5 Monkeys

อธิกร ศรียาสวิน (ก้า อรินธรณ์)ผู้อำนวยการสถาบัน Academy of Business Creativity (ABC) มหาวิทยาลัยศรีปทุมนักการตลาดอินดี้ ที่ปรึกษาด้านครีเอทีฟแบรนดิ้ง

เรื่องราวนี้มันเริ่มต้นจากผลงานการวิจัยอันโด่งดัง

ในปี ค.ศ. 1967 มีนักวิจัยทางพฤติกรรมศาสตร์ชื่อว่า G. R. Stephenson ซึ่งต่อมางานวิจัยชิ้นนี้ก็ถูกอ้างถึงในเรื่องของการจัดการวัฒนธรรมองค์กร ในหลายๆ หลักสูตรของโรงเรียนธุรกิจ

สตีเฟนสัน เริ่มต้นการทดลองของเขา ด้วยการนำลิงจำนวน 5 ตัว ไปใส่ไว้ในห้องปิดห้องหนึ่ง โดยลักษณะของห้องนั้น ตรงกลางห้องมีเสาหนึ่งต้น ที่ปลายเสา นักวิจัยได้แขวนกล้วยซึ่งเป็นอาหารของลิงไว้ และมีกลไกติดตั้งไว้ว่า

ถ้ามีลิงตัวใดตัวหนึ่งพยายามจับเสาตรงกลางห้อง เพื่อที่จะปีนขึ้นไปเอากล้วย ลิงทั้งหมดจะถูกฉีดด้วยน้ำเย็นจัด ให้หนาวสั่นสะท้านกันไปถ้วนหน้า

และถ้ามีลิงตัวใดตัวหนึ่งพยายามที่จะปีนเสาอีก ลิงทุกตัว รวมทั้งเจ้าลิงตัวที่ปีน ก็จะถูกฉีดน้ำเย็นจัดใส่ทันที

แน่นอนว่าในตอนแรก จะมีลิงที่พยายามปีนเสาอยู่ตลอดเวลา เพราะว่ากล้วยตรงกลางห้องนั้นมันช่างดูหอมหวาน ส่งกลิ่นและหน้าตา ล่อตาล่อใจ

แต่ทุกๆ ครั้งที่ไม่ว่าลิงตัวใดไปสัมผัสเสา ทุกๆ ตัวก็จะถูกฉีดด้วย น้ำเย็นจัดใส่ทันที เรียกว่าทำโทษให้หลาบจำกันไป

และก็เป็นอย่างที่คาดเดากันได้ เมื่อเวลาผ่านไป ก็จะไม่มีลิงตัวใดกล้าปีนเสาอีกเลย เพราะทุกตัวเกิดการเรียนรู้ร่วมกันแล้วว่า การปีนเสา จะทำให้ถูกฉีดน้ำเย็นจัดใส่ เป็นการทำโทษที่สุดแสนทรมาน

สตีเฟนสัน เดินหน้าทำการทดลองต่อไป เขานำลิงหมายเลข 1 ออกไป และใส่ลิงตัวใหม่หมายเลข 6 เข้าไปแทน และเหตุการณ์ที่ เกิดขึ้นก็คือ

เจ้าลิงตัวใหม่หมายเลข 6 ยังไม่เคยได้รับรู้ว่า การเดินไปสัมผัสเสา จะทำให้ถูกฉีดน้ำ และด้วยความยั่วยวนใจของกล้วยที่อยู่บนเสา เมื่อ เจ้าลิงใหม่มันลองเดินเฉียดเข้าไปใกล้ๆ เสาเท่านั้น มันจะถูกลิงเก่าสี่ตัวแรกรุมกัดทำร้ายทันที จนทำให้ลิงตัวใหม่ไม่กล้าที่จะเดินเข้าไปใกล้ๆ เสา เพราะว่ากลัวโดนกัด

เมื่อเวลาผ่านไป สตีเฟนสัน ค่อยๆ ลองทยอยเปลี่ยนลิงชุดเก่า ออกไป

เขาแทนที่ด้วยลิงชุดใหม่ทีละตัว เมื่อนำเอาลิงเก่าออกไปหนึ่งตัว เขาก็ใส่แทนที่ด้วยลิงตัวใหม่หนึ่งตัว

และมันก็จะเกิดเหตุการณ์เหมือนเดิม คือเมื่อเจ้าลิงตัวใหม่ซึ่งไม่เคยรู้อีโหน่อีเหน่อะไร เดินเฉียดเข้าไปใกล้ๆ เสา มันจะถูกฝูงลิงเก่าที่อยู่มาก่อนรุมกัดทำร้าย ทำให้ลิงตัวใหม่ไม่กล้าที่จะเดินเข้าไปใกล้ๆ เสา เพราะว่ากลัวโดนกัด

เหตุการณ์ที่น่าสนใจที่สุดก็คือ เมื่อนักวิจัยลองเปลี่ยนลิงเก่าไปจนครบ 5 ตัว นั่นคือไม่มีลิงที่เคยถูกทำโทษด้วยการโดนฉีดน้ำในครั้งแรกหลงเหลืออยู่เลย แม้แต่ตัวเดียว

แต่ทุกครั้งที่เปลี่ยนลิงตัวใหม่เข้ามาในกรง เมื่อเจ้าลิงตัวใหม่พยายามจะเดินเฉียดเข้าไปใกล้ๆ เสา มันจะถูกลิงชุดเก่า (ที่ไม่มีตัวใดเคยถูกฉีดน้ำแล้ว) รุมกัดทำร้ายเหมือนเดิม

นี่ละครับ คือผลกระทบของการส่งต่อวัฒนธรรมที่ผิดพลาด

มันโน้มนำทำให้เกิดความกลัวต่อๆ กันมาเป็นทอดๆ แบบไม่รู้เหตุผล ไร้ที่มา

กลายเป็นความเชื่อแบบบอกต่อๆ กันมา

เป็นแนวว่า ถ้าคนรุ่นเก่าในองค์กรสร้างแบบแผน ความเชื่อที่ผิดๆ เอาไว้ มันก็จะส่งผลต่อเนื่องจากอดีตมาถึงปัจจุบันได้ในแบบที่ไม่มีเหตุผล กลายเป็นความเชื่อแบบผิดๆ ที่ฝังรากลึก

คำพูดที่ว่า อย่าทำแบบนี้เลย...คิดไปก็ไม่ผ่านหรอก

สไตล์นี้ แบบนี้เจ้านายใหญ่ไม่ชอบหรอก เชื่อซิ...ลิฟต์ตัวนี้ห้ามขึ้นนะ ผู้ใหญ่ไม่ชอบ

บอร์ดไม่ชอบให้ใช้สีสดใส อย่าลองเลย...

นี่เป็นประโยคตัวอย่างบางส่วนของการส่งผ่านความเชื่อแบบ ไร้เหตุผล สารพันการชี้นำความเชื่อ ที่เกิดขึ้นแบบไม่มีการพิสูจน์ เหตุผลต้นทาง แต่ทว่าล้วนบั่นทอนศักยภาพการทำงานสร้างสรรค์ในองค์กร

การส่งผ่านเหตุผลความชัง โดยไม่รู้ต้นทางของความเชื่อนั้นๆ เพราะเป็นการส่งต่อสารของวัฒนธรรมแบบบอกต่อๆ กันมา

พร้อมๆ กับคำขู่ว่า ถ้าใครไม่เชื่อฟังก็จะถูกทำโทษ

ถ้าคุณสังเกตได้ว่า เวลาถามอะไรในห้องประชุม แล้วมีแต่เสียง แอร์ดัง...

การทำงานแลดูตึงเครียด บรรยากาศในออฟฟิศแลดูไร้ความสุข ผู้คนมึนตึงต่อกัน เด็กรุ่นใหม่ พนักงานไฟแรง ตอนแรกๆ ถามอะไรก็เสียงดังฟังชัด แต่พอเวลาผ่านไป นานเข้า เมื่ออยู่ในองค์กรไปนานๆ แล้วเสียงเหล่านั้นก็เริ่มเบาลง ออกอาการเหี่ยวเฉาไร้เรี่ยวแรง

ดาวดวงเด่นที่ย้ายงานมา แต่กลับดูจ๋อยลง จากดาวสุกใสสว่าง กลายเป็นดาวแสงริบหรี่ลงคล้ายหมดไฟ ทัศนคติว่าทุกสิ่งทำได้ ทุกอย่างเป็นไปได้ มันแห้งเหือดหายไป

กลายเป็นหมู่คนที่เข้าประชุมงาน แต่ไม่ค่อยกล้าเสนออะไร เพราะกลัวผิด กลัวพลาด ถ้าท่านผู้บริหารสังเกตเห็นอาการข้างต้นนี้

นี่น่าจะถึงเวลาที่ท่านอาจต้องลองตอบคำถามว่า องค์กรของคุณ

เคยมีเรื่องราวของลิงห้าตัวข้างต้นสิงสถิตอยู่หรือไม่ และในอดีตนั้น

น้ำเย็นที่เคยฉีดไว้นั้นมันเกิดขึ้นจากอะไร

และมันน่ากลัวมากเพียงใด? n