คุณค่าความเป็นเมือง

โครงการหอชมเมืองกรุงเทพมหานคร ซึ่งที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) ได้เห็นชอบการก่อสร้างไป เมื่อวันที่ 27 มิ.ย. 2560 ควรได้รับการโปรโมทด้วยการแถลงแจกแจงถึงสาระสำคัญที่ไปที่มาและวัตถุประสงค์ของโครงการอย่างละเอียด

แม้โครงการนี้จะไม่ได้ใช้งบประมาณแผ่นดินดำเนินการ แต่เพื่อให้ "คุณค่า" ความเป็นแลนด์มาร์คของสิ่งประดิษฐ์แห่งใหม่มีความหมายและอลังการสมความตั้งใจ ก็ควรแก่การอรรถาธิบายอย่างตรงไปตรงมา สามารถอธิบายได้ทุกเมื่อๆ มีคำถามหรือข้อสงสัยจากผู้คน

โดยเฉพาะรายละเอียดสถาปัตยกรรมภายในอาคารทรงสูงริมแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งจะประกอบไปด้วยพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ชาติไทยและสถาบันหลักของชาติตามที่นายกรัฐมนตรีกล่าวถึง ยิ่งจำเป็นจะต้องได้รับการแจกแจงให้เห็นถึงความวิจิตรตระการตาและความงดงามอันยิ่งใหญ่

นั่นเพราะหากนี่คือความมุ่งหมายการสร้างความเป็นสัญลักษณ์ของกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นเมืองหลวงที่ไม่เคยมีสัญลักษณ์เมืองที่โดดเด่นให้ทุกคนเห็นพ้องมาก่อนแล้ว ผู้รับผิดชอบโครงการยิ่งต้องไม่ละความพยายามการสร้างความเข้าใจของประชาสังคมที่ควรมีส่วนร่วมด้วย

การแถลงผลการประชุม ครม. โดยผู้ช่วยโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ได้ให้เหตุผลว่าการอนุมัติให้ยกเว้นโครงการพัฒนาที่ดินราชพัสดุบริเวณเขตคลองสาน ซอยเจริญนคร 7 แห่งนี้ สามารถคัดเลือกเอกชนได้โดยไม่ใช้วิธีประมูลตามประกาศของคณะกรรมการนโยบายการให้เอกชนร่วมลงทุนในกิจการของรัฐก็ยิ่งต้องอธิบายเพิ่มเติม เพราะเป็นที่ดินของรัฐ และโครงการมีมูลค่าสูงถึง 4,621.47 ล้านบาท

ที่สำคัญมากกว่านั้นอีกประการก็คือ แม้ ครม.จะได้อนุมัติโครงการมาก่อนแล้วเมื่อวันที่ 13 ธ.ค. 2559 แต่การหมายมั่นจะให้เป็นอาคารต้นแบบในการน้อมนำศาสตร์พระราชามาใช้ดำเนินโครงการ เพื่อให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวแห่งใหม่ที่มีความโดดเด่นของเอกลักษณ์ความเป็นไทย หากมองในเชิงการตลาดยิ่งจะสร้างการรับรู้ในวงกว้าง

นอกจากนี้ การจะเป็นสัญลักษณ์สำคัญแห่งยุคที่มีการออกแบบ ล้ำสมัยสอดคล้องนโยบายไทยแลนด์ 4.0 ของรัฐบาล ยิ่งต้องขายความล้ำและทันสมัยให้สาธารณะรับทราบ

ยังนึกภาพไม่ออกว่าเหตุใดโครงการดีๆ ต้องมีวาระซ่อนเร้นให้ชวนสงสัย โดยเฉพาะการหาเงินมาทำโครงการ ที่มีทั้งการระดมเงินทุนของมูลนิธิหอชมเมืองกรุงเทพมหานคร การกู้เงินจากสถาบันการเงิน และเงินบริจาคจากบริษัทชั้นนำ สมควรจะเปิดโอกาสให้ประชาชนได้มีส่วนบริจาคเพิ่มเติมหรือมีส่วนสนับสนุนได้

กรณีไม่ประสงค์จะเปิดประมูลเป็นการทั่วไปนั้น แม้เป็นเหตุผลของคณะกรรมการบริหารโครงการ แต่คำชี้แจงควรจะเป็นเหตุเป็นผลมากกว่ากลัวโครงการจะมีความล่าช้า หรือเกรงจะส่งผลกระทบต่อผลสัมฤทธิ์ของโครงการตามนโยบายรัฐบาล เพราะไม่เช่นนั้นโครงการของรัฐที่มีการเปิดประมูลอยู่ทุกวันนี้ย่อมจะเกิดความเสียหายอย่างมาก

ที่มากกว่านั้นก็คือหากแลนด์มาร์คของเมืองขาดการมีส่วนร่วม ไม่ว่าการออกแบบ การร่วมคิดร่วมทำจากภาคส่วนอื่นๆ อย่างกว้างขวาง นอกจากอาจจะมีความเสี่ยงด้านความยั่งยืนโครงการแล้ว ทัศนคติในแง่ลบหรือความน่าเคลือบแคลงสงสัยจะมาแทนที่ความภาคภูมิใจต่อสัญลักษณ์แห่งใหม่

และในที่สุดจะไม่มีคุณค่ามากพอให้เกิดการยอมรับ n