ลาก่อนประเทศไทย

อรุณ จิรชวาลา

เรื่องนี้ผมคงทำเฉยไม่พูดถึงไม่ได้ นั่นก็คือเรื่องที่อดีตนายกรัฐมนตรีหญิงของไทยหนีออกนอกประเทศ เพราะเกรงจะถูกศาลตัดสินจำคุกในคดีที่เกี่ยวกับการทุจริตจำนำข้าว มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ดังกระหึ่มว่าเธอหนีได้อย่างไร หนีไปทางไหน มีใครในรัฐบาลช่วย หรือมีใครแกล้งวางเฉยไม่ป้องกันการหลบหนี จนคนในรัฐบาลต้องออกมาขอร้องว่า การเล่าลือกันไปโดยไม่มีหลักฐานชัดเจน รังแต่จะทำให้สังคมเกิดความสับสน

ผมจะไม่พูดถึงเรื่องพวกนี้ เพราะยังมีประเด็นอื่นที่ควรพูดถึงอยู่อีกหลายประเด็น ดังนี้

1.ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับโครงการรับจำนำข้าวที่ไม่น่าจะมีใครปฏิเสธได้ คือทำให้เกิดความเสียหายกับประเทศชาติอย่างมหาศาล และเกิดการทุจริตคอร์รัปชั่นอย่างมโหฬาร จากการสอบสวนพบร่องรอยและหลักฐานเหลือทิ้งไว้มากมาย ด้วยเหตุนี้การเอาตัวผู้กระทำผิดมาลงโทษจึงเป็นเรื่องจำเป็น ซึ่งผมเชื่อว่าเป็นประเด็นที่ต่างฝ่ายต่างเข้าใจถูกต้องตรงกัน ต่างกันที่ฝ่ายจำเลยจะยอมรับผิดอย่างง่ายๆ คงไม่ได้ ต้องพยายามเบี่ยงประเด็นว่าเป็นการกลั่นแกล้งกันทางการเมือง ในขณะเดียวกัน คนอย่างอดีตนายกรัฐมนตรีก็คงเตรียมตัวพร้อมจะหนีมานานแล้ว เพียงแต่ต้องเก็บเป็นความลับ ประกาศล่วงหน้าให้คนอื่นรู้ไม่ได้ ผมจึงอยากยืนยันกับทุกคนว่า เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องเหนือความคาดหมายแต่ประการใด

เดิมอาจมีความรู้สึกลึกๆ แฝงอยู่ว่า ศาลจะตัดสินให้ผู้หญิงถูกจำคุกได้อย่างไร โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้หญิงที่มีภาพลักษณ์ของความสวยงามเช่นอดีตนายกรัฐมนตรีของเรา แต่ในความเป็นจริง ผมเชื่อว่าแม้บางคนจะรู้สึกหนักใจ แต่ศาลคงไม่คิดเช่นนั้น ผลการพิจารณาคดีไม่น่าจะเอนเอียงเพราะเรื่องแบบนี้ได้ ไม่มีข้อกฎหมายใดที่บอกว่าผู้หญิงสวยจะทำผิดและถูกตัดสินจำคุกไม่ได้

ลางร้ายสำหรับอดีตผู้นำของเราปรากฏชัดขึ้น เมื่ออดีตประธานาธิบดีหญิงคนแรกและคนเดียวของเกาหลีใต้ถูกสภาถอดถอน ถูกอัยการกล่าวโทษ และถูกศาลสั่งควบคุมตัวไว้ในเรือนจำ ในข้อหาที่เบาหวิวกว่าคดีจำนำข้าวมากมาย โดยที่กลุ่มผู้สนับสนุนของเธอ ซึ่งยังมีอยู่ไม่น้อย ก็ยอมรับการตัดสินของศาลด้วยดี ไม่ได้ลุกฮือขึ้นมาปกป้องเธอแต่ประการใด

2.ผมเกิดความอยากรู้อยากเห็นว่ามุมมองของสื่อต่างชาติจะแตกต่างจากสมัยก่อนหรือไม่ จึงไล่อ่านข่าวต่างประเทศเกี่ยวกับเรื่องนี้ ปรากฏว่าส่วนใหญ่มีความเป็นกลางมากขึ้น มีเพียงส่วนน้อยที่ยังเข้าข้างกลุ่มอำนาจเก่าแบบไม่ลืมหูลืมตา และโจมตีทั้งรัฐบาล คสช. กับกระบวนการยุติธรรมของไทย ผมเข้าใจเอาเองว่าสาเหตุที่สื่อนอกเป็นกลางมากขึ้นมาจากการที่ประธานาธิบดีสหรัฐเป็นคนละคนกันประการหนึ่ง กับความยากที่จะตะแบงต่อไปว่าโครงการรับจำนำข้าวเป็นโครงการที่ดีอีกประการหนึ่ง

อย่างไรก็ตาม เมื่อพูดถึงโครงการรับจำนำข้าว สื่อต่างชาติมักจะเน้นที่ความเสียหายต่อประเทศชาติ โดยอ้างอิงตัวเลขตั้งแต่ 8,000 จนถึง 1.5 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่ไม่ฟันธงว่ามีการทุจริต เพียงแต่บอกว่ามีหลายคนถูกกล่าวโทษและถูกตัดสินว่ามีความผิด

ผมได้ข้อสรุปว่า ฝีไม้ลายมือในการประชาสัมพันธ์ในต่างประเทศของรัฐบาลยังสู้กลุ่มอำนาจเก่าไม่ได้เช่นเคย ที่พูดเช่นนี้ไม่ได้ต้องการให้รัฐบาลทุ่มเทงบประมาณให้กับการโฆษณาประชาสัมพันธ์ แต่อยากแนะนำให้ใช้กลไกทางการทูตเท่าที่มีทำความจริงให้ปรากฏ ตอกย้ำให้สังคมโลกมองเห็นปมทุจริตที่มีอยู่นับไม่ถ้วน รวมทั้งชี้ให้เห็นว่า รัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งไม่จำเป็นต้องเป็นฝ่ายถูกเสมอไป ทำผิดกฎหมายได้ และแปดเปื้อนทุจริตคอร์รัปชั่นได้

3.การหลบหนีออกนอกประเทศ ไปได้อย่างง่ายดายและอย่างลอยนวลของอดีตนายกรัฐมนตรี โดยที่ผ่านมาหลายวันรัฐบาลยังไม่สามารถให้ความกระจ่างกับสังคม เป็นเครื่องบ่งชี้ความอ่อนแอของระบบการบังคับใช้กฎหมายของไทย นอกจากนี้ การมาจากตระกูลที่ร่ำรวยของอดีตนายกรัฐมนตรียังแสดงให้เห็นว่าอำนาจเงินสามารถซื้อความสะดวกสบายในบ้านเมืองได้ รวมทั้งบางครั้งสามารถใช้ซื้ออิสรภาพได้ด้วย

4.มีการวิเคราะห์กันว่า การหลบหนีออกนอกประเทศของอดีตนายกรัฐมนตรีทำให้พละกำลังของกลุ่มคนเสื้อแดงอ่อนแอลง เพราะขาดผู้นำเชิงสัญลักษณ์ และขาดศูนย์รวมด้านจิตใจ อย่างไรก็ตาม ผมเชื่อว่าขบวนการนี้จะไม่ล้มหายตายจากไปง่ายๆ เหตุผลก็คือ ขบวนการเกิดแล้ว หยั่งรากลึกลงไปพอสมควรแล้ว การต่อยอดไม่น่าเป็นเรื่องยาก และไม่น่าจะต้องใช้ทุนรอนมากมายแต่ประการใด

สำหรับคนที่หลบหนีไปอยู่ ต่างประเทศ หากยังไม่ตัดขาดจากประเทศไทยอย่างถาวร ยังต้องการกลับมาในอนาคต การพยายามรักษาสายสัมพันธ์และอำนาจต่อรองไว้อาจถือเป็นเรื่องจำเป็น แม้จะมีต้นทุนบ้างก็คงต้องยอม

5.เรามีอดีตนายกรัฐมนตรี 2 คน จากตระกูลเดียวกัน เป็นพี่น้องกัน ต่างสูญเสียอำนาจเพราะถูกรัฐประหาร และต้องหลบหนีไปอยู่ต่างประเทศด้วยกันทั้งคู่ ที่เป็นเช่นนี้เพราะรัฐประหารครั้งแรกแก้ปัญหาไม่สะเด็ดน้ำ ทำให้ประวัติศาสตร์ซ้ำรอย กลุ่มอำนาจเก่าชนะเลือกตั้ง กลับมามีอำนาจ ปัญหา ทุจริตคอร์รัปชั่นเบ่งบาน จนถูกรัฐประหารอีก

รัฐบาลปัจจุบันได้รับความนิยมจากประชาชนสูงขึ้นมาก ในขณะเดียวกันโครงการจำนำข้าวก็มีส่วนทำลายความน่าเชื่อถือของกลุ่มอำนาจเก่า ทำให้โอกาสที่จะกลับมาชนะเลือกตั้งและครองอำนาจอีกครั้งเป็นไปได้ยากยิ่งขึ้น

อย่างไรก็ตาม เป็นที่น่าสังเกตว่าแนวโน้มการเมืองไทยยังไม่ดีขึ้น เห็นได้จากการไม่มีคนกลุ่มใหม่ที่แสดงความกระตือรือร้นจะเข้ามามีบทบาททางการเมืองภายใต้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ มีแต่นักการเมืองหน้าเดิมๆ ที่แสดงความกระเหี้ยนกระหือรืออยากเลือกตั้ง และอยากกุมอำนาจรัฐต่อจากรัฐบาลปัจจุบัน

หากเป็นเช่นนี้ โอกาสที่วงจรอุบาทก์ของการทุจริตคอร์รัปชั่นจะหวนกลับมาก็มีความเป็นไปได้สูง นำไปสู่วิกฤตการณ์ทางการเมืองรอบใหม่และรัฐประหารครั้งต่อไป เป็นกงเกวียน กำเกวียนไม่รู้จักจบสิ้น

6.สำหรับผม แนวโน้มที่น่ากลัวที่สุดที่แฝงมากับวงจรอุบาทว์ทางการเมือง คือการแข่งกันสร้างระบบรัฐสวัสดิการ และแข่งกันทำโครงการประชานิยม เพื่อเป็นการซื้อใจประชาชน และเพื่อให้ได้มาซึ่งคะแนนเสียงเลือกตั้ง

โครงการรับจำนำข้าวทำให้ ชนชั้นกลางและคนที่ต้องเสียภาษี เข็ดขยาดและรังเกียจนโยบายประชานิยม แต่คนกลุ่มนี้เป็นคนกลุ่มน้อย มีเพียงไม่กี่ล้านคน ในขณะที่คนส่วนใหญ่ของประเทศจำนวนหลายสิบล้านคนยังนิยมชมชอบอยู่ ทำให้แม้แต่รัฐบาลที่มาจากรัฐประหารก็ยังไม่กล้าตัดขาดจากการลดแลกแจกแถม เพราะเกรงจะเสียคะแนนนิยมให้กับกลุ่มนักการเมืองอาชีพที่พร้อมจะใช้จ่ายเงินหลวงมากกว่า

การแข่งกันสร้างระบบรัฐสวัสดิการจะเป็นอุปสรรคต่อความใฝ่ฝันของรัฐบาลที่จะให้ประเทศไทยก้าวพ้นกับดักรายได้ปานกลาง n