด

 

ประเด็นดังกล่าวถูกหยิบยกโดย ดร.ธนกฤต วรธนัชชากุ อัยการผู้เชี่ยวชาญ และอาจารย์พิเศษด้านกฎหมายวิธีพิจารณาความและกฎหมายพยานหลักฐาน ซึ่งตั้งข้อสังเกตต่อมติของคณะกรรมการกลางการสอบแข่งขันพนักงานส่วนท้องถิ่น (กสถ.) ที่ยกเลิกประกาศขึ้นบัญชีผู้สอบแข่งขันได้ทั้งหมด

 

ปมแรก “ผู้มีอำนาจ” สำคัญไม่แพ้ “ผู้กระทำผิด”

 

หัวใจของข้อสังเกตอยู่ที่เรื่องอำนาจตามกฎหมาย

ดร.ธนกฤตอ้างอิงประกาศคณะกรรมการกลางว่าด้วยหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการสอบแข่งขัน พ.ศ. 2560 ซึ่งกำหนดไว้อย่างชัดเจนว่า หากพบการทุจริต ก่อน การประกาศขึ้นบัญชี กสถ. มีอำนาจเพิกถอนผลสอบได้

 

แต่หากพบการทุจริต หลัง มีการประกาศขึ้นบัญชีแล้ว ผู้มีอำนาจยกเลิกประกาศกลับเป็นคณะกรรมการกลางข้าราชการองค์การบริหารส่วนจังหวัด (ก.จ.) คณะกรรมการกลางพนักงานเทศบาล (ก.ท.) และคณะกรรมการกลางพนักงานส่วนตำบล (ก.อบต.)

 

กล่าวอีกนัยหนึ่ง หากข้อเท็จจริงเป็นการตรวจพบความผิดภายหลังประกาศขึ้นบัญชี การที่ กสถ. เป็นผู้ยกเลิกบัญชีเอง อาจกลายเป็นประเด็นให้มีการตรวจสอบว่าการใช้อำนาจเป็นไปตามกฎหมายหรือไม่

มาตรา 49 ใช้ได้จริงหรือไม่

 

อีกประเด็นที่ถูกจับตา คือ การที่ กสถ.อ้างมาตรา 49 แห่งพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 เพื่อเพิกถอนประกาศขึ้นบัญชี

 

ดร.ธนกฤตเห็นว่า มาตราดังกล่าวใช้สำหรับการเพิกถอน “คำสั่งทางปกครอง” เท่านั้น

 

แต่เมื่อพิจารณาแนวคำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุดที่ผ่านมา มติของคณะกรรมการกลางในลักษณะนี้ถูกวินิจฉัยว่าเป็นเพียง “การพิจารณาทางปกครอง” ซึ่งเป็นขั้นตอนเตรียมการก่อนที่หน่วยงานผู้มีอำนาจจะออกคำสั่งทางปกครองอีกชั้นหนึ่ง

 

หากตีความตามแนวคำพิพากษานี้ มติของ กสถ. อาจยังไม่ใช่คำสั่งทางปกครอง จึงเกิดข้อสงสัยว่าการอ้างมาตรา 49 จะสอดคล้องกับกฎหมายหรือไม่

 

หลักฐานแน่น แต่ขั้นตอนก็ต้องแน่น

 

ข้อสังเกตดังกล่าวไม่ได้หมายความว่า ผู้ที่เกี่ยวข้องกับการทุจริตจะหลุดพ้นจากความรับผิด หรือทำให้หลักฐานที่หน่วยงานรัฐรวบรวมไว้หมดน้ำหนัก

 

สิ่งที่ ดร.ธนกฤตพยายามสะท้อน คือ หลักการพื้นฐานของ “นิติรัฐ” ที่กำหนดให้รัฐต้องใช้อำนาจภายใต้กรอบกฎหมายอย่างเคร่งครัด

 

แม้รัฐจะมีหลักฐานที่ชี้ว่ามีการแก้ไขคะแนนสอบ มีเส้นทางการดำเนินการที่ผิดปกติ หรือมีพยานหลักฐานทางดิจิทัลรองรับ แต่หากขั้นตอนการออกมติหรือคำสั่งดำเนินการโดยผู้ไม่มีอำนาจ หรือใช้กฎหมายไม่ตรงกับข้อเท็จจริง ก็อาจเปิดช่องให้เกิดการโต้แย้งในชั้นศาลได้

 

นี่ไม่ใช่การคุ้มครองผู้กระทำผิด แต่เป็นการคุ้มครองหลักการที่ว่า ทุกการใช้อำนาจของรัฐต้องตรวจสอบได้

 

ความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น

 

หากในอนาคตมีการฟ้องร้องต่อศาลปกครอง ประเด็นที่ศาลจะพิจารณาอาจไม่ได้จำกัดอยู่ที่การพิสูจน์การทุจริตเท่านั้น แต่จะรวมถึงความชอบด้วยกฎหมายของมติ กสถ. และกระบวนการเพิกถอนบัญชีผู้สอบได้

 

หากศาลเห็นว่าหน่วยงานที่ออกมติไม่มีอำนาจตามกฎหมาย หรือใช้บทบัญญัติไม่ถูกต้อง ผู้ถูกเพิกถอนสิทธิ์อาจใช้ประเด็นดังกล่าวเป็นเหตุฟ้องเพิกถอนคำสั่ง ขอคุ้มครองชั่วคราว หรือโต้แย้งการบังคับใช้คำสั่งในขั้นตอนต่อไป

 

ผลกระทบอาจไม่ได้เกิดเฉพาะกับผู้ถูกกล่าวหา แต่ยังอาจกระทบผู้สอบผ่านโดยสุจริตที่กำลังรอการประกาศบัญชีใหม่ รวมถึงองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่รอการบรรจุบุคลากรเพื่อทดแทนอัตราว่าง

 

ทางออกที่ลดความเสี่ยง

 

ดร.ธนกฤตเสนอว่า แนวทางที่เหมาะสมคือ ให้ ก.จ. ก.ท. และ ก.อบต. ซึ่งเป็นหน่วยงานที่กฎหมายกำหนด เป็นผู้ดำเนินการยกเลิกประกาศขึ้นบัญชี เพื่อให้ทุกขั้นตอนเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่มีผลใช้บังคับ

 

แนวทางดังกล่าวไม่ได้เป็นการชะลอการปราบปรามการทุจริต แต่เป็นการทำให้ผลของการดำเนินการมีความมั่นคงทางกฎหมาย ลดความเสี่ยงที่คำสั่งจะถูกเพิกถอนในภายหลัง และสร้างความเชื่อมั่นว่าการสะสางปัญหาทำได้ทั้งรวดเร็วและถูกต้อง

 

บทเรียนที่มากกว่าคดีโกงสอบ

 

คดีโกงสอบท้องถิ่นกำลังสะท้อนบทเรียนสำคัญต่อระบบราชการไทยว่า การปราบปรามการทุจริตไม่ใช่เพียงการรวบรวมหลักฐานและลงโทษผู้กระทำผิด แต่ต้องทำให้ทุกขั้นตอนของการใช้อำนาจเป็นไปตามกฎหมายด้วย

 

เพราะในท้ายที่สุด ความสำเร็จของคดีไม่ได้วัดจากจำนวนผู้ถูกดำเนินคดีเพียงอย่างเดียว แต่ยังวัดจากความแข็งแรงของกระบวนการยุติธรรม หากรัฐสามารถพิสูจน์ได้ทั้งข้อเท็จจริงและความชอบด้วยกฎหมายของทุกขั้นตอน คดีนี้อาจกลายเป็นต้นแบบของการปฏิรูประบบสอบภาครัฐ

 

แต่หากกระบวนการมีช่องโหว่ แม้หลักฐานจะหนักแน่นเพียงใด ก็อาจเปิดช่องให้เกิดข้อพิพาททางกฎหมาย และทำให้การฟื้นฟูความเชื่อมั่นต่อระบบคัดเลือกบุคลากรภาครัฐต้องใช้เวลานานกว่าที่สังคมคาดหวัง

แหล่งที่มาประกอบ : เฟซบุ๊ก Thanakrit Vorathanatchakul