คิดนอกกรอบ

สมชาย สกุลสุรรัตน์

พักนี้มีข่าวว่าราคายางพาราและน้ำมันปาล์มตกต่ำจนชาวสวนยางพาราและชาวสวนปาล์ม ออกมาเรียกร้องให้รัฐบาลยื่นมือเข้าไปให้ความช่วยเหลือโดยด่วน

ความจริงปัญหานี้ไม่ใช่ปัญหาใหม่ แต่เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นซ้ำซากมาเป็นเวลานานแล้ว เพราะราคายางและราคาปาล์มตลอดจนพืชผลการเกษตรสำคัญของไทย เช่น อ้อย ข้าว หรือมันสำปะหลัง เป็นราคาที่อิงอยู่กับราคาในตลาดโลกเนื่องจากเป็นสินค้าโภคภัณฑ์ เมื่อใดที่ดีมานด์ของสินค้าสูงกว่าซัพพลายราคาก็จะสูงขึ้นและในทางตรงกันข้ามถ้าซัพพลายมีมากกว่าดีมานด์ราคาก็จะต่ำลง

แนวทางการแก้ไขปัญหาราคายาง ข้าว มันสำปะหลัง น้ำมันปาล์ม ฯลฯ ตกต่ำเกษตรกรได้รับความเดือดร้อนเท่าที่ทำกันมาก็ทราบกันดีอยู่ คือการให้รัฐยื่นมือเข้าไปแทรกแซงตลาดรูปแบบต่างๆ เช่น การรับจำนำ การประกันราคา การเข้าไปรับซื้อมาเก็บไว้ในคลังสินค้าเพื่อระบายออกภายหลัง หรือแม้แต่การให้เงินช่วยเหลือเกษตรกรที่ยากจน รายย่อยที่ขาดทุน เนื่องจากผลผลิตขายไม่ได้ราคาคุ้มต้นทุนการผลิต

การแก้ไขปัญหาลักษณะนี้เป็นการแก้ไขปัญหาที่ปลายเหตุ แต่มีความจำเป็นเพื่อช่วยเหลือเกษตรกรที่กำลังเดือดร้อนเป็นการชั่วคราว แม้ว่าจะมีความพยายาม หรือข้อเสนอจากสายนักวิชาการให้มีการพัฒนาระบบการผลิตให้ทันสมัย มีผลผลิตต่อไร่สูงขึ้น เช่น การทำนาบนพื้นที่ขนาดใหญ่ การจัดแบ่งโซนการผลิต การให้ความรู้ด้านการใช้ปุ๋ยและสารเคมีที่ถูกต้อง แต่ยังไม่เกิดผลให้เห็นเป็นรูปธรรมในเชิงพาณิชย์

สาเหตุที่พอสรุปได้ คือ เกษตรกรไม่มีทุนพอที่จะลงทุนปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิตจากเดิม ทั้งยังมีภาระหนี้สินที่จะต้องรีบผลิตและรีบขายผลผลิตไปจ่ายคืนนายทุนเงินกู้ในแต่ละฤดูกาลผลิต ประกอบกับเกษตรกรต้องเช่าที่ดินจากนายทุนมาทำกินจึงไม่ก่อให้เกิดแรงจูงใจที่จะปรับปรุงพื้นที่ให้มีความอุดมสมบูรณ์อย่างยั่งยืนหลังการเก็บเกี่ยวผลผลิต

เมื่อปลายสัปดาห์ที่ผ่านมา ผมมีธุระที่ จ.ประจวบคีรีขันธ์ ระหว่างทางที่ผ่านไป สังเกตเห็นต้นมะพร้าวในสวนมะพร้าวริมทางแต่ละต้นล้วนแต่สูงคอตั้งบ่า เลยคิดว่าการเก็บมะพร้าวคงทำได้ยากเพราะสมัยนี้น่าจะไม่มีลิงให้เลี้ยงไว้เก็บมะพร้าวเหมือนสมัยก่อน และผลผลิตแต่ละต้นน่าจะไม่ดีเท่าที่ควร เพราะต้นแก่มากแล้ว ทำไมชาวสวนมะพร้าวแถวนั้นถึงไม่ปลูกมะพร้าวใหม่ แซมมะพร้าวต้นเดิมเพื่อให้ได้ผลผลิตเพิ่มขึ้นและเก็บเกี่ยวได้ง่ายกว่า หรือรอให้ตกลงมาเองจากต้นเดิมเหมือนปัจจุบัน

เผอิญวันนั้นมีโอกาสพบกับเจ้าของสวนมะพร้าวแถวนั้น จึงลองสอบถามดูได้ความว่าชาวสวนมะพร้าวเองก็อยากปลูกมะพร้าวแซมเหมือนกันแต่ไม่มีต้นพันธุ์ดีๆ ที่จะปลูกแซม เพราะต้นมะพร้าวที่งอกขึ้นมาจากลูกมะพร้าวที่ตกลงมาจากต้นเดิมเป็นมะพร้าวที่ให้ผลผลิตต่ำ น้ำและเนื้อมะพร้าวไม่มีคุณภาพ เนื่องจากสืบสายพันธุ์มา 70-80 ปีแล้ว เป็นการสืบสายพันธุ์ในครอบครัวเดียวกัน หรือ อินบรีด (Inbreed) ทำให้พันธุกรรมด้อยลง ชาวสวนมะพร้าวเองต้องการให้ทางราชการช่วยเหลือจัดหามะพร้าวพันธุ์ดีมาให้ชาวสวนปลูกแซมเพราะไม่สามารถหาพันธุ์มะพร้าวดีจำนวนมากในท้องถิ่นหรือในตลาดได้

ผมหยิบเรื่องมะพร้าวมาพูดเพราะเผอิญชอบกินมะพร้าวทั้งเนื้อและน้ำ และพักนี้มะพร้าวกำลังเป็นที่นิยมในตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศ จึงน่าจะเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญไม่แพ้ปาล์มน้ำมัน หรือยางได้อีกอย่างหนึ่ง แต่ปัญหาภาคปฏิบัติบางอย่างนั้นจำเป็นที่ภาครัฐต้องเข้าไปช่วย เช่น การค้นคว้าวิจัยพันธุ์ใหม่เพื่อเผยแพร่ให้เกษตรกร หรือการปกป้องพืชไร่ท้องถิ่นจากโรคระบาด หรือศัตรูพืชที่เข้ามากินผลผลิตที่นำเข้าจากต่างประเทศ อย่างมะพร้าวที่เจ้าของสวนรายนี้เล่าให้ฟังว่าสวนมะพร้าวมากมายเสียหายจากด้วงมะพร้าวพันธุ์ใหม่ที่ติดเข้ามากับมะพร้าวที่สั่งเข้ามาจากอินโดนีเซีย ที่เกาะกินน้ำเลี้ยงอยู่ใต้ใบทำให้กำจัดได้ยาก

อย่างไรก็ตาม การปรับปรุงพันธุ์พืชและการปรับปรุงระบบการผลิต ซึ่งถึงแม้ว่าจะประสบความสำเร็จ 100% ก็เป็นการแก้ไขปัญหาเพียงครึ่งเดียว คือ ปัญหาด้านซัพพลาย แต่ผมคิดว่าปัญหาที่สำคัญกว่าด้านซัพพลายคือปัญหาด้านดีมานด์ของผลผลิตทางการเกษตร เพราะตราบใดที่เรายังขายผลิตผลทางการเกษตรแบบเดิมคือขายไปเพื่อเป็นวัตถุดิบราคาผลผลิตก็ยังขาดเสถียรภาพ แต่จะขึ้นๆ ลงๆ เหมือนราคาสินค้าโภคภัณฑ์ทั่วไป ผมเคยคิดเล่นๆ ว่าถ้าเกิดเกษตรกรไทยสามารถเพิ่มผลผลิตได้อีกเท่าตัวหนึ่งในขณะที่ดีมานด์ไม่เพิ่มขึ้น ราคาผลผลิตจะไม่ตกต่ำไปกว่าปัจจุบันหรือ

ทำไมดีมานด์จึงมีความสำคัญไม่น้อยกว่า หรืออาจจะมากกว่าสำหรับสินค้าเกษตรกรในยุคปัจจุบันปัญหาเรื่องราคาน้ำมันปาล์มตกต่ำในปัจจุบันเป็นตัวอย่างที่ดีว่าการที่ผลผลิตเพิ่มขึ้นเพราะดินฟ้าอากาศเป็นใจ ฝนตกชุกตามฤดูกาลนั้น แทนที่จะทำให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้น แต่เกษตรกรกลับเดือดร้อนเพราะราคาสินค้าตกต่ำนั้นก็เกิดขึ้นจากการที่ซัพพลายเพิ่มขึ้นมากกว่าดีมานด์ เนื่องจากการที่ราคาน้ำมันปิโตรเลียมลดลงในตลาดโลก ทำให้ความต้องการน้ำมันไบโอจากผลผลิตทางการเกษตรลดลง ไม่ว่าจะเป็นน้ำมันปาล์มที่นำไปกลั่นเป็นไบโอดีเซลผสมกันกับน้ำมันดีเซลที่เรียกว่าไบโอดีเซล หรือน้ำมันแก๊สโซฮอล์ที่ผลิตจากอ้อย หรือมันสำปะหลัง ส่งผลให้ราคาน้ำมันปาล์ม น้ำตาล มันสำปะหลัง ตกต่ำลงพร้อมๆ กับราคายางธรรมชาติที่ต้องแข่งขันกับยางวิทยาศาสตร์ที่ผลิตจากน้ำมันปิโตรเลียม

ดังนั้น การแก้ไขปัญหาราคาพืชผลทางการเกษตรจึงไม่อาจจะแก้ไขโดยการเพิ่มซัพพลายด้านเดียว ซึ่งจะทำให้รัฐต้องเข้าไปช่วยเหลือเกษตรกรที่ปลายเหตุเหมือนเดิมไม่มีที่สิ้นสุด

มีผู้ตั้งข้อสังเกตว่าเหตุใดไทยซึ่งเป็นผู้ผลิตยางพารารายใหญ่ที่สุดของโลก ส่งขายไปทั่วโลกถึงไม่มีโรงงานผลิตยางรถยนต์ส่งไปจำหน่ายในต่างประเทศ

หรือในกรณีน้ำมันปาล์ม เหตุใดจึงไม่มีโรงงานที่ผลิตสินค้าปลายน้ำที่เรียกว่าโอรีโอเคมิคัลขนาดใหญ่เหมือนในมาเลเซีย ซึ่งถ้าหากว่าเรามีโรงงานที่จะแปรรูปผลผลิตยางพาราและน้ำมันปาล์มขนาดใหญ่เองในภาคใต้ ปัญหาเรื้อรังเกี่ยวกับราคายางและราคาน้ำมันปาล์มก็น่าจะได้รับการแก้ไขอย่างถาวร

เนื่องจากปัญหาและอุปสรรคในการสร้างอุตสาหกรรมปลายน้ำเพื่อรองรับผลผลิตทางการเกษตรค่อนข้างสลับซับซ้อนและมีรายละเอียดมาก จึงไม่สามารถที่จะนำมาเล่าสู่กันฟังได้หมด แต่ตราบใดที่เรายังไม่สามารถสร้างอุตสาหกรรมปลายน้ำขึ้นรองรับผลผลิตต้นน้ำให้ครบวงจรได้ ตราบนั้นปัญหาเรื่องราคาผลผลิตทางการเกษตรตกต่ำก็จะคงอยู่ต่อไปให้แก้ไขไม่สิ้นสุด

การแก้ไขปัญหาราคาผลผลิตทางการเกษตร เช่น ยาง หรือน้ำมันปาล์ม ซึ่งควรต้องแก้ไขที่ต้นเหตุทั้งด้านซัพพลายและดีมานด์ตามที่ได้กล่าวมาแล้ว จึงจะแก้ไขได้อย่างถาวร ไม่ใช่การแก้ไขเฉพาะหน้าแบบที่เป็นมาซ้ำซากทุกปี

โจทย์คือทำอย่างไรจึงจะทำให้ราคาผลผลิตได้รับผลกระทบจากอิทธิพลของราคาในตลาดสินค้าโภคภัณฑ์โลก

เรื่องนี้ทำยากแต่ต้องพยายามทำ อย่าใช้เป็นข้ออ้างว่าทำยากแล้วเลยไม่ทำครับ n