การป้องกันโรค ด้วยวัคซีนในผู้สูงอายุ

ศ.นพ.ยง ภู่วรวรรณศาสตราจารย์วิจัยดีเด่น สกว.คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ประเทศไทยกำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ โดยในปี 2558 มีผู้สูงอายุเกินกว่าอายุ 65 ปี เกินร้อยละ 10 หรือมากกว่า 7 ล้านคน และคาดการณ์ว่าจำนวนจะเพิ่มขึ้นถึง 17 ล้านคน ภายในปี 2583 กล่าวได้ว่าอายุเฉลี่ยของคนไทยยืนยาวขึ้น โดยเฉลี่ยแล้วจะมีอายุถึง 75 ปี และเพศหญิงมีอายุเฉลี่ยสูงกว่าเพศชาย ดังนั้นการดูแลผู้สูงอายุให้มีสุขภาพดีจึงจำเป็นจะต้องป้องกันโรค โดยเฉพาะโรคที่ป้องกันได้ด้วยวัคซีน

วัคซีนในผู้สูงอายุที่จะต้องคำนึงถึงหรือควรได้รับมีดังนี้

1.วัคซีนไข้หวัดใหญ่

ผู้สูงอายุถือว่าเป็นกลุ่มเสี่ยงที่เมื่อเป็นไข้หวัดใหญ่แล้วอาจจะมีอาการแทรกซ้อนรุนแรงได้ โดยเฉพาะโรคปอดบวม ดังนั้นในผู้สูงอายุทุกรายที่มีอายุเกินกว่า 65 ปี จึงควรได้รับวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ปีละ 1 ครั้ง

2.วัคซีนป้องกันคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก

ปัจจุบันมีวัคซีนป้องกันคอตีบ ไอกรน บาดทะยัก ที่สามารถให้ได้ในผู้ใหญ่ รวมทั้งผู้สูงอายุด้วย หรือที่เรียกว่า Tdap โดยจะมีวัคซีนบาดทะยักเท่าปกติ ส่วนของคอตีบและไอกรนจะลดขนาดลง โดยไอกรนจะเป็นชนิดไร้เซลล์ (Acellular Vaccine)

จากการศึกษาของศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิกโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ พบว่าอัตราการตรวจพบภูมิคุ้มกันของบาดทะยักในผู้สูงอายุจะต่ำกว่าในวัยผู้ใหญ่และเด็ก โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่ไม่เคยเข้าโรงพยาบาล หรือไม่เคยมีประวัติการฉีดวัคซีนบาดทะยักจากการที่เป็นบาดแผลมาก่อน จะไม่มีภูมิป้องกันบาดทะยักที่เพียงพอ ดังนั้นการให้วัคซีนบาดทะยักแก่ผู้สูงอายุจึงมีความจำเป็น ส่วนคอตีบนั้นผู้สูงอายุส่วนมากจะมีภูมิป้องกันเกือบทั้งหมดอยู่แล้ว การให้เสริมอีก 1 ครั้ง ก็ไม่ได้มีผลเสียอย่างไรต่อร่างกาย สำหรับโรคไอกรนในผู้สูงอายุจะพบ ภูมิต้านทานต่อโรคอยู่ในระดับที่ต่ำมาก ผู้สูงอายุจึงควรได้รับวัคซีนป้องกันโรคไอกรนด้วย ซึ่งวัคซีน Tdap ดังกล่าวนับเป็นวัคซีนรวมที่ป้องกันทั้งสามโรคและใช้ในผู้ใหญ่อยู่แล้ว

3.วัคซีนป้องกันโรคปอดบวมไอพีดี หรือปอดอักเสบ

ผู้สูงอายุถือเป็นบุคคลที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ Pneumococcal ที่ทำให้เกิดปอดบวมได้ แบคทีเรียดังกล่าวโดยทั่วไปจะอยู่ในคอและทำให้เกิดการอักเสบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ แต่หากแบคทีเรียนี้รุกล้ำลงปอดจะทำให้เกิดโรคปอดบวม โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ ดังนั้นผู้สูงอายุจึงควรได้รับวัคซีนไอพีดีป้องกันโรคปอดอักเสบ

4.วัคซีนป้องกันโรคงูสวัด

ในผู้สูงอายุที่เคยเป็นสุกใสตั้งแต่ในวัยเด็กมาก่อน เชื้อสุกใสจะหลบซ่อนอยู่ในปมประสาท และเมื่อมีภูมิต้านทานต่ำลงหรือร่างกายอ่อนแอ เชื้อจะออกมาทำให้เป็นโรคงูสวัดขึ้นได้ โดยจะเกิดตุ่มน้ำใสๆ บริเวณ เส้นประสาทเส้นนั้น เช่น ที่หลัง เอว บริเวณใบหน้า และมีอาการปวดปลายประสาทมาก ปัจจุบันแม้จะมีวัคซีนป้องกันโรคงูสวัด แต่ยังมีราคาค่อนข้างแพง และการป้องกันโรคอย่างไม่อยู่ยาวตลอดไป

จะเห็นได้ว่าเมื่อเราพูดถึงวัคซีนป้องกันโรค เราจะนึกถึงการให้วัคซีนในเด็กเท่านั้น แต่ในความเป็นจริงแล้วปัจจุบันมีวัคซีนสำหรับที่จะให้กับผู้ใหญ่ โดยเฉพาะผู้สูงอายุเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดโรคและทำให้ผู้สูงอายุมีชีวิตยืนยาวอย่างมีคุณภาพ