ต้นทุนแบงก์ไทยบานตามบาเซิล 3

พรสวรรค์ นันทะชลลดา อิงศรีสว่าง

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ดำเนินการปรับโครงสร้างสถาบันการเงินอย่างต่อเนื่อง หลังจากได้ประสบการณ์จากวิกฤตเศรษฐกิจปี 2540 ที่มีสถาบันการเงินล้มจำนวนมาก โดยการปรับปรุงกฎหมาย กฎระเบียบกฎเกณฑ์ต่างๆ และมีองค์กรต่างๆ ขึ้นมาช่วยทำให้ง่ายในการกำกับดูแล เช่น มีเครดิตบูโร สถาบันคุ้มครองเงินฝาก เป็นต้น

กฎระเบียบต่างๆ นั้น ไม่ใช่ ธปท.จะคิดขึ้นมาเอง แต่ใช้มาตรฐานการกำกับดูแลสถาบันการเงินของบีไอเอส หรือที่เรียกกันว่าเกณฑ์บาเซิล ซึ่งได้มีการปรับปรุงมาตลอดเวลาจนปัจจุบันใช้เกณฑ์บาเซิลฉบับที่ 3 แล้ว โดยเกณฑ์บาเซิล 3 จะเน้นหนักในเรื่องความแข็งแกร่งของสถาบันการเงินที่จะมีต่อความเสี่ยงต่างๆ ที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต โดยเน้นการดำรงอัตราส่วนเงินกองทุนชั้นที่ 1 ที่เป็นส่วนของเจ้าของเพิ่มเติมจากปกติที่กฎหมายกำหนดอีก 1% เพื่อให้มีเงินกองทุนส่วนเพิ่มเพื่อรองรับในภาวะวิกฤต (Conservation Buffer)

ตามเกณฑ์นี้ ธปท.จึงได้ออกประกาศเรื่อง "แนวทางการระบุและการกำกับดูแลธนาคารพาณิชย์ที่มีนัยต่อความเสี่ยงเชิงระบบในประเทศ" และ "รายชื่อธนาคารพาณิชย์ที่มีนัยต่อความเสี่ยงเชิงระบบในประเทศ" ประจำปี 2560 ซึ่งมีชื่อของ 5 ธนาคารใหญ่อย่าง ธนาคารกรุงเทพ ธนาคารกรุงไทย ธนาคารกรุงศรีอยุธยา ธนาคารกสิกรไทย และธนาคารไทยพาณิชย์ เข้ามาอยู่ภายใต้ประกาศดังกล่าว ด้วยเหตุผลว่าธนาคารทั้ง 5 แห่งนี้มีสินทรัพย์ใหญ่โตเทียบเท่าหรืออาจจะมากกว่าผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (จีดีพี) ในอนาคต

ปัจจุบันธนาคารพาณิชย์ทั้งระบบมีสินทรัพย์รวม 18 ล้านล้านบาท ซึ่งธนาคารใหญ่ 5 แห่งนี้ มีสัดส่วนสินทรัพย์คิดเป็น 70% ของสินทรัพย์รวม ซึ่งสูงมากและจะมีผลกระทบต่อเศรษฐกิจมากหากแบงก์ใดแบงก์หนึ่งเกิดมีปัญหาสภาพคล่องขึ้นมา ธปท.จึงได้บังคับใช้เกณฑ์ที่เข้มข้นเพื่อลดทอนความเสี่ยงกับระบบเศรษฐกิจของประเทศ

ธปท.ให้เหตุผลว่า ที่เลือก 5 ธนาคารใหญ่ขึ้นมาก็เพราะได้พิจารณาจากเงื่อนไขที่เกณฑ์บาเซิล 3 กำหนดขึ้นมาคือ 1) ขนาดของสถาบันการเงิน 2) ความเชื่อมโยงในธุรกรรมระหว่างกัน 3) การเป็นผู้ให้บริการทางการเงินที่สำคัญหรือการเป็นผู้ให้บริการหลักในโครงสร้างพื้นฐานของระบบสถาบันการเงิน 4) ความซับซ้อนของผลิตภัณฑ์ทางการเงินหรือกระบวนการดำเนินธุรกิจ

แต่เพราะปัจจุบันธนาคารพาณิชย์ของไทยทั้งระบบ มีเงินกองทุนต่อสินทรัพย์เสี่ยงตามมาตรฐานบีไอเอสสูงกว่าเกณฑ์ตามกฎหมายที่ ธปท.กำหนดอยู่แล้ว คือมีอัตราส่วนเงินกองทุนต่อสินทรัพย์เสี่ยงเฉลี่ยอยู่ที่ 17.9% จากที่กฎหมายกำหนดที่ 9.75% และมีอัตราส่วนเงินกองทุนชั้นที่ 1 ที่เป็นส่วนของเจ้าของ เฉลี่ยอยู่ที่ 15.2% จากที่กฎหมายกำหนด 5.75%

ทั้ง 5 ธนาคารคือ ธนาคารกรุงเทพ อยู่ที่ 18.1% เป็นกองทุนชั้นที่ 1 ซึ่งเป็นส่วนของเจ้าของ 16.4% กสิกรไทย 17.63% มีส่วนของเจ้าของ 15.25% กรุงไทย 16.69% มีส่วนของเจ้าของ 13.07% ไทยพาณิชย์ 17.40% มีส่วนของเจ้าของ 15.30% และกรุงศรีอยุธยา 16.0% มีส่วนของเจ้าของ 12.25%

ดังนั้น เกณฑ์กำกับดูแลธนาคารพาณิชย์ที่มีนัยต่อความเสี่ยงเชิงระบบในประเทศ จึงไม่มีธนาคารพาณิชย์แห่งใดที่จะต้องเพิ่มทุนทั้งสิ้น เพราะทุกแห่งแข็งแรงดี แถมยังมีเงินสำรองหนี้จัดชั้นสูงกว่ามาตรฐานอีกด้วย

แต่อย่าได้คิดว่าเกณฑ์นี้จะ หมายถึง 5 ธนาคารนี้จะได้รับการอุดหนุนจากรัฐบาลเป็นพิเศษหาก เกิดปัญหาสภาพคล่องหรือปัญหาอื่นๆ ทาง ธปท.ประกาศชัดเจนว่าจะต้องได้รับการช่วยเหลือตามเกณฑ์เท่านั้น แต่การกำกับดูแลที่เข้มงวดก็จะลดความเสี่ยงที่จะทำให้สถาบันการเงินเหล่านี้อ่อนแอลง

อย่างไรก็ดี สิ่งที่จะเกิดขึ้นจากการที่ ธปท.ประกาศใช้เกณฑ์บาเซิล 3 คือ จะทำให้ต้นทุนของธนาคารพาณิชย์ทุกแห่งเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เพราะการดำรงเงินกองทุนให้สูงเข้าไว้ หมายถึงการนำเอากำไรที่ธนาคารหายได้มาสะสมเอาไว้เพื่อให้ธนาคารแข็งแรง ซึ่งต้นทุน เหล่านี้จะถูกรวมเข้าไปในต้นทุน ดำเนินงาน เป็นต้นทุนในการคำนวณดอกเบี้ยสินเชื่อและดอกเบี้ยเงินฝากของธนาคารด้วย

นอกจากนี้ การปล่อยสินเชื่อ ของธนาคารพาณิชย์จะยิ่งต้องใช้ความระมัดระวังอย่างยิ่ง เพราะหากปล่อยกู้เป็นหนี้เสียในอัตราที่สูงนอกจากจะต้องตั้งสำรองเพิ่มแล้ว หนี้นี้จะไปกินเงินกองทุนต่อสินทรัพย์เสี่ยงให้ ลดลงไปอีก ทำให้ 5 ธนาคารจะต้องปรับเกณฑ์การปล่อยสินเชื่อให้เข้มงวดยิ่งขึ้นไปอีก ซึ่งอาจจะไม่ส่งผลดีต่อระบบเศรษฐกิจในช่วงที่เศรษฐกิจ เป็นขาลง

เกณฑ์เหล่านี้จะดีอย่างยิ่งในช่วงเศรษฐกิจขาขึ้นทำให้ทุกคนต้องระมัดระวัง แต่ในช่วงเศรษฐกิจขาลงอาจจะกลายเป็นการสร้างปัญหาต่อระบบเศรษฐกิจได้ และเมื่อสินเชื่อขยายตัวอัตราส่วนทุนที่มีอยู่สูงในขณะนี้อาจจะไม่เพียงพอรองรับการขยายตัวของสินเชื่อในอนาคตก็เป็นได้

นอกจากนั้น อาชีพนายแบงก์ ก็เริ่มจะไม่น่าทำอีกต่อไป เพราะ การจะทำอะไรต้องพิจารณาถึง กฎระเบียบต่างๆ และอาจจะถึง ขั้นต้องปรับวิธีการทำงานให้เหมือนระบบราชการ เรื่องใดที่ไม่แน่ใจจะต้องหารือ ธปท.เสียก่อน เพราะหากทำผิดพลาดไปก็จะถูกตำหนิและอาจจะถูกปรับ เสี่ยงต่อการเสียภาพลักษณ์เป็นอย่างยิ่ง

ถึงแม้เกณฑ์บาเซิลจะเข้มงวดเพียงใดธนาคารพาณิชย์ไทยก็ยังมีเวลาที่จะปรับตัว เพราะเกณฑ์นี้จะเริ่มมีผลบังคับใช้ในปี 2563 ถึงเวลานั้นคนที่ปรับตัวไม่ได้จะอยู่ยากในโลกธุรกิจแบบใหม่ไทยแลนด์ 4.0 n