ทุเรียนอาเซียน

โดย...รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช  ผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาการค้าระหว่างประเทศมหาวิทยาลัยหอการค้าไทย

ศุกร์นี้ผมตั้งใจจะเขียนเรื่อง "ข้อสรุปยางพาราไทยกับมาเลเซีย" ให้กับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) แต่ต้องเปลี่ยนใจเพราะเห็นว่าทุเรียนยังอยู่ในกระแสความสนใจของคนไทยอยู่ และที่สำคัญทุเรียนก็เป็นผลไม้เศรษฐกิจของอาเซียน แหล่งกำเนิดดั้งเดิมมาจากเกาะบอร์เนียว ที่ประกอบด้วย 3 ประเทศ คือ บรูไน มาเลเซีย และอินโดนีเซีย

คำว่าทุเรียนมาจากภาษามาเลย์ (Malay) จากคำว่า "Duri" แปลว่า "หนาม" (Thorn) ภาษาอังกฤษใช้คำว่า "Durian" ส่วน Durianbaum (เยอรมัน) Thu-reen (กัมพูชา) Sao Rieng (เวียดนาม) Dulian (ฟิลิปปินส์) Duren (อินโดนีเซีย) Du-Yin (เมียนมา) และ Liulian (จีน) ซึ่งไม่ว่าจะเป็นประเทศไหนก็จะเรียกทุเรียนว่า "King of Fruit" ทั้งหมด

กรมวิชาการเกษตรมาเลเซีย (Department of Agriculture in Malaysia) บอกว่าทุเรียนมาเลเซียมีพันธุ์ทั้งหมด 126 พันธุ์ ปลูกได้ดีที่เมืองราอุบ (Raub) 6.97 หมื่นไร่ รัฐปะหัง และปลูกในมาเลเซียตะวันตก (คาบสมุทรมาลายู) ทุเรียนมาเลเซียจะใช้รหัสว่า "D" เช่น D197 (Musang King) ทุเรียน หนามดำ (D200) มีเนื้อสีน้ำตาล หมอนทอง (D159) ชะนี (D123) และ Musang Queen (D160) เป็นต้น มีเกษตรกร 5 หมื่นครัวเรือน มีพื้นที่ปลูก 412,500 ไร่ ผลผลิตปี 2559 ได้ 3.02 แสนตัน มีต้นทุเรียน 5 แสนต้น ผลผลิตมาเลเซียออกในช่วงเดือน พ.ค.-ส.ค.ของทุกปี

ส่วนอินโดนีเซียมีทุเรียนที่มีชื่อเสียงอยู่ในเมืองเมดาน (Medan) เกาะสุมาตรา และชวา ปี 2559 มีผลผลิตทั้งหมด 1 ล้านตัน (คาดการณ์จาก Statistics Portal ปี 2558 อยู่ที่ 996,540 ตัน) จากพื้นที่ปลูกทั้งหมด 382,787 ไร่ (61,246 เฮกตาร์) ผลผลิตออกช่วงเดียวกับมาเลเซีย ฟิลิปปินส์ปลูกมากเมืองดาเบา (Davao) ในมินดาเนา (Mindanao) คิดเป็นร้อยละ 50 ของพื้นที่ปลูกทั้งประเทศ 16,617 เฮกตาร์ มีผลผลิต 71,444 ตัน

ในขณะที่เวียดนามปลูกทุเรียนทางตอนใต้ในสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง (Mekong Delta) ใน 13 จังหวัด และจังหวัดอื่นๆ เช่น จังหวัด Dak Lak, Ben tre, Lam Dong และด่องไน เป็นต้น ผลผลิตออกมาในช่วงเดือน ส.ค.ต.ค. 2556 มีพื้นที่ปลูก 168,759 ไร่ (2.7 หมื่นเฮกตาร์) ให้ผลผลิต 259,436 ตัน (กระทรวงเกษตรและการพัฒนาชนบทเวียดนาม) ส่วนกัมพูชา ทุเรียนกัมฟอต ในจังหวัดกัมปอตห่างจาก จ.ตราด 340 กม. มีพื้นที่ปลูก 7,456 ไร่ (1,193 เฮกตาร์) ผลผลิต 3.3 หมื่นตัน

ผมพอจะประเมินว่า ปี 2560 ผลผลิตทุเรียนของโลกอยู่ที่ 2.2 ล้านตัน และมีความต้องการจากทั่วโลก 7 แสนตัน (World Trade Atlas) ตลาดหลักของทุเรียนร้อยละ 90 อยู่ที่ฮ่องกงกับจีน ส่วนเกาหลีใต้เป็นตลาดที่มาแรงมีความต้องการเพิ่มขึ้นทุกๆ ปี นั่นหมายความว่าบริโภคในประเทศผู้ผลิตและแปรรูป 1.5 ล้านตัน

ประเทศมาเลเซียเป็นประเทศตัวอย่างที่น่าสนใจในการจัดการทุเรียนทั้งระบบ โดยเกษตรกรผู้ปลูกทุเรียนในมาเลเซียแบ่งออกเป็นเกษตรกรอิสระ และเกษตรกรรายย่อย ที่ทำการเกษตรแบบพันธสัญญากับรัฐบาล โดยผ่านทางหน่วยงานหลักคือ FAMA (Federal Agricultural Marketing Authority) ทำหน้าที่เป็นผู้ซื้อ หาตลาด ให้คำแนะนำ จัดการบรรจุภัณฑ์ ปรับปรุงประสิทธิภาพการผลิตและพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตให้กับเกษตรกรรายย่อย ซึ่งในสัญญาระหว่าง FAMA กับเกษตรกรรายย่อยประกอบด้วยข้อตกลงว่า

1.สัญญาต้องดำเนินการก่อนฤดูปลูก 2.ระยะเวลาของสัญญาขึ้นกับความสมัครใจของเกษตรกร 3.ปริมาณในการซื้อขายขึ้นกับเกษตรกรว่าจะขายใครก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็น FAMA 4.คุณภาพให้เป็นไปตามมาตรฐานของผู้ค้าส่ง 5.ถ้าขายให้กับ FAMA ราคาประกันไว้ที่สูงกว่าต้นทุนการผลิต 5-10% 6.ระหว่างสัญญา FAMA ให้การสนับสนุนตะกร้า การขนส่งจากสวนไปแหล่งรวบรวมทุเรียน ศูนย์รวบรวม ราคาตลาด และการอบรม ร้านขายของ FAMA ห้างสมัยใหม่ของเอกชนที่อยู่ในเครือของ FAMA และทำการส่งออกในต่างประเทศ อย่างไรก็ตามกลุ่มเกษตรกรที่ไม่ได้ทำพันธสัญญาก็สามารถนำทุเรียนมาขายที่ FAMA ได้เช่นกัน