ขยายส่งออกผลไม้ในตลาดจีน ระบบผูดขายทำไทยเสียประโยชน์

8...วราพงษ์ ป่านแก้ว

ในโลกเศรษฐกิจการค้าชั่วโมงนี้ต้องยอมรับว่า ถนนทุกสายในโลกนี้กำลังมุ่งสู่สาธารณรัฐประชาชนจีน ด้วยขนาดเศรษฐกิจที่ใหญ่มโหฬาร แม้ว่าโลกจะประสบกับภาวะเศรษฐกิจถดถอยในช่วง 2 ปีที่ผ่านมาแต่จีนก็ยังมีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจอยู่ในระดับสูง โดยในปี 2552 มีการเติบโตสูงถึง 8.7% แม้จะหดตัวลงจากปี 2551 ราวๆ 0.9% แล้วก็ตาม

นั่นจึงเป็นเหตุผลให้จีนกำลังถูกจับตาว่าจะกำลังกลายเป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจอันดับ 1 แทนที่สหรัฐอเมริกาในเร็ววัน จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่นานาประเทศโดยเฉพาะประเทศกำลังพัฒนาต้องการจะพึ่งพาความเจริญก้าวหน้าทางเศรษฐกิจของจีน สร้างผลประโยชน์ให้กับประเทศของตัวเอง ซึ่งรวมทั้งไทยที่ทำมาค้าขายกับจีนมาเป็นเวลาเนิ่นนานแล้ว

การส่งออกของไทยไปยังตลาดจีนมีสินค้าทางการเกษตรอยู่ในลิสต์ลำดับต้นๆ โดยเฉพาะข้าว ผลไม้ ยางพารา นั้นถือเป็นสินค้าส่งออกสำคัญที่ไทยพยายามจะขยายตลาดให้มากยิ่งขึ้น เนื่องด้วยกำลังซื้อของประชากรจีนที่เริ่มมีฐานะที่มั่นคงขึ้นจากเศรษฐกิจที่เฟื่องฟูต่อเนื่องมาหลายปี โดยเฉพาะชนชั้นกลางของจีนในเมืองใหญ่ๆ ที่มีอำนาจการซื้อสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

ประกอบกับ พืชผลไม้ไทย และข้าวหอมมะลิ กลายเป็นสินค้ายอดนิยมของคนชั้นกลาง ราคาซื้อขายปลายทางในจีนขยับสูงขึ้นอย่างน่าตกใจเมื่อเทียบกับราคาที่ส่งจากต้นทาง รัฐบาลไทยจึงพยายามที่จะเพิ่มยอดการส่งออกสินค้าดังกล่าวมาอย่างต่อเนื่อง ทางหนึ่งเพื่อเป็นการชดเชยยอดการส่งออกในประเทศในแถบยุโรป และสหรัฐอเมริกา ที่หดตัวลงจากพิษวิกฤตเศรษฐกิจโลกในช่วง 2 ปีที่ผ่านมา

ส่งผลไม้ไทยไปกว่างโจวเกมส์

หวังส่งออกเพิ่มเป็น 1 หมื่นล.

ล่าสุด คณะของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นำโดย นายสมศักดิ์ ปริศนานันทกุล ประธานที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และคณะผู้บริหารของกระทรวง ได้จับเที่ยวบินจากไทยมุ่งสู่นครกว่างโจว มณฑลกวางตุ้ง โดยมีภารกิจสำคัญ คือ การผลักดันผลไม้ไทย และข้าวหอมมะลิสู่มหกรรมกีฬา เอเชียนเกมส์ครั้งที่ 16 ที่จะจัดขึ้นที่กว่างโจวในปลายปีนี้

ความเดิมของเรื่องเกิดขึ้นเมื่อเดือนพ.ย. ปีที่ผ่านมา ในคราวที่นายวางหยาง เลขา ธิการพรรคคอมมิวนิสต์ มณฑลกวางตุ้ง ได้มาเยือนไทย และได้หารือกับนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ ในประเด็นการส่งผลไม้ไทยมาให้บริการกับบรรดาผู้นำประเทศที่เข้าร่วมการแข่งขัน แขกวีไอพี รวมถึงนักกีฬาและเจ้าหน้าที่เข้าร่วมในมหกรรมกีฬาของชาวเอเชียในครั้งนี้เหมือนที่ไทยเคยได้รับโอกาสในกีฬาโอลิมปิก ที่ปักกิ่ง ในปี 2551 และทำให้ผลไม้ไทยเป็นที่รู้จักของชาวจีนและเอเชียเพิ่มมากขึ้น

การเยือนจีนในครั้งนี้ของกระทรวงเกษตรฯ จึงเป็นการมาสานต่อข้อหารือที่กรุงเทพฯ ซึ่งหลังการเข้าพบนายว่านชิ่งเหลียง รองผู้ว่าการมณฑลกวางตุ้ง และนายจูเสี่ยวตัน เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์ นครกว่างโจว นายสมศักดิ์ กล่าวว่า ทางการจีนยินดีที่จะเปิดโอกาสให้ไทยนำผลไม้มาให้บริการในช่วงการแข่งขันเอเชียนเกมส์ แต่ต้องเป็นผลไม้ที่อยู่ในบัญชีอนุญาตให้นำเข้ามายังจีนเท่านั้น

วิธีการดังกล่าวเคยประสบความสำเร็จมาแล้วในการแข่งขันกีฬาโอลิมปิก เกมส์ที่ปักกิ่ง เมื่อปี 2551 ทำให้ประชาชนจีนนิยมบริโภคผลไม้ไทยเพิ่มขึ้น จากตัวเลขการส่งออกผลไม้ไทยมายังจีนก่อนการจัดแข่งขันกีฬาโอลิมปิกมีมูลค่า 3,0004,000 ล้านบาท เพิ่มเป็น 5,0006,000 ล้านบาท ในปี 2552

ทั้งนี้ ความต้องการบริโภคผลไม้และข้าวหอมมะลิจากไทยของคนจีน โดยเฉพาะในนครกวางโจวซึ่งถือเป็นเมืองเศรษฐกิจสำคัญของจีนนั้นมีอยู่สูงมาก นางอุไร สุวรรณวงศ์ กงสุลฝ่ายการเกษตร ประจำสถานกงสุลใหญ่ ณ นครกวางโจว กล่าวว่า ผลไม้ที่เป็นที่นิยมของชาวจีน ได้แก่ ทุเรียน ลำไย มังคุด กล้วย

ขณะที่คู่แข่งสำคัญในการส่งออกผลไม้เมืองร้อนของไทย คือ ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย เวียดนาม และไต้หวัน โดยที่ ทุเรียนของไทยนั้นยังไม่มีคู่แข่งในตลาดจีน ส่วนผลไม้ที่มีแนวโน้มดีในตลาดจีน นอกจากทุเรียน มังคุด ลำไย แล้ว ยังมีกล้วยไข่ เงาะ ชมพู่ มะขามหวาน ขนุน ส้มโอ มะม่วง และสละ

ชี้ระบบผูกขาดตลาดผลไม้

ผลประโยชน์ในมือพ่อค้าจีน

อย่างไรก็ตาม การส่งออกผลไม้ และข้าวหอมมะลิไทยมายังจีนนั้น ไม่ใช่เรื่องที่ทำกันได้ง่ายๆ และมีความเสี่ยงที่จะเจ็บตัวอยู่ไม่น้อยเช่นกัน ประเด็นสำคัญ คือ การสร้างระบบผูกขาดในการนำเข้าสินค้าไปขายในจีนของผู้ค้าชาวจีน ตั้งแต่การเข้ามาเป็นผู้สั่งซื้อจากแหล่งผลิตในไทย การตรวจสอบที่ด่านฮ่องกง ที่สงวนสิทธิ์ให้เฉพาะคนจีนที่จะสามารถนำผลไม้เข้าไปได้เท่านั้น การเก็บภาษีผลไม้จากราคาประเมินที่กำหนดโดยทางการจีน และการนำระบบฝากขายมาใช้แทนการขายขาด

เพียงเท่านี้ก็ทำให้คนไทยในฐานะผู้ผลิตและส่งออกต้องหงายท้องกลับมาไม่เป็นท่า สุดท้ายผลประโยชน์มากมายมหาศาลจากราคาขายปลายทางที่เพิ่มขึ้นหลายเท่าตัวจากต้นทางนั้น ล้วนตกอยู่กับผู้ค้าชาวจีนทั้งสิ้น นอกจากนี้ปัญหาการปลอมปนสินค้าในข้าวหอมมะลิ หรือในผลไม้ไทย ที่เป็นที่นิยมในหมู่ชาวจีน ก็เป็นอีกปัญหาหนึ่งที่ทำให้ภาพลักษณ์ด้านคุณภาพของผลไม้ไทยเสื่อมถอยลงไปเรื่อยๆ

เรื่องนี้นายสมศักดิ์ได้กล่าวหลังจากเข้าพบนายว่านชิ่งเหลียง รองผู้ว่าการมณฑลกวางตุ้ง ว่า ได้หยิบยกเรื่องของระบบการค้าของจีนที่ยังไม่เป็นสากล คือ ระบบการฝากขาย ซึ่งทำให้ผู้ค้าไทยเสียเปรียบเข้าหารือด้วย ซึ่งทางรองผู้ว่าการมณฑลกวางตุ้งได้รับปากว่าจะช่วยเสนอต่อรัฐบาลกลางของจีนให้ เพราะเรื่องดังกล่าวจะต้องเปลี่ยนในระดับนโยบายของรัฐบาลกลาง

นอกจากนี้ กระทรวงเกษตรฯ ยังมีแผนให้องค์การตลาดเพื่อเกษตรกร (อ.ต.ก.) มาเปิดเอาต์เลตสินค้าทางการเกษตร และอาหาร ในนครกว่างโจว เพื่อเป็นการขยายช่องทางการกระจายสินค้าเกษตรและอาหารจากไทยโดยตรง โดยจะพยายามเร่งให้อ.ต.ก. เปิดให้ได้ภายในปีนี้ เมื่อสามารถมีช่องทางกระจายสินค้าเกษตรออกไปขายในต่างประเทศโดยเฉพาะในจีนมากขึ้น

ปัญหาการส่งออกผลไม้ไทยไปยังจีนถ้าไม่เร่งรีบแก้ไขให้ทันท่วงที ต่อให้ส่งออกเพิ่มมากขึ้นเท่าไหร่ ราคาผลไม้ไทยที่ปลายทางจะมีมูลค่าสูงขึ้นแค่ไหน สุดท้ายผู้ผลิตและส่งออกไทยแทบไม่ได้อะไรเลยจริงๆ