พรบ.จัดซื้อจัดจ้าง เอาผิดผู้จ่ายสินบน (จบ)
วิโรจน์ พูนสุวรรณ ที่ปรึกษากฎหมาย[email protected]เหตุผลหนึ่งที่ออกกฎหมายจัดซื้อจัดจ้างฉบับใหม่ออกมา ก็เพื่อเป็นการตอบสนองต่อความกดดันระหว่างประเทศที่บรรดาประเทศในตลาดเกิดใหม่ต่างต้องเผชิญ ในช่วงไม่กี่ปีมานี้ หลายๆ ประเทศก็เพิ่งออกกฎหมายจัดซื้อจัดจ้างใหม่เหมือนประเทศไทย รวมทั้ง แทนซาเนีย กานา เคนยา ไนจีเรีย มอริเชียส บังกลาเทศ และอีกหลายๆ ประเทศ
วิโรจน์ พูนสุวรรณ ที่ปรึกษากฎหมาย[email protected]
เหตุผลหนึ่งที่ออกกฎหมายจัดซื้อจัดจ้างฉบับใหม่ออกมา ก็เพื่อเป็นการตอบสนองต่อความกดดันระหว่างประเทศที่บรรดาประเทศในตลาดเกิดใหม่ต่างต้องเผชิญ ในช่วงไม่กี่ปีมานี้ หลายๆ ประเทศก็เพิ่งออกกฎหมายจัดซื้อจัดจ้างใหม่เหมือนประเทศไทย รวมทั้ง แทนซาเนีย กานา เคนยา ไนจีเรีย มอริเชียส บังกลาเทศ และอีกหลายๆ ประเทศ
ลักษณะเด่นของกฎหมายใหม่ของไทยก็คือ การฝึกอบรมในเรื่องการจัดซื้อจัดจ้างและการต่อต้านคอร์รัปชั่น ที่กฎหมายบังคับให้หน่วยงานของรัฐทุกประเภทต้องจัดให้มีขึ้น รวมถึงรัฐวิสาหกิจทุกแห่ง องค์การบริหารส่วนจังหวัด องค์การบริหารส่วนตำบล มหาวิทยาลัยของรัฐ องค์การมหาชน และอื่นๆ การฝึกอบรมเหล่านี้ในไม่ช้าทางภาคเอกชนคงปฏิบัติตาม
ที่เห็นอยู่ตอนนี้ การฝึกอบรมพนักงาน เรื่องวิธิปฏิบัติไม่ให้ผิดกฎหมายคอร์รัปชั่น ก็มีอยู่เฉพาะบริษัทข้ามชาติชาวตะวันตกที่ประกอบกิจการในไทย บริษัทเหล่านี้เกรงว่าหากพนักงานของตนกระทำความผิดฐานติดสินบนในไทย ผลกระทบจะโยงไปถึงบริษัทแม่ที่เมืองนอกได้ ทำให้บริษัทแม่ถูกรัฐบาลปรับเป็นเงินจำนวนมาก อาจถึงขนาดทำให้กำไรในเมืองไทยหายไปหลายปี
พ.ร.บ.ใหม่นอกนั้น ส่วนสำคัญเป็นเรื่องการจัดทำและบริหารสัญญาก่อสร้าง และสัญญาจัดซื้อ โดยกฎหมายกำหนดให้มีสัญญามาตรฐานที่คณะกรรมการนโยบายเป็นผู้จัดทำ โดยมีสำนักงานอัยการสูงสุดเป็นผู้อนุมัติ ภาษาไทยก็มี ภาษาอังกฤษก็มี ถ้าเป็นภาษาอังกฤษ ก็ให้มีบทสรุปเป็นภาษาไทยด้วย
สัญญาแบบฟอร์มมาตรฐานนี้ให้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาด้วย หน่วยราชการจึงต้องนำแบบฟอร์มนี้ไปใช้ และห้ามแก้ไขสัญญามาตรฐาน โดยไม่มีเหตุอันสมควร ยิ่งตอกย้ำความเชื่อเดิมที่ว่า สัญญาก่อสร้างของรัฐ เอกชนต้องปฏิบัติตามและไม่สามารถต่อรองได้ การแก้ไขในสัญญาข้อที่ไม่เป็นสาระสำคัญ ก็ให้ทำได้เหมือนกัน ตราบใดที่หน่วยงานของรัฐเจ้าของโครงการคิดว่าไม่ทำให้รัฐเสียเปรียบ แต่ถ้าไม่แน่ใจ ก็ต้องให้สำนักงานอัยการสูงสุดตรวจสอบและให้ความเห็นชอบก่อน
ถ้าหากหน่วยงานราชการเจ้าของโครงการไม่ใช้สัญญามาตรฐาน หรือไม่ทำตามคำแนะนำของสำนักงานอัยการสูงสุดที่ให้แก้ไขร่างสัญญาก่อนที่จะมีการลงนามกัน หรือคู่สัญญาเอกชนไม่ตกลงหรือยินยอมให้มีการแก้ไขร่างสัญญาตามความเห็นของสำนักงานอัยการสูงสุด แล้วคู่สัญญาฝืนลงนามในสัญญานั้น ก็จะมีผลร้ายแรงถึงกับทำให้สัญญาเป็นโมฆะ ไม่มีผลใช้บังคับมาแต่ต้น หากการฝ่าฝืนนั้นเป็นข้อสัญญาในสาระสำคัญหรือเป็นกรณีผิดพลาดอย่างร้ายแรง
ทั้งนี้ ก็มีความยืดหยุ่นอยู่บ้าง ตรงที่หน่วยงานของรัฐจะไม่ใช้แบบสัญญามาตรฐานก็ได้ จะจัดทำร่างสัญญาขึ้นมาใหม่ก็ได้ หากมีความจำเป็น และสำนักงานอัยการสูงสุดพิจารณาให้ความเห็นชอบแล้ว หรือร่างสัญญาใหม่นั้นเป็นไปตามแบบที่สำนักงานอัยการสูงสุดเคยให้ความเห็นชอบมาแล้ว ก็ใช้ได้
การบริหารสัญญา การตรวจรับพัสดุ การดำเนินการตามข้อตกลง ก็เป็นส่วนหนึ่งของการจัดซื้อจัดจ้างที่ระบุไว้ค่อนข้างละเอียดในกฎหมายฉบับใหม่ ให้อยู่ในอำนาจของคณะกรรมการตรวจรับพัสดุ แต่ถ้าวงเงินเล็กน้อยตามที่กำหนดในกฎกระทรวง จะมีบุคคลผู้ตรวจรับพัสดุโดยเฉพาะ
งานที่ต้องดำเนินการเป็นระยะๆ และมีการจ่ายเงินเป็นงวดตามความก้าวหน้าของงาน ต้องมีผู้ควบคุมงานอนุมัติงวดงานนั้นก่อนมีการจ่ายค้าจ้าง
เงื่อนไขในการงดหรือลดค่าปรับให้แก่คู่สัญญา การขยายระยะเวลาทำการตามสัญญา ก็บัญญัติไว้หลากหลาย เช่น จะต้องเป็นเหตุเกิดจากความผิดหรือความบกพร่องของหน่วยงานรัฐ หรือเป็นเหตุสุดวิสัย หรือเหตุเกิดจากพฤติการณ์พิเศษ อันหนึ่งอันใดที่คู่สัญญาไม่ต้องรับผิดตามกฎหมาย โดยหลักเกณฑ์และวิธีการของดหรือลดค่าปรับ หรือการขยายระยะเวลา ต้องเป็นไปตามระเบียบที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังกำหนด
เหตุบอกเลิกสัญญา ให้รวมทั้งเหตุตามที่กฎหมายกำหนดโดยทั่วไป เหตุอันเชื่อได้ว่าผู้ขายหรือผู้รับจ้างไม่สามารถส่งมอบงานให้แล้วเสร็จได้ภายในระยะเวลาที่กำหนด และเหตุอื่นๆ ที่สัญญาระบุไว้ การตกลงโอนอ่อนผ่อนปรนให้กับคู่สัญญาที่จะถูกบอกเลิกสัญญาก็ให้หน่วยงานของรัฐทำได้ ถ้าเป็นไปเพื่อประโยชน์สาธารณะ หรือเพื่อแก้ไขข้อเสียเปรียบของหน่วยงานรัฐ
