สรรค์สร้างประดิษฐ์ประดุจนฤมิตว่าเป็นของทิพย์

 โดย  พรเทพ เฮง         [email protected]

 นิทรรศการงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร จะเปิดให้ประชาชนชาวไทยและชาวต่างชาติชมความงดงามพระเมรุมาศตลอด 1 เดือน หลังงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ ซึ่งพลาดไม่ได้

 หากได้ยินคำกล่าวของ นิยม กลิ่นบุบผา ผู้ทรงคุณวุฒิผู้เชี่ยวชาญทางด้านศิลปกรรมและช่างศิลปะไทย และที่ปรึกษาการจัดสร้างงานศิลปกรรมและงานประณีตศิลป์ เพื่อใช้ประกอบในพระราชพิธีและประกอบพระเมรุมาศในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ที่บอกในงานพิพิธภัณฑ์เสวนา ประจำปี 2560 ครั้งที่ 5 เรื่อง "งานประณีตศิลป์เนื่องในพระราชพิธีพระบรมศพ" ว่า เป็นงานศิลปกรรมและงานประณีตศิลป์ที่ถูกสร้างขึ้นมาจากคติความเชื่อ ความหมาย โดยเชื่อว่าสถาบันพระมหากษัตริย์เป็นการจำลองเทวโลก

 “พระมหากษัตริย์เป็นสมมติเทวราช พระราชฐานเวียงวังก็ประดุจทิพยสถานในสวรรค์ เพราะฉะนั้นงานประณีตศิลป์ที่ทรงอยู่ในฉลองพระองค์เลย ตั้งแต่ภูษาทรงเรื่อยไปจนถึงราชรถราชยานราชพาหนะ ก็คิดสรรค์สร้างประดิษฐ์ประดุจนฤมิตว่าเป็นของทิพย์”

 นิยม บอกว่า ศิลปกรรมที่เกี่ยวข้องกับพระราชพิธีพระบรมศพ หมายถึงงานประณีตศิลป์ คืองานวิจิตรศิลป์ที่วิจิตรพิสดารยิ่งกว่า ซึ่งต้องทำอย่างประณีตบรรจง มีขั้นตอนการทำหลากหลายมาก

 “ความจริงแล้วงานประณีตศิลป์คืองานวิจิตรศิลป์อย่างเต็มที่ ส่วนงานวิจิตรศิลป์ เพราะฉะนั้นมีความสำคัญในการชี้บ่งบุคคลได้ว่างานประณีตศิลป์นี้ทำขึ้นเพื่อถวายพระมหากษัตริย์ เราจะรู้ว่าเป็นพระมหากษัตริย์ได้ก็ด้วยเครื่องประกอบราชอิสริยยศ เป็นเทวราชโดยสมมติ เป็นสมมติเทวราช

 การสร้างสรรค์ที่ปลงพระศพให้งดงามได้ทุกสิ่ง ซึ่งทั้งหมดเรียกว่างานประณีตศิลป์ แต่จะมีโครงใหญ่ๆ อยู่ โบราณไม่ได้แบ่งว่าเป็นงานสถาปัตยกรรมหรืองานอะไรงานที่ช่างทำทั้งหมดคือ ช่างต่างๆ อย่างช่างเขียน ช่างเครื่องประดับ ช่างเครื่องล่าง เป็นต้น ทุกอย่างประณีตหมด มีจังหวะชั้นเชิงงดงามต่างๆ วันนี้เรียกตามการบริหารและสายงานที่ปฏิบัติตามหน้างานเป็นหมวดหมู่ตามระบบราชการ ทั้งหมดเป็นงานช่างมาตั้งแต่โบราณ”

 งานประณีตศิลป์ นอกจากเป็นการรักษาคติความเชื่อตามวัฒนธรรมแล้ว นิยม ก็มองว่าเป็นการรักษากระบวนการงานช่างไทย ซึ่งเป็นสิ่งที่วิเศษสุดของชาติ

 “งานศิลปกรรมและประณีตศิลป์สามารถแสดงถึงความเป็นพระมหากษัตริย์ได้อย่างเต็มภาคภูมิ ตั้งแต่ขึ้นดำรงเป็นพระมหากษัตริย์ จนกระทั่งเสด็จสวรรคตเลย ไม่เท่านั้นงานประณีตศิลป์สามารถแสดงความเป็นชาติไทยทั้งชาติได้ด้วย งานประณีตศิลป์หรืองานช่างมีความสำคัญยิ่งใหญ่มาก แต่เราไม่ค่อยได้สังเกตหรือดูให้ลึกซึ้งเข้าไปเท่านั้นเอง ถ้าพิจารณาและสังเกตจะพบว่างานประณีตศิลป์จะปรากฏในความเป็นไทยตั้งแต่เกิดจนตายของคนทุกคน”

 นิทรรศการจะจัดขึ้นในวันที่ 1-30 พ.ย. 2560 ตั้งแต่เวลา 07.00-21.00 น. โดยประชาชนสามารถเข้าชมได้ทุกอาคารทุกบริเวณภายในมณฑลพิธี ซึ่งจะมีแผ่นคำบรรยายเพื่อให้ความรู้โดยสังเขปอยู่ในทุกๆ ส่วน และได้ทำระบบคิวอาร์โค้ดเพื่อให้สามารถดาวน์โหลดข้อมูลต่างๆ เก็บไว้ศึกษาภายหลังได้