ปิดทองหลังพระ สืบสานงานของพ่อ

โดย ยุทธพงษ์ กำหนดแน่

แนวพระราชดำริด้านการพัฒนาเพื่อช่วยเหลือประชาชนของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 นั้นมีมากมายหลายพันโครงการทั่วประเทศ เป็นต้นแบบของการพัฒนาที่ได้รับการเชิดชูในระดับโลก

ในปัจจุบัน มูลนิธิปิดทองหลังพระสืบสานแนวพระราชดำริ ได้สานต่องานด้านการพัฒนาของพระองค์ท่าน โดยมีเป้าหมายเพื่อให้ประชาชนได้เรียนรู้และสร้างประสบการณ์ตรงจากแนวทางโครงการพระราชดำริ ส่งเสริมการเรียนรู้ในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริให้มีความเหมาะสมและมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น เพื่อยกระดับฐานะความเป็นอยู่และส่งเสริมอาชีพ ประชาชน รวมทั้งส่งเสริมความรู้ความเข้าใจ และกระตุ้นจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และศิลปวัฒนธรรมไทย และหนึ่งในพื้นที่ซึ่งมูลนิธิปิดทองหลังพระเข้ามาต่อยอด ก็คือ จ.อุดรธานี

วัฒนา พุฒิชาติ ผวจ.อุดรธานี บอกว่า จ.อุดรธานี ไม่มีน้ำจากภายนอกไหลผ่านเข้ามาในพื้นที่จังหวัด แต่น้ำฝนที่ตกใน จ.อุดรธานี จะไหลออกไปในพื้นที่อื่น จ.อุดรธานีมีโครงการอันเนื่องจากพระราชดำริฯ มากกว่า 44 โครงการ ในส่วนของโครงการอ่างเก็บน้ำ
โครงการสุดท้ายของพระองค์ ดำเนินการในพื้นที่ อ.กุดจับ ขณะที่โครงการอื่นๆ ยังต้องต่อยอด นำน้ำขึ้นมาใช้ประโยชน์ ซึ่งอุดรธานีมีโครงการปิดทองหลังพระ นำแนวพระราชดำริการระเบิดจากข้างใน ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมเป็นเจ้าของ เข้าใจ เขาถึง จึงพัฒนา มากระตุ้น
ให้เกิดกิจกรรม เป็นต้นแบบที่อ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายเนื่องในพระราชดำริ

ผลสำเร็จของโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ และการต่อยอดการพัฒนาสะท้อนจากคำบอกเล่าของ เสวต จันทร์หอม ผู้ใหญ่บ้าน บ้านแสงอร่าม ต.กุดหมากไฟ อ.หนองวัวซอ จ.อุดรธานี พื้นที่โครงการนำร่อง “ปิดทองหลังพระ” ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จนกลายเป็นพื้นที่เพื่อการเรียนรู้ ต่อยอดขยายออกไปยังพื้นที่อื่น

ผู้ใหญ่เสวต บอกว่า อ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จกลับไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้เต็มประสิทธิภาพ เพราะไม่มีระบบส่งน้ำและการบริหารจัดการน้ำ ราษฎรในพื้นที่จึงขาดแคลนน้ำอุปโภคบริโภค และการเกษตร ผลผลิตไม่ได้ผลดี ไม่มีรายได้ก่อนนาและหลังนา ทำให้เกิดปัญหาหนี้สิน เกิดการเคลื่อนย้ายแรงงานไปต่างจังหวัด ต่างประเทศ

“ปิดทองหลังพระมาคุยกับชาวบ้าน เรื่องราวของศาสตร์พระราชา เรื่องเข้าใจ-เข้าถึง-แล้วจึงพัฒนา เรื่องการระเบิดจากข้างใน คือหมู่บ้านต้องการอะไร และพาชาวบ้านไปดูงานปิดทองหลังพระที่ จ.น่าน ทำให้เกิดการพูดคุยเก็บข้อมูล หาสาเหตุของปัญหา จนไปถึงการหาทางแก้ไข ชาวบ้านใช้เวลา 5 เดือน ลงมือทำตามสิ่งที่เราคิด มีปิดทองหลังพระนำวิชาการมาออกแบบ พร้อมให้วัสดุอุปกรณ์ อบต.สนับสนุนค่าน้ำมันเชื้อเพลิง อบจ.สนับสนุนเครื่องจักร โดยมีแรงงานทั้งหมดจากชาวบ้าน”

จากการเริ่มต้น บ้านแสงอร่ามเก็บน้ำในอ่างห้วยคล้ายได้มากขึ้น กำหนดให้เป็นแหล่งสงวนพันธุ์ปลา มีอ่างฯ พวง 3 แห่ง ช่วยดักน้ำไม่ให้ไหลทิ้ง ยกระดับน้ำสูงกว่าท้องนา ยังเป็นแหล่งอาหารชาวบ้าน มีท่อส่งน้ำไปถึงไร่นา ไม่ต้องเสียเงินค่าน้ำมันสูบน้ำ และมีกติกาที่เป็นธรรม

ปัจจุบันนอกจากการเกษตรในฤดูฝนที่ได้ผลผลิตมีคุณภาพแล้ว ก็ยังมีน้ำเพียงพอปลูกพืชฤดูแล้ง อาทิ ถั่วลิสง ข้าวโพดหวาน ปอเทืองเก็บเมล็ด และพืชผักนานาชนิด ส่งผลให้แรงงานเดินทางกลับบ้าน หนี้สินครัวเรือนลดลง หลายครอบครัวปลดหนี้ ที่เป็นหนี้เหลืออยู่ก็ไม่มีหนี้เพิ่ม

ผลสำเร็จจากบ้านแสงอร่าม เป็นต้นแบบให้กับพื้นที่ใกล้เคียงอย่างบ้านหนองอ้อ อ.หนองวัวซอ สง่า พิมพ์ศรี นายก อบต.หนองอ้อ บอกว่า นำตัวอย่างจาก “บ้านโคกล่าม-แสงอร่าม” มาเป็นต้นแบบในเรื่องการร่วมมือซ่อม-บริหารจัดการน้ำ และดำเนินชีวิตตามปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

“ไปเห็นบ้านโคกล่าม-แสงอร่าม ได้ขอให้ปิดทองหลังพระมาช่วยชาวบ้านที่ห้วยตาดข่าด้วย โดย อบต.หนองอ้อ ได้เข้ามาสนับสนุนในหลายส่วนด้วย ทำให้ชาวบ้านมีรายได้เพิ่ม อบต.เองก็ร่วมต่อยอด จัดเป็นแหล่งท่องเที่ยวชุมชน ตั้งเป็นกลุ่มแพให้เช่า จัดร้านค้าให้ชาวบ้าน สร้างรายได้ให้ชุมชนมากว่า 3 ปี จากแพ 10 หลัง เพิ่มเป็น 30 หลัง ปี 2560 ที่ผ่านมาสร้างรายได้ 5 แสนบาท นำมาทำถนนคอนกรีตจากชุมชนจนถึงตัวอ่างฯ สร้างห้องน้ำให้เพียงพอ ชาวบ้านพอใจมากจากรายได้ที่เกิดขึ้น”

นี่คือส่วนเสี้ยวเพียงเล้กน้อย จากพระราชกรณียกิจมากมายมหาศาลที่ล้นเกล้ารัชกาลที่ 9 พระราชทานไว้ให้แก่แผ่นดินไทย ซึ่งทุกฝ่ายได้ร่วมกันสืบสานการพัฒนาต่อไป