มกุฎราชกุมารซาอุ

อรุณ จิรชวาลา

เจ้าชายโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน ทรงได้รับการสถาปนาจากกษัตริย์ซาอุดิอาระเบีย ซึ่งเป็นพระราชบิดา ให้เป็นมกุฎราชกุมารเมื่อเดือน มิ.ย. 2017 แทนมกุฎราชกุมารพระองค์เดิมที่ทรงถูกปลดออกจากทุกตำแหน่ง

เจ้าชายทรงเป็นหนุ่มวัยฉกรรจ์อายุ 32 ปี ก่อนการสถาปนาทรงเป็นมกุฎราชกุมารอันดับ 2 อยู่แล้ว และทรงเป็นรัฐมนตรีกลาโหมด้วย ทรงมีบทบาททางการเมืองมานาน โดยทรงเริ่มเข้าสู่วงการเมืองตั้งแต่อายุ 24 ปี ในฐานะที่ปรึกษาของพระบิดา ซึ่งในขณะนั้นเป็นผู้ว่าราชการกรุงริยาด หลังจากนั้นก็ทรงไต่เต้าอย่างรวดเร็ว จนได้ชื่อว่าเป็นอำนาจค้ำจุนบัลลังก์ ของพระบิดา

ทรงเป็นโอรสองค์โตของพระมารดา ซึ่งเป็นมเหสีองค์ที่ 3 ของพระบิดา

ทันทีที่เป็นมกุฎราชกุมาร ก็ทรงสร้างความสั่นสะเทือนทั่วซาอุดิอาระเบียและทั่วโลก ด้วยปฏิบัติการระทึกขวัญทั้งภายในและภายนอกประเทศหลายเรื่อง ดังนี้

เรื่องใหญ่ที่สุดในประเทศน่าจะเป็นเรื่องปราบคอร์รัปชั่น โดยการจับกุมบุคคลในระดับสูงนับร้อยคน ในจำนวนนี้เป็นเชื้อพระวงศ์หรือเจ้าชายกว่าสิบพระองค์ เป็นรัฐมนตรีและอดีตรัฐมนตรีหลายสิบคน นอกนั้นเป็นนักธุรกิจที่ทรงอิทธิพล ชื่อที่โดดเด่นที่สุดคือเจ้าชายอัลวาลีด บิน ตาลัล ซึ่งเป็นมหาเศรษฐีอันดับต้นๆ ของโลก และเป็นผู้ถือหุ้นในบริษัทชั้นนำหลายแห่งในสหรัฐ

บุคคลเหล่านี้ถูกควบคุมตัวที่ โรงแรมริทซ์-คาร์ลตันในกรุงริยาด ซึ่งเป็นโรงแรมหรูระดับ 5 ดาว และสามารถเจรจาต่อรองยกทรัพย์สิน ส่วนหนึ่งให้รัฐเพื่อแลกกับอิสรภาพ ซึ่งส่วนใหญ่ก็ยอม เท่าที่ทราบรัฐบาลซาอุดิอาระเบียได้เงินไปแล้วประมาณ 1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ

ทรงประกาศวิสัยทัศน์ 2030 มาตั้งแต่เดือน เม.ย. 2016 ซึ่งเสนอแนวทางปฏิรูปเศรษฐกิจ สังคม และศาสนาครั้งใหญ่ ที่สำคัญคือการมีระบบเศรษฐกิจที่เปิดกว้างมากขึ้น เน้นเทคโนโลยีมากขึ้น ลดการพึ่งพาการผลิตและส่งออกน้ำมัน ขายหุ้นบริษัทน้ำมันแห่งชาติ และนำรายได้มาสมทบให้กับกองทุนความมั่งคั่งขนาด 2 ล้านล้านดอลลาร์ ที่จะกระจายการลงทุนในหลายภาคธุรกิจ

มีการบีบงบประมาณรายจ่ายเพื่อลดการขาดดุลการคลัง โดยก่อนหน้านี้เคยมีแนวคิดที่จะเพิ่มรายได้ในระยะยาวด้วยการใช้นโยบายกดราคาน้ำมันให้ต่ำก่อน เพื่อให้ผู้ผลิตต้นทุนสูงและ ผู้ผลิตรายย่อยเลิกล้มกิจการ จะได้กลับมาขายน้ำมันในราคาสูงขึ้น แต่ต้องเลิกล้มความคิดนี้ไป เมื่อเห็นว่าผู้ผลิตน้ำมันกับก๊าซธรรมชาติจากหินน้ำมันในสหรัฐมีความยืดหยุ่นมากกว่าที่คิด

อีกด้านหนึ่ง ในนามของการปฏิรูป มีการปราบปรามกลุ่มที่ได้ชื่อว่าเป็นนักต่อสู้เพื่อสิทธิมนุษยชน ทำให้มีองค์การระหว่างประเทศหลายแห่งออกมาเรียกร้องให้ยุติการกระทำที่เป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน

กล่าวกันว่าทรงเป็นแรงผลักดันให้ยกเลิกกฎหมายห้ามผู้หญิงขับรถในเดือน ก.ย. 2017 ซึ่งถึงแม้จะไม่ใช่เรื่องใหญ่ แต่มีผลทางด้านจิตวิทยาสูง

ในต่างประเทศทรงได้ชื่อว่าเป็นผู้ผลักดันให้ซาอุดิอาระเบียเป็นแกนนำในสงครามเยเมน ตั้งแต่ทรงเป็นรัฐมนตรีกลาโหมในปี 2015 และเมื่อทรงเป็นมกุฎราชกุมาร นโยบายของซาอุดิอาระเบียก็ยิ่งแข็งกร้าวมากขึ้น โดยการประกาศปิดล้อมเยเมน จนหลายฝ่ายต้องออกมาร้องขอให้ผ่อนปรน เพราะเกรงว่าอาจจะทำให้เกิดการอดตายครั้งรุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์

อีกประเทศหนึ่งที่ซาอุดิอาระเบียเป็นแกนนำในการตัดความสัมพันธ์ทั้งทางการทูตและการค้า รวมทั้งปิดกั้นน่านฟ้าคือ กาตาร์ นอกจากนั้นก็มีเลบานอน ซึ่งนายกรัฐมนตรีถูกควบคุมตัวในระหว่างเยือนซาอุดิอาระเบีย

เจ้าชายทรงมีพฤติกรรมแบบคนหนุ่มไฟแรง ที่ไม่เกรงกลัวหน้าอินทร์หน้าพรหมใดๆ ทำให้ได้ชื่อว่าเป็นนักปฏิรูป และได้ใจชาวซาอุดิอาระเบียในวัยหนุ่มสาวเป็นจำนวนมาก ในขณะเดียวกันก็ถูกต่อต้านจากกลุ่มคนแก่ กลุ่มคนเคร่งศาสนา และกลุ่มอิทธิพล ที่ได้ประโยชน์จากอุดมการณ์เคร่งศาสนา มีคนวิเคราะห์ไว้อย่างน่าฟังว่า ทรงเป็นเชื้อพระวงศ์องค์แรกที่ฐานสนับสนุนมาจากภายนอกราชวงศ์ แทนที่จะมาจากภายใน

ผมมีประเด็นอื่นที่อยากจะพูดถึงเกี่ยวกับมกุฎราชกุมารพระองค์นี้ ดังนี้

หนึ่ง พระองค์ทรงถูกวิจารณ์จากสื่อต่างชาติบางฉบับว่า พยายามรวบอำนาจในนามของการปฏิรูป ใช้นโยบายปราบคอร์รัปชั่นแบบเลือกปฏิบัติ เพื่อกำจัดคู่แข่งทางการเมือง

สอง ปัญหาทุจริตคอร์รัปชั่นได้กลายเป็นอุปสรรคสำคัญที่สุดของการพัฒนา ไม่ใช่มกุฎราชกุมารซาอุดิอาระเบียเท่านั้นที่ทรงคิดเช่นนี้ ประธานาธิบดี สีจิ้นผิง ของจีน ก็กำลังเดินหน้าปราบคอร์รัปชั่นอย่างจริงจังเช่นกัน รวมทั้งรัฐบาลที่มาจากรัฐประหารของเราก็ประกาศนโยบายในทำนองเดียวกัน

แต่การมีนโยบายกับมีแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรมเป็นคนละเรื่องกัน ในจำนวนนี้ สีจิ้นผิง ดูเหมือนจะเอาจริงและเด็ดขาดกว่าผู้อื่น มีสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนกับข้าราชการนับล้านคนแล้วที่ถูกนโยบายปราบคอร์รัปชั่นเล่นงาน บางคนถึงขั้นถูกประหารชีวิต ในขณะที่นโยบายเดียวกันในซาอุดิอาระเบียดูเหมือนจะเป็นวิธีหาเงินเข้ารัฐมากกว่า ส่วนอีกบางประเทศดูเหมือนจะมีการเลือกปฏิบัติ ใช้นโยบายปราบคอร์รัปชั่นเล่นงานฝ่ายตรงข้าม แต่เอาหูไปนา เอาตาไปไร่กับการกระทำของพวกพ้อง

สาม เจ้าชายทรงถูกแฉว่าใช้ชีวิตแบบหรูหราฟุ่มเฟือยในต่างประเทศ เช่น ซื้อเรือยอชต์ราคา 500 ล้านดอลลาร์ ซื้อปราสาทในฝรั่งเศสราคา 300 ล้านดอลลาร์ ตลอดจนอยู่เบื้องหลังการประมูลภาพเขียนของลีโอนาร์โด ดาวินชี ราคา 450 ล้านดอลลาร์

คนส่วนใหญ่เชื่อโดยไม่ต้องมีการพิสูจน์ว่า ข่าวทั้งหมดข้างต้นเป็นความจริง คำถามที่ตามมาคือ ทรงเอาเงินมาจากไหน ทรงมีความชอบธรรมในการปราบปรามผู้อื่นในข้อหาทุจริตคอร์รัปชั่นหรือไม่

สี่ เจ้าชายทรงสร้างศัตรูไว้รอบด้านทั้งในและนอกประเทศ ส่วนใหญ่เป็นศัตรูในระดับสูงที่มีศักยภาพในการตอบโต้ จึงไม่ใช่เรื่องน่าแปลกที่มีการเปิดโปงข่าวในเชิงลบของพระองค์ออกมาบ้าง

ในต่างประเทศ คงไม่จำเป็นต้องพูดถึงกาตาร์ ซึ่งเป็นประเทศที่ร่ำรวย และมีสำนักข่าวอัลจาซีราที่ทรงอิทธิพลอยู่ในมือ แม้แต่ประเทศที่ยากจนอย่างเยเมนก็ไม่ยอมสยบ ในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมาจึงมีข่าวการยิงขีปนาวุธจากเยเมนเข้าไปในซาอุดิอาระเบียเป็นระยะๆ

โอกาสที่เจ้าชายจะทรงประสบความสำเร็จในระยะยาวมีไม่มากนัก แม้แต่ความนิยมภายในประเทศที่ปัจจุบันอยู่ในระดับสูงก็อาจเสื่อมลงได้เช่นกัน ในวันนี้อำนาจที่ทรงมีทั้งของพระองค์เอง และแรงสนับสนุนจากพระบิดา อาจเหมือนกระแสน้ำที่เชี่ยวแรง เรือไม่กล้าขวางลำ แต่เมื่อใดที่กระแสน้ำอ่อนแรงลง ก็อาจมีเรือออกมาขวางมากขึ้น n