ตรวจคนเข้าเมือง ในยุคโลกไร้พรมแดน

น่านฟ้า มหาเมฆ

ภาพการเดินทางเยือนสหรัฐอเมริกาอย่างเป็นทางการของ พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี กำลังเป็นข่าวใหญ่ของสื่อมวลชนหลายแขนง แสดงให้เห็นถึงภาพความร่วมมือและสัมพันธ์อันดีระหว่างประเทศที่ค่อยๆ ฟื้นคืนสู่กลับสู่สภาวะปกติ

เมื่อกล่าวถึงสหรัฐอเมริกาประเทศที่ถือเป็นต้นแบบด้านงานตรวจคนเข้าเมือง เพราะสหรัฐอเมริกาเป็นประเทศที่มีความหลากหลายด้านเชื้อชาติ ภาษา วัฒนธรรมแห่งหนึ่งของโลก ประกอบกับนโยบายด้านต่างประเทศที่แข็งกร้าว ทำให้สหรัฐอเมริกาเผชิญกับภัยคุกคามจากภายนอกประเทศทั้งปัญหาการก่อการร้าย ปัญหาคนเข้าเมืองผิดกฎหมายจากประเทศเพื่อนบ้าน ปัญหายาเสพติดมากที่สุดประเทศหนึ่งในโลก

ภายหลังเหตุการณ์ 11 ก.ย.ประเทศต่างๆ ได้มีการปรับปรุงระบบความมั่นคงและงานด้านข่าวกรองขนานใหญ่ สหรัฐอเมริกาเองได้ ตั้งกระทรวงความมั่นคงแห่งมาตุภูมิ (Department of Homeland Security) ขึ้นตรงต่อรัฐบาลกลางแห่งสหรัฐอเมริกา โดยรวมหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของประเทศเข้าด้วยกัน ทำงานในลักษณะบูรณาการ โดยงานตรวจคนเข้าเมืองก็เป็นส่วนหนึ่งของกระทรวงนี้

ระบบตรวจคนเข้าเมืองของสหรัฐอเมริกาเป็นระบบที่เน้นการป้องกันตั้งแต่ต้นทาง คัดกรองคนเข้าประเทศตั้งแต่ขั้นตอนการขอวีซ่าเข้าประเทศ สถานทูตสหรัฐมีการตรวจสอบเอกสาร หลักฐาน ประวัติบุคคล อาชีพ และฐานะทางการเงินอย่างละเอียดก่อนที่จะพิจารณาให้วีซ่า ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาระบบการคัดกรองวีซ่าของสหรัฐอเมริกามีความน่าเชื่อถือสูง ถึงขนาดกล้าออกวีซ่าให้คนต่างชาติระยะยาวนานถึง 10 ปี

นอกจากระบบการคัดกรองวีซ่าตั้งแต่ประเทศต้นทางแล้ว ภายหลังจากเหตุการณ์ 11 ก.ย. สหรัฐอเมริกาได้เริ่มใช้ระบบ Advance Passenger Information System (APIS) ในการตรวจคัดกรอง ผู้โดยสารล่วงหน้าตั้งแต่เช็กอินกับสายการบิน และระบบ Global Entry ตรวจสินค้าผ่านแดน หากคนที่เคยเดินทางไปสหรัฐอเมริกาคงจะเคยแปลกใจไม่น้อย เพราะระบบตรวจคนเข้าเมืองของสหรัฐอเมริกาตรวจแต่ผู้โดยสารขาเข้าประเทศ ไม่มีการตรวจคนเดินทางออกนอกประเทศ เพราะเขาเชื่อมั่นในระบบการคัดกรองวีซ่า ระบบคัดกรอง ผู้โดยสารล่วงหน้า

ระบบข่าวกรองและระบบการรักษาความมั่นคงภายในของเขา ทำให้ไม่มีความจำเป็นต้องตรวจผู้โดยสารขาออกอีกต่อไป นอกจากสหรัฐอเมริกาแล้ว ประเทศอื่นๆ ก็มีการปรับเปลี่ยนรูปแบบงานตรวจคนเข้าเมือง โดยนำเทคโนโลยีเข้ามาเสริมการทำงาน ลดขั้นตอนในการตรวจคนเข้าเมือง อาทิ ประเทศออสเตรเลีย ได้มียกเลิกแผ่นปะวีซ่า ซึ่งสมัยก่อนพบว่ามีการปลอมแปลงเป็นจำนวนมาก โดยใช้ระบบวีซ่าอิเล็กทรอนิกส์ ข้อมูลของผู้โดยสารจะถูกบันทึกลงในระบบฐานข้อมูลวีซ่า ซึ่งจะเชื่อมต่อกับระบบตรวจคนเข้าเมืองสามารถลดปัญหาการปลอมแปลงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ขณะที่กลุ่มสหภาพยุโรปที่นำระบบเชงเกน (Schengen Agreement) ซึ่งเป็นความตกลงระหว่างประเทศส่วนใหญ่ในทวีปยุโรปอันให้สัตยาบัน เมื่อ พ.ศ. 2528 อนุญาตให้สมาชิกในกลุ่มสามารถเดินทางระหว่างกันโดยไม่ต้องถือหนังสือเดินทาง นอกจากนี้หลายๆ ประเทศได้พยายามลดขั้นตอนของงานตรวจคนเข้าเมือง อาทิ การยกเลิกการยื่นแบบฟอร์มเข้าเมือง การยกเลิกการประทับตรา ในหนังสือ

ด้านประเทศไทยปัจจุบันได้พยายามลดขั้นตอนของงานตรวจคน เข้าเมือง อาทิ การยกเลิกการยื่นแบบฟอร์มเข้าเมือง การยกเลิกการประทับตราในหนังสือ เป็นต้น ทั้งหมดนี้ล้วนแล้วแต่เป็นกระแส โลกาภิวัตน์ที่เกิดขึ้นทั่วโลก เมื่อหันกลับมามองที่ประเทศไทย ช่วง 2 ปีที่ผ่านมา ภายใต้กรอบแนวคิดไทยแลนด์ 4.0 เน้นการ ขับเคลื่อนประเทศด้วยนวัตกรรม งานตรวจคนเข้าเมืองของประเทศไทยได้มีการเปลี่ยนแปลงไปตามกระแสโลกาภิวัตน์หลายอย่างเช่นเดียวกัน

ทั้งนี้ อาทิ ระบบตรวจสอบและคัดกรองผู้โดยสารล่วงหน้า Advance Passenger Processing System (APPS) การเปิดให้คนต่างชาติใช้ระบบช่องตรวจอัตโนมัติ (Auto Gate) การยกเลิกบัตร ตม.6 ในส่วนของคนไทย การยกเว้นไม่ต้องประทับตราในหนังสือเดินทาง กรณีคนไทยใช้ช่องตรวจอัตโนมัติ และโครงการระบบฐานข้อมูลชีวภาพ (Biometric System) ซึ่งอยู่ในขั้นตอนการติดตั้งและทดลองระบบ

นอกจากงานในส่วนของตรวจคนเข้าเมืองแล้ว ภาคเอกชนเกือบทุกสายการบินล้วนนำระบบเทคโนโลยีมาให้บริการผู้โดยสารตั้งแต่การจองตั๋วเครื่องบินออนไลน์ ผ่านแอพพลิเคชั่นบนมือถือ สะดวกเพียงปลายนิ้ว และสามารถชำระเงินผ่านบัตรเครดิต การติดตั้งเครื่อง kiosk เช็กอินด้วยตนเอง เมื่อประกอบกับระบบตรวจคนเข้าเมืองสมัยใหม่ แทบจะไม่ต้องมีเจ้าหน้าที่บริการตลอดขั้นตอนทั้งหมดในการเดินทางระหว่างประเทศ

ในอนาคตอันใกล้นี้ประชาชนคนไทยอาจใช้เพียงบัตรประชาชนเพียงใบเดียวในการเดินทางก็เป็นได้ โดยกำลังเป็นเรื่องที่อยู่ระหว่างศึกษาถึงความเป็นไปได้ เราเข้าใกล้สู่ยุคโลกไร้พรมแดนเข้าไปทุกทีหน่วยต่างๆ ที่เกี่ยวข้องต้อง "ฉุกคิด เร่งทำ" ให้ทันกระแสโลกาภิวัตน์หากไม่ก้าวไปข้างหน้าก็เท่ากับเราเดินทางถอยหลัง!!!