พิธีสารมาดริด (จบ)

พวงรัตน์ อัศวพิศิษฐ์

ในฉบับที่ผ่านมาได้กล่าวถึงข้อดีของพิธีสารมาดริด ซึ่งเป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับผู้ที่สนใจจะทำการค้าระหว่างประเทศและสนใจที่จะจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าของตนในประเทศที่จะทำตลาด ข้อดีที่สำคัญประการหนึ่งคือ การที่เจ้าของเครื่องหมายการค้าหรือบริการ สามารถจะจดทะเบียนในประเทศต้นทาง ตัวอย่างเช่น ประเทศไทย แล้วยังเลือกประเทศที่ต้องการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้ากี่ประเทศก็ได้ (ประเทศเหล่านั้นเป็นสมาชิกข้อตกลงมาดริด หรือสมาชิกพิธีสารมาดริด) โดยไม่ต้องเดินทาง หรือจ้างตัวแทนไปจดในประเทศนั้นๆ ซึ่งเป็นการประหยัดทั้งเวลาและค่าใช้จ่าย

อย่างไรก็ตาม การที่ประเทศนั้นๆ จะจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า หรือบริการให้หรือไม่ ย่อมขึ้นกับกฎหมายเครื่องหมายการค้าของประเทศเหล่านั้น ตัวอย่างเช่น ในกรณีของประเทศไทย หากจะมี ผู้ที่ยื่นจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า โดยนำธงชาติไทยมาทำเป็นถุงเท้า แล้วใช้ถุงเท้าเป็นเครื่องหมายการค้ายื่นจดที่ประเทศใดประเทศหนึ่ง ในยุโรปและแสดงความจำนงที่จะ จดทะเบียนในประเทศไทยด้วย เมื่อส่งมาประเทศไทยผ่านระบบมาดริด นายทะเบียนไทยตรวจสอบแล้วย่อมมีสิทธิที่จะไม่จดทะเบียน ให้ โดยถือว่าเป็นการขัดต่อศีลธรรมอันดี เนื่องจากกฎหมายไทยมี กำหนดไว้ จึงย่อมต้องเป็นไปตามกฎหมายไทย

นอกจากนี้ ระบบมาดริดอาจ มีความเสี่ยงแก่เจ้าของเครื่องหมาย การค้าที่จะถูกโจมตีที่เรียกว่า "Central Attack" ได้ หมายความว่า อาจมีการดำเนินการใดๆ เพื่อให้เครื่องหมายการค้าที่ได้รับจดทะเบียนแล้วหรือได้ยื่นคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้า ซึ่งใช้เป็นฐาน ในการยื่นคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าระหว่างประเทศ สิ้นผลไป โดยพิธีสารมาดริดกำหนดว่าเมื่อทะเบียนเครื่องหมายการค้า หรือคำขอจดทะเบียนที่ใช้เป็นฐาน ดังกล่าวสิ้นผลไป เครื่องหมายการค้าเดียวกันที่ยื่นขอจดทะเบียนหรือ ได้รับการจดทะเบียนตามระบบมาดริดในประเทศต่างๆ จะสิ้นความคุ้มครองตามไปด้วย โดยหลักการนี้มีผลบังคับแก่เครื่องหมายการค้าเป็นระยะเวลา 5 ปี นับจากวันจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าระหว่างประเทศ กล่าวในอีกทางหนึ่งคือ ภายในระยะเวลา 5 ปีดังหล่าว หากทะเบียนเครื่องหมายการค้า หรือคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าที่ใช้เป็นฐานในการยื่นคำขอจดทะเบียนเครื่องหมายระหว่างประเทศดังกล่าวถูกเพิกถอน ปฏิเสธ หรือละทิ้ง หรือเหตุอื่นๆ ซึ่งมีผลให้ความคุ้มครองเครื่องหมายการค้านั้นสิ้นผลไป เครื่องหมายการค้าระหว่างประเทศ ที่ได้รับความคุ้มครองก็จะสิ้นความคุ้มครองหรือหากคำขอจดทะเบียนยังอยู่ระหว่างการตรวจสอบในประเทศต่างๆ เครื่องหมายนั้นก็จะไม่ได้รับการจดทะเบียนตามไปด้วย

อย่างไรก็ดี แม้เครื่องหมายการค้าระหว่างประเทศจะสิ้นผลไปตาม หลักการ Central Attack พิธีสารมาดริดก็ได้กำหนดหลักการแปลงเครื่องหมายการค้าระหว่างประเทศ ที่สิ้นผลไปให้เป็นคำขอจดทะเบียนภายในประเทศ โดยพิธีสารมาดริดกำหนดให้เจ้าของเครื่องหมายการค้า หรือผู้ขอจดทะเบียนเครื่องหมาย การค้าก็สามารถขอแปลงเครื่องหมาย การค้าที่สิ้นผลไปนั้นเป็นคำขอจดทะเบียนภายในประเทศต่อไปได้ โดยต้องกระทำภายในระยะเวลา 3 เดือนนับตั้งแต่วันที่เครื่องหมายการค้านั้นถูกยกเลิก โดยสำนักระหว่างประเทศ ในกรณีนี้ เจ้าของเครื่องหมายการค้าจะได้รับประโยชน์คือ พิธีสารมาดริดให้ถือว่าคำขอจดทะเบียนภายในประเทศที่ยื่นตามกระบวนการ Transformation นั้นได้ยื่น ณ วันที่ซึ่งเป็นวันจดทะเบียนระหว่างประเทศ ซึ่งทำให้เครื่องหมายการค้าที่ถูกเพิกถอนตามหลัก Central Attack และได้ยื่นคำขอจดทะเบียนตามกระบวนการนี้ได้รับการพิจารณาในเรื่องความเหมือนหรือ ความคล้ายกับเครื่องหมายการค้า ของบุคคลอื่นตามวันที่ซึ่งได้รับ การย้อนหลังดังกล่าว ส่งผลให้เครื่องหมายการค้านั้น มีแนวโน้มอย่างมากที่จะได้รับการจดทะเบียนตามระบบการจดทะเบียนภายในประเทศและได้รับความคุ้มครอง เช่นเดิม

ทั้งนี้ เมื่อพ้นระยะเวลา 5 ปี นับแต่วันจดทะเบียนเครื่องหมาย การค้าระหว่างประเทศแล้ว เครื่องหมายการค้าที่ได้รับความคุ้มครองตามระบบมาดริดจะเป็น อิสระจากเครื่องหมายการค้าที่ได้รับการจดทะเบียนแล้ว หรือคำขอ จดทะเบียนเครื่องหมายการค้าซึ่งใช้เป็นฐานในการยื่นคำขอ แม้ทะเบียนหรือคำขอจดทะเบียนจะสิ้นความคุ้มครองด้วยเหตุใดๆ การสิ้นความคุ้มครองดังกล่าวก็จะไม่ส่งผลให้เครื่องหมายการค้าเดียวกันที่ได้รับความคุ้มครองตามระบบมาดริดใน ต่างประเทศสิ้นผลไปด้วย

เรื่อง Central Attack กับการพยายามให้เครื่องหมายของตนกลับมาได้รับการคุ้มครองอีกครั้งโดยเร็ว จะเป็นเรื่องที่ทำให้สับสนงุนงงพอสมควร แต่ผู้เขียนเห็นว่าน่าจะนำมา ใส่ไว้เพื่อให้เห็นว่า ระบบมาดริด ไม่ได้มีแต่ข้อดีเท่านั้น ยังมีความเสี่ยงที่ต้องระวังด้วย

นอกจากนี้ ยังมีข้อปลีกย่อยอีกบางประการ เช่น เรื่องค่าธรรมเนียมการจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าและบริการมีการเก็บเป็นสวิสฟรังก์เท่านั้น และเครื่องหมายการค้าที่ได้รับการจดทะเบียนในระบบมาดริดในประเทศใดแล้ว ย่อมจะได้รับความคุ้มครองทั้งทางแพ่งและทางอาญา ตามที่กฎหมายภายในประเทศนั้นๆ กำหนด กล่าวคือ เจ้าของเครื่องหมายมีสิทธิที่จะฟ้องทางแพ่งเพื่อเรียกร้องค่าเสียหาย และขณะเดียวกันก็ดำเนินการทางอาญากับผู้ปลอม หรือเลียนแบบเครื่องหมายการค้านั้นได้ด้วย เป็นต้น n