แหล่งซ่องสุมทางปัญญา

วิฑูรย์ สิมะโชคดี

"วันนี้ไปอ่านหนังสือที่ไหนดี?" คือคำถามยอดฮิตของนิสิตนักศึกษา โดยเฉพาะช่วงสอบที่จำเป็นต้องหาสถานที่เพื่ออ่านหนังสือ และติวกันในกลุ่มเพื่อน

ปัญหาเหล่านี้ คือ ที่มาของร้านกาแฟ "Too Fast To Sleep" ที่ โด่งดัง โดยเปิด 24 ชั่วโมง ตามแนวคิดของเจ้าของร้านที่ตั้งใจจะให้เป็น "แหล่งซ่องสุมทางปัญญา" สำหรับคนที่ต้องการหาที่นั่งอ่านหนังสือนอกบ้านยามค่ำคืน

คุณเอนก จงเสถียร คือเจ้าของความคิดที่ว่านี้ เป็นที่รู้จักกันดีในนามของนักธุรกิจผู้ผลิตฟิล์มถนอมอาหารรายใหญ่ ซึ่งผันตัวเองมาเป็นเจ้าของร้านกาแฟชื่อดังในวันนี้

คุณอเนก ย้ำว่า "เมื่อทำธุรกิจได้เงินแล้ว เราก็ต้องคืนให้สังคมด้วย โดยสร้าง 'คนดี' ด้วยการหาที่ให้เด็กดูหนังสือได้ตลอดเวลาทั้งวัน เพราะหลัง 4 ทุ่มไปแล้วกรุงเทพฯ ไม่มีที่อ่านหนังสือแล้ว มีแต่ที่กินเหล้า เด็กออกจากบ้านไปไหนนอกจากกินเหล้า เราฝืนไม่ได้ บอกว่า 4 ทุ่มต้องอยู่บ้าน เป็นไปไม่ได้ เพียงแต่เราต้องทำอะไรสักอย่าง เพื่อดึงพวกเขา ในเมื่อเขาจะไป ทำไมต้องมีแต่ที่กินเหล้า เราก็ทำที่ให้เขาอยู่ได้แบบนี้" นี่คือไอเดียคอนเซ็ปต์ ที่เป็นจุดเริ่มต้นของการทำร้านกาแฟ Too Fast To Sleep

"...ผมอยากให้กระตุ้นหน่วยงานอื่นที่มีเงิน โดยเฉพาะบริษัทใหญ่ที่สร้าง CSR เยอะแยะ อยากให้สร้างแบบนี้ แบบที่เรียกว่า 'Social Enterprises' หรือ 'ธุรกิจเพื่อสังคม' ไม่ได้หวังกำไร ตั้งใจขาดทุนเลย ที่นี่พนักงานห้ามออกจากเคาน์เตอร์ไปขายของ ใครอยากกินก็เดินมาซื้อเอง ที่นี่เป็นที่ดูหนังสือ แต่เรามีซัพพอร์ตเรื่องน้ำ อาหาร ไม่ใช่ว่าคุณไม่ซื้อน้ำไม่ให้คุณเข้า อ่านหนังสือแล้วหิวเมื่อไหร่ก็เดินมาซื้อ ผมบริการ พนักงานเคาน์เตอร์มีหน้าที่อย่างเดียวคือไปเก็บของที่กินเสร็จแล้ว

ตอนบอกว่าจะทำ ลูกผมดีใจมาก ตอนเขาเรียนหนังสือเขาก็ไม่มีที่ดูหนังสือ ทุกวันนี้ขาดทุน แต่ในใจผมรู้สึกว่าได้กำไร ผมใช้เงินตรงนี้แล้วมีความสุขมาก อยากให้องค์กรใหญ่ๆ ทำเลย หอการค้าจังหวัด สร้างจังหวัดละแห่งเลยก็ได้

ทุกวันนี้ห้องสมุดมหาวิทยาลัยมักจะปิดเที่ยงคืน แล้วเงียบด้วย ใครอยากไปมั้ย ก็ไม่ ไม่ใช่ไลฟ์สไตล์คนไทยเวลาดูหนังสือ ไม่เหมือนฝรั่ง เขาตัวใครตัวมัน ไม่ดูหนังสือด้วยกัน อ่านหนังสือเงียบกริบ ฝรั่งดูหนังสือในห้องสมุดเงียบๆ ได้ ของเราไม่ใช่ ต้องติวหนังสือด้วยกัน คุณต้องเข้าใจว่าอ่านหนังสือมีโต๊ะอย่างเดียวไม่ได้ ต้องมีบรรยากาศที่น่านั่ง 'ฟีล ไลค์ โฮม' (ให้ความรู้สึกเหมือนอยู่บ้าน)

มหาวิทยาลัยจะไม่สนับสนุนให้เด็กดูหนังสือตอนกลางคืน อยากให้ตื่นเช้ามาดูหนังสือมากกว่า ผมเสนอความคิดนี้ไปหลายมหาวิทยาลัยแล้วไม่ผ่าน ตอนนี้มหาวิทยาลัย 5 แห่งคุยไปแล้ว ไม่ได้สักที่ ไปคุยจนสถาปนิกเบื่อผมแล้ว

ข้าราชการไม่เคยเชื่อว่า พ่อค้าทำประโยชน์เพื่อส่วนรวมก็ได้ พวกเขาคิดว่าพ่อค้าเอาแต่ส่วนตัว เขาไม่เชื่อว่าพ่อค้าจะไม่เอากำไร มองว่าจะเอาเปรียบราชการ เงื่อนไขผมคือ เปิด 24 ชม. แอร์เย็นเจี๊ยบ ไฟสว่าง กล้องวงจรปิดเพียบ ที่นั่งสบาย ให้เหมือนลูกผมมาอยู่ ระยะสัญญาใจต้อง 10 ปีขึ้น ไม่ได้หวังกำไร จะปลูกฝังรุ่นต่อรุ่น

ผมไม่เคยเก็บเงินให้ลูก สอนลูกว่า คนเราตายไปสลึงหนึ่งยังเอาไป ไม่ได้เลย อยากให้เงินลูกเหมือนกัน แต่มีเยอะแยะที่ใช้เงินไม่เป็น สู้เราให้ความรู้ ให้เขาหาเงินเองเป็น ไม่มีทางผลาญเงินหมด สิ่งที่เราให้ทุกวันนี้คือเรียนหนังสือ อยากเรียนอะไร เรียนเลย..."

นี่คือ อีกหนึ่ง "วิสาหกิจเพื่อสังคม" (Social Enterprises) ในแบบฉบับของคุณอเนก จงเสถียร เจ้าของไอเดีย "แหล่งซ่องสุมทางปัญญา" ที่กำลังโด่งดังในโลกโซเชียล ครับผม !