ปรับวิธีช่วยเกษตร

ข้อมูลดัชนีเศรษฐกิจการเกษตรครึ่งปี ที่ออกมารายได้ครึ่งแรกของปีนี้โตถึง 15% คงสร้างความประหลาดใจอย่างมาก เมื่อเทียบกับความรู้สึกของคนทั่วไปที่ว่า ยังมีเกษตรกรชาวนาชาวสวนชาวไร่ รวมไปถึงปศุสัตว์และประมงหลายราย ออกมาร้องว่าราคาผลผลิตยังตกต่ำ รวมทั้งข้อมูลที่ขัดแย้งกันของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรที่ระบุว่า รายได้เกษตรกรผู้ปลูกข้าวเปลือกเจ้า 6 เดือนแรกปีนี้เพิ่ม 71% แต่ดัชนีราคาลดลง 3.84% ต่างจากที่ศูนย์วิจัยกสิกรไทยระบุเมื่อ 5 เดือน ราคาข้าวเปลือกลดลงถึง 9% ข้อมูลที่ขัดกับสิ่งที่เกิดขึ้นดังกล่าว ทำให้รัฐน่าจะต้องปรับแผนช่วยเกษตรกรเพื่อแก้ปัญหาให้ตรงจุดมากขึ้น

หลังจากที่ผ่านมารัฐได้ช่วยเกษตรกรกลุ่มต่างๆ ไล่ไปตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ ตั้งแต่การเข้าถึงต้นทุนการเงินที่ถูกลงเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำ ช่วยพัฒนาพันธุ์เพื่อเพิ่มผลผลิตต่อไร่สูงขึ้น มีการนำระบบประกันภัยธรรมชาติเข้ามาช่วยลดความเสี่ยง นำระบบสหกรณ์เข้ามาช่วยในการเก็บแปรรูปรวมกันขนส่งผลผลิตเพื่อต่อรองให้ได้ราคาสูงขึ้น รวมไปถึงการหาช่องทางจำหน่ายให้เกษตรในช่วงที่ผลผลิตออกมาเกินความต้องการตลาดเป็นจำนวนมาก

อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมาการให้ความช่วยเหลืออย่างครบกระบวนการดังกล่าว ยังช่วยเกษตรกรได้เพียงบางส่วน ขณะที่ส่วนใหญ่ยังไม่เห็นประโยชน์ที่ต้องปรับตัวเพื่อให้อยู่รอด บางส่วนอ้างว่าเพราะเกษตรกรรุ่นเก่าต้องใช้เวลาปรับตัวนาน สิ่งนี้จึงเป็นจุดอ่อนให้การเมืองเข้าไปใช้เป็นฐานเสียงในการจัดสรรงบประมาณเข้าไปช่วยเกษตร จนทำให้หลายผลิตผลเศรษฐกิจการเกษตร พืชเศรษฐกิจ สัตว์เศรษฐกิจหลายประเภทกลายเป็นเรื่องการเมือง ขณะที่เกษตรกรเองก็ปรับตัวน้อยมาก ยังคงขายผลผลิตเป็นวัตถุดิบแบบเดิมๆ ไม่รวมตัวกันเองหรือรวมตัวในรูปสหกรณ์ เพื่อจัดสรรทรัพยากรระหว่างกัน เช่น ช่วงน้ำท่วมหรือน้ำแล้ง เพิ่มอำนาจต่อรองในรูปแบบต่างๆ รวมตัวกันขนส่งไปขายที่ตลาดกลาง หรือแปรรูปเบื้องต้นร่วมกันเพื่อขายให้ได้ราคาขึ้น

นอกจากนี้ บนการปรับตัวที่ช้าของเกษตรดังกล่าวก็เป็นช่องให้โดนเอาเปรียบจากผู้ค้าในระดับต่างๆ ตั้งแต่เกษตรกรรายใหญ่ที่รับซื้อผลผลิตจากเกษตรรายย่อยข้างเคียงเพื่อรวบรวมไปขายให้กับพ่อค้าส่ง เจ้าของโกดังไซโล เจ้าของโรงงาน ขายให้กับตัวกลางล้งหยง ขายไปให้กับ ผู้ส่งออก ไปให้โรงงานผลิต ไปให้ผู้ขายส่ง ร้านค้าปลีก ซึ่งในแต่ละขั้นบรรดาตัวแทนโบรกเกอร์ต่างๆ มีการกดราคาสินค้าเกษตร ตามที่สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรรายงานให้เห็นว่า ตั้งแต่ราคาวัตถุดิบที่เกษตรกร ขายแบบดิบๆ ไม่ผ่านกระบวนการใดเลย มีส่วนต่างเมื่อผ่านการขนส่ง การแปรรูปเบื้องต้นก่อนถึงไซโลหรือโรงงานเป็นเท่าตัวแล้วแต่ประเภทผลผลิตเกษตร

เมื่อเป็นเช่นนี้การเข้าไปช่วยของรัฐตั้งแต่ต้นน้ำไปจนถึงปลายน้ำอาจจะยังเป็นวิธีที่ไม่ได้ดีพอ ไม่ตรงจุดไม่จูงใจเกษตรกรให้เร่งปรับตัวที่มากพอ อาจจะต้องเพิ่มแรงจูงใจทั้งบวกและลบเร่งเกษตรกรปรับตัวเร็วขึ้น ไม่ใช่ใช้เครื่องมือประชานิยมอุ้มราคาผลผลิตอย่างเดียว รวมทั้งรัฐควรเข้าไปตรวจสอบส่วนต่างราคาของแต่ละขั้นตอนไม่ให้สินค้าเกษตรโดนกดราคามากจนไม่สะท้อนกับเมื่อราคาในตลาดโลกปรับตัวสูงขึ้น เพราะถ้าแก้ปัญหาต้นน้ำกลางน้ำปลายน้ำอย่างครบวงจร แต่ไม่เร่งตัวเกษตรกร และความเอาเปรียบของคนกลางแต่ละขั้นตอนให้เป็นธรรม ปัญหาราคาเกษตรตกต่ำคงแก้ไม่ได้ รัฐจึงต้องทำให้ดีมากกว่านี้ n