การเปลี่ยนผ่าน ที่น่าหนักใจ

โดย ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์

ผมมีโอกาสไปแท่นผลิตปิโตรเลียมบงกชอันเป็นแหล่งก๊าซธรรมชาติใหญ่ที่สุดของไทย ผลิตก๊าซวันละ 900 ล้านลูกบาศก์ฟุต หรือร้อยละ 20 ของปริมาณการใช้ในประเทศ ก๊าซจำนวนเท่านี้สามารถป้อนโรงไฟฟ้าขนาด 800 เมกะวัตต์ได้ 6 โรง (เท่ากับโรงไฟฟ้ากระบี่ 6 โรง)

เจ้าหน้าที่เริ่มอธิบายต้นทุนค่าผลิตก๊าซในประเทศอยู่ที่ 122 บาท/หนึ่งพันลูกบาศก์ฟุต เป็นต้นทุนแบบยังไม่รวมภาษีใด เมื่อรวมค่าภาคหลวง ภาษีเงินได้ปิโตรเลียม ภาษีอื่นๆ บวกเข้าไป อีก 88 บาท/หนึ่งพันลูกบาศก์ฟุต ราคาต้นทุนก๊าซในประเทศจึง อยู่ที่ 210 บาท/หนึ่งพันลูกบาศก์ฟุต แต่อย่าลืมว่าเงิน 88 บาท เข้ารัฐ

เพราะฉะนั้น ต้นทุนที่แท้จริงจึงกลับไปอยู่ที่ 122 บาท/หนึ่งพันลูกบาศก์ฟุต ซึ่งถูกกว่าราคาก๊าซนำเข้าแบบแอลเอ็นจี แน่นอน แม้แหล่งผลิตอื่นเขาก็ต้องจ่ายค่าภาษีนี่นั่นให้รัฐเหมือนกัน แต่การผลิตในบงกชและอาทิตย์ทำโดย ปตท.สผ. เพราะฉะนั้นผลกำไรบางส่วนจึงเข้ารัฐ ผิดจากบริษัทต่างชาติที่เอากำไรกลับบ้าน

บริษัท ปตท. ถือหุ้นโดยหน่วยงานของรัฐบาลไทย 64.8% และ ปตท.ถือหุ้นใน ปตท.สผ. 65.3% นั่นคือสัดส่วนที่เงินกำไรที่เข้ารัฐ ทั้งสององค์กรเป็นรัฐวิสาหกิจ ถือหุ้นโดยภาครัฐเกินครึ่ง จนถึงตอนนี้ผลกำไรจากปตท.สผ.ที่คืนสู่รัฐบาลคิดเป็นเงินมากกว่า 1.35 แสนล้านบาท เงินส่วนนี้เราไม่ได้แน่หากการผลิต เป็นของบริษัทต่างชาติ

ถึงตอนนี้ ปตท.สผ. มีพนักงาน 3,700 คน ร้อยละ 99 เป็น คนไทย เราไม่ต้องพึ่งคนต่างชาติเหมือนเมื่อก่อน ถ้าเอาเฉพาะ แหล่งบงกช เราใช้คนไทย 100% สร้างงานโดยตรงให้คนไทยกว่า 800 ตำแหน่ง ยังทำให้เกิดงานรับเหมาต่างๆ ที่เป็นคนไทย อีกกว่า 2,700 ตำแหน่ง

แต่ในไม่ช้าคนไทยอาจจะตกงาน เพราะเรากำลังจะประมูลเพื่อต่อสัญญาแหล่งบงกชและที่อื่นๆ โดยมีข่าวว่า ถ้าผู้ประมูลได้เป็นบริษัทต่างชาติ จะยังคงให้มีสัดส่วนของคนไทยทำงานร้อยละ 70

แต่ถ้าของเดิมมีคนไทยทำงาน 100% แล้วบริษัทชาติอื่นได้สัญญาไป เขาก็ต้องพยายามเอาคนของเขาเข้ามาทำงาน ถ้าเป็นเช่นนั้น หมายถึงคนไทยทั้งพนักงานโดยตรงและผู้จ้างเหมา อาจตกงาน 30% หรือคิดเป็นจำนวนก็หลายร้อยคน

หากเป็นบริษัทที่เคยทำปิโตรเลียมในไทยอยู่แล้วภาวะนี้อาจไม่เกิดขึ้น เพราะเขาอยู่มานาน จ้างคนไทยเกิน 70% ทั้งนั้น แต่ถ้าเป็นบริษัทหน้าใหม่ไม่เคยทำในไทยมาก่อน เขาย่อมใช้คนของเขาให้มากที่สุด แถมเขายังมีข้ออ้างเรื่องภาษา ซึ่งอาจไม่ใช่ภาษาอังกฤษ การสื่อสารบนแท่นอาจเกิดปัญหา ซึ่งมีผลต่อมาตรการรักษาความปลอดภัยอันเป็นสากล เราไม่ สามารถขัดขืนได้

นอกจากนี้ ในกรณีที่บริษัทมือใหม่จากต่างชาติประมูลได้ หมายถึงเขาเข้ามาทำแทน มันจะมีช่วงเวลา Disruption หรือการส่งงานให้กัน การส่งงานของแหล่งผลิตขนาดยักษ์คงไม่ใช่เรื่องง่ายๆ ทำให้ช่วงเปลี่ยนมือจะมีปริมาณก๊าซลดน้อยลง อันที่จริงมันจะเริ่มลดตั้งแต่ปี 2563 และลดลงหนักอย่างต่อเนื่องไปจนถึงปี 2568 เพราะการผลิตก๊าซต้องมีการเจาะหลุมสำรวจอย่างต่อเนื่อง ต้องหาหลุมใหม่ๆ มาทดแทนหลุมที่หมดไป

โดยเฉพาะพื้นที่ซึ่งมีแหล่งก๊าซเป็นกระเปาะเล็ก เช่น อ่าวไทย แต่ละปีต้องมีการเจาะหลุมสำรวจหลายสิบหรือนับร้อยหลุม แต่เมื่อเข้าใกล้ช่วงหมดอายุสัญญา บริษัทต่างๆ ก็ไม่กล้าลงทุนต่อ เพราะไม่รู้จะได้สัญญาต่อไหม

บริษัทต่างๆ ในที่นี้ไม่ใช่เฉพาะ ปตท.สผ. ยังรวมถึงบริษัทอื่นที่ทำการผลิตในแปลงที่กำลังจะหมดสัญญาด้วยครับ ซึ่งส่วนใหญ่จะลงทุนเจาะสำรวจถึงปีหน้า จากนั้นก็ต้องชะลอการลงทุน ปริมาณก๊าซที่ผลิตได้ย่อมลดลง แต่ความต้องการก๊าซของไทยไม่ได้ลดลง จะเพิ่มมากขึ้น เพราะฉะนั้นเราจำเป็นต้องซื้อแอลเอ็นจีแต่ราคาก๊าซผลิตในประเทศถูกกว่าซื้อมาเยอะและราคาตลาดโลกยังแกว่ง

ช่วง Disruption ยาวตั้งแต่ปี 2563-2568 เป็นเวลาอย่างน้อย 5 ปี มันต้องมีช่วงที่ราคาเด้งขึ้นเป็นธรรมดา เพราะฉะนั้น เราน่าจะเจอกับช่วงก๊าซแพง ทำให้ค่าไฟฟ้าแพง ค่าก๊าซหุงต้มแพง ฯลฯ ถ้าคิดจะเอาเงินไปพยุงราคา ต้องใช้เงินเท่าไรและเอามาจากไหน?

เล่ามาทั้งหมดนี้ ผมยังหาทางออกไม่ได้ คงต้องฝากให้กระทรวงพลังงานกับกรรมการปฏิรูปด้านพลังงานช่วยกันคิดครับ