การตรวจสอบทรัพย์สินพระ

โดย สมผล ตระกูลรุ่ง

ไทยเป็นเมืองพุทธ และถ้าจะกล่าวว่าในปัจจุบันไทยเป็นศูนย์กลางของพุทธศาสนาของโลกก็ไม่น่าจะเกินเลยไปจากความจริง ความศรัทธาในพุทธศาสนาของชาวพุทธไทยมีอยู่ในสายเลือด ชาวไทยให้ความเคารพพระภิกษุสงฆ์ ไม่เพียงภิกษุเถรวาทแบบไทย แม้ภิกษุมหายานอย่างจีนนิกายหรืออานัมนิกาย ชาวพุทธไทยก็ให้ความเคารพนับถือเช่นเดียวกัน

พุทธศาสนาสอนเรื่องการทำบุญไว้ 3 ระดับ คือ ทาน ศีล ภาวนา

ในบรรดาบุญทั้งสามระดับนี้ การทำทานได้บุญน้อยที่สุด การภาวนาได้บุญมากที่สุด แต่ชาวพุทธเรากลับนิยมการทำทานมากกว่า และเห็นว่าการให้ทานเป็นวิธีที่ง่ายที่สุด ทั้งๆ ที่หากพิจารณากันจริงๆ แล้ว การให้ทานยากที่สุดในบรรดาการทำบุญทั้ง 3 วิธี

การให้ทานที่ดูเหมือนง่ายนั้น จะทำได้ต้องมีวัตถุสิ่งของเป็นองค์ประกอบหลัก ผู้ที่จะทำทานจึงต้องขวนขวายหาวัตถุสิ่งของซึ่งต้องใช้เงินหรือแรงกายเสาะแสวงหา จะว่าไปแล้วต้องเหนื่อยยากลำบากกายกว่าจะสามารถทำทานได้ คนยากจนไม่มีเงินทองหรือร่างกายไม่สมบูรณ์ถึงอยากจะทำทานแต่ไม่สามารถทำได้ และแม้จะเป็นการให้อภัยทานที่ไม่ต้องใช้ทรัพย์สินได้อานิสงส์สูงสุดของการให้ทานก็ตาม แต่ก็กลับยากที่จะให้อภัยซึ่งกันและกัน

การรักษาศีลแม้ไม่ต้องลงทุนลงแรงหาวัตถุสิ่งของ แต่ต้องฝืนกับความเคยชินในการใช้ชีวิตตามปกติ ฝืนกับการเป็นอยู่ในสังคมที่ชอบทำอะไรสบายๆ ตามใจปรารถนา การรักษาศีลโดยความเป็นจริงแล้ว จึงง่ายกว่าการให้ทาน แต่ชาวพุทธเราก็ยังรักษาศีลน้อยกว่าการทำทาน

การภาวนาหรือการนั่งสมาธิ สามารถทำได้ง่ายๆ โดยไม่ต้องใช้วัตถุสิ่งของใดๆ ใช้เวลาเพียงชั่วคราว เวลาใดก็ได้ เพียงกำหนดรู้อยู่กับปัจจุบัน อานิสงส์ของบุญจากการทำสมาธิภาวนาก็มากกว่า 2 วิธีแรกมากมายหลายเท่า และเป็นหัวใจเป็นแก่นแท้ของพุทธศาสนาที่เน้นการปฏิบัติ กรณี 13 หมูป่าติดถ้ำหลวงเชียงราย ถ้าคิดแบบฝรั่งตะวันตก การติดอยู่ในถ้ำนานถึง 9 วันอย่างนั้นโดยไม่มีอาหาร ไม่น่าจะมีชีวิตรอดอยู่ได้ หรือถ้ารอดก็คงจะหมดสภาพ แต่ด้วยการทำสมาธิกลับช่วยให้ 13 หมูป่าสามารถมีชีวิตอยู่ได้ในสภาพร่างกายที่ยังช่วยตัวเองได้รอดพ้นอันตรายออกมาได้อย่างเหนือความคาดหมาย

แม้การทำสมาธิภาวนาจะง่าย แต่ชาวพุทธกลับไม่อยากทำ เพราะการชนะใจตนนั้นยากยิ่งกว่าการชนะอื่นใด ชาวพุทธที่มีเงินทองจึงนิยมทำทานมากกว่า เพราะรู้สึกว่าทำได้ง่าย โดยเฉพาะการถวายเงินให้พระยิ่งง่ายมาก ไม่ต้องไปซื้อหาสิ่งของ ไม่ต้องเข้าครัวปรุงอาหาร

พระผู้ใหญ่ชื่อเสียงโด่งดังจึงมีเงินทองมากมาย ทั้งเงินส่วนตัวและเงินส่วนที่เป็นเงินของวัด เมื่อมีเงินมากและยังเป็นสมมติสงฆ์ จึงติดยึดอยู่กับทรัพย์สินเงินทอง ใช้เงินในทางที่ไม่สมควรจนกลายเป็นเรื่องที่มีการวิพากษ์วิจารณ์กันอย่างมากในสังคมว่ามีความเหมาะสมหรือไม่

นอกจากจะได้รับเงินจากศรัทธาญาติโยมที่นำมาถวายแล้ว ยังมีเรื่องอื้อฉาวเงินทอนวัด จนบางรูปติดคุกถูกจับสึก บางรูปต้องหนีคดีไปต่างประเทศ จนมีเสียงเรียกร้องให้มีการตรวจสอบเงินของวัด ให้วัดแสดงบัญชีเพื่อให้ตรวจสอบได้ มีการประเมินกันว่าจำนวนเงินของพระหรือของวัดทั่วประเทศรวมกันน่าจะมีเป็นจำนวนมาก อาจถึงหมื่นล้าน

การเรียกร้องให้ตรวจสอบเงินของวัดหรือเงินของพระภิกษุสงฆ์ จึงมีผู้สนับสนุนเป็นจำนวนมาก บางส่วนเรียกร้องให้เลิกทำบุญกับวัดโดยเหมารวมว่าวัดร่ำรวยมากแล้ว

ในแง่มุมทางกฎหมาย หากจะมีการตรวจสอบต้องตอบคำถามก่อนว่า จะตรวจสอบในฐานะใด การบริจาคเงินให้วัดหรือให้พระ เป็นความสมัครใจของผู้ให้ เป็นการให้ด้วยศรัทธา การให้ในลักษณะนี้ไม่ต่างไปจากการให้ที่เป็นภาษีสังคม เช่น ในงานแต่งงาน งานขึ้นบ้านใหม่ หรือแม้การให้ในงานศพ

หากจะตรวจสอบเงินของพระหรือเงินของวัด จะต้องตรวจสอบเงินได้จากภาษีสังคมต่างๆ ดังกล่าวหรือไม่ เพราะเป็นเงินได้ในลักษณะเดียวกัน ถ้าจะตรวจสอบแต่พระจะกลายเป็นการเลือกปฏิบัติ เป็นกฎหมายที่ใช้บังคับเพราะสถานะของบุคคล จึงเป็นกฎหมายที่ไม่ใช้บังคับเป็นการทั่วไป กฎหมายอย่างนี้น่าจะขัดกับรัฐธรรมนูญ

หากจะตรวจสอบกันจริง เหตุผลคงเป็นเพราะว่าพระภิกษุที่มีตำแหน่งบริหาร กฎหมายให้ถือว่าเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมาย ตามมาตรา 45 พ.ร.บ.คณะสงฆ์ ที่บัญญัติว่า

“ให้ถือว่าพระภิกษุซึ่งได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งในการปกครองคณะสงฆ์และไวยาวัจกร เป็นเจ้าพนักงานตามความในประมวลกฎหมายอาญา”

เมื่อวัดเป็นนิติบุคคลตามกฎหมาย เจ้าอาวาสซึ่งเป็นตำแหน่งที่มีอำนาจปกครองคณะสงฆ์คือพระลูกวัด ย่อมถือเป็นเจ้าพนักงาน เมื่อประกอบกับเจ้าอาวาสได้รับเงินเดือนเป็นเงินประจำตำแหน่งจากเงินงบประมาณที่เรียกว่า เงินนิตยภัต หรือมีเงินงบประมาณจากสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติที่ให้วัดเพื่อใช้บำรุงรักษาวัด กรณีเช่นนี้ถ้าจะตรวจสอบก็ย่อมมีเหตุผลที่จะตรวจสอบได้ เพราะเป็นเงินหลวง สมควรจะต้องมีการตรวจสอบ

แต่การตรวจสอบ ควรจะตรวจสอบเฉพาะเงินส่วนที่เป็นเงินงบประมาณแผ่นดิน ไม่ว่าจะเป็นเงินนิตยภัต หรือเงินงบประมาณแผ่นดินที่ให้วัดเพื่อใช้บำรุงรักษาถาวรวัตถุหรือก่อสร้างสิ่งจำเป็นภายในวัด เงินส่วนนี้จึงมีเหตุผลที่วัดควรจะต้องทำบัญชีให้สามารถตรวจสอบได้

ส่วนเงินที่มีผู้บริจาคให้พระเป็นเงินส่วนตัว เป็นเงินที่พระจะใช้อะไรก็ได้ที่เหมาะสมกับสมณสารูป เงินส่วนนี้ไม่ควรจะไปตรวจสอบ ไม่ควรไปบังคับให้ท่านต้องแจ้งหรือแสดงต่อหน่วยงานใดๆ เพราะเป็นการกระทบสิทธิส่วนบุคคล และเป็นการเลือกปฏิบัติอันเกี่ยวด้วยสถานะของบุคคลซึ่งจะทำไม่ได้

แม้พระบางรูปจะเอาเงินจากการบริจาคไปใช้ในทางที่ไม่สมควร เช่น ไปซื้อรถ นำไปนั่งเครื่องบินเที่ยว แต่ก็เป็นสิทธิส่วนบุคคลซึ่งเป็นเรื่องที่ฆราวาสญาติโยมจะต้องเป็นผู้ตรวจสอบเอาเองว่า พระท่านเป็นเนื้อนาบุญที่สมควรจะทำบุญด้วยหรือไม่ อุบาสกอุบาสิกามีหน้าที่ต้องช่วยกันรักษาพระศาสนา ไม่ใช่ปล่อยให้เป็นภาระหน้าที่ของพระภิกษุเท่านั้น

พระบางรูปมีผู้ถวายเงินเป็นจำนวนมาก แต่ท่านนำไปซื้อเครื่องมือแพทย์บริจาคให้กับโรงพยาบาลเป็นประโยชน์กับประเทศชาติและประชาชน พระอย่างนี้ไม่สมควรที่จะทำบุญด้วยหรือ

แต่ถ้าฆราวาสญาติโยมไปทำบุญกับพระไม่ดี ก็เป็นเรื่องส่วนตัวที่พวกเขาเหล่านั้นสมัครใจไปทำเองไม่มีใครบังคับ ถือว่าเป็นกรรมของทั้งพระทั้งโยมที่ต้องไปรับกรรมกันเอง