'Japan' the Society 5.0 (ตอน 1)

โดย...กุลฉัตร ฉัตรกุล ณ อยุธยา

ญี่ปุ่นนั้นมองเห็นว่าเป้าหมายจริงของการพัฒนาไม่ใช่แค่สร้างเทคโนโลยีการผลิตใหม่ๆ แต่เป็นการแก้ปัญหาสังคม  ความท้าทายใหญ่ของญี่ปุ่นคือจำนวนประชากรที่ลดลง คนแก่ที่เพิ่มจำนวนขึ้น สตรีมีส่วนในเศรษฐกิจน้อยและภัยธรรมชาติ ดังนั้นต้องใช้เทคโนโลยี 4.0 เพื่อสร้างสังคม 5.0 สิ่งที่ต้องใช้งาน เช่น IoT, Robot, AI, Big Data, 3D Printing และ VR ซึ่งทั้งหมดสามารถแบ่งได้ 2 ส่วน คือ Cyber Space และ Physical Space ซึ่งก็คือโลกจริงๆ ของเรา โดยเริ่มจากการเก็บข้อมูลในโลกจริงผ่านเซ็นเซอร์ที่กระจายอยู่ในอุปกรณ์ต่างๆ

จากนั้นส่งข้อมูลกลับไป Cyber Space ในรูปแบบ Big Data ให้ AI และมนุษย์เอาไปวิเคราะห์ จบด้วยการเอาผลสรุปที่ได้มาปรับปรุงโลกจริงด้วยเทคโนโลยีการผลิตที่รวดเร็ว เช่น หุ่นยนต์ หรือ 3D-Printing  ถ้าสร้างระบบนี้สำเร็จ ทั้ง Physical Space และ Cyber Space จะเกื้อกูลกัน มนุษย์ก็จะสามารถติดต่อกับ Cyber Space ได้ผ่าน Virtual Reality หรือ VR เช่น ดูสิ่งที่จะพิมพ์สามมิติออกมาในโหมด VR หรือใช้ในการช่วยวิเคราะห์ข้อมูล ซึ่งดูได้เลยว่าบริษัทเทคโนโลยีของญี่ปุ่น เช่น Sharp หรือ Toshiba กำลังประสบปัญหาอย่างหนัก ซึ่งโตชิบาอาการหนักขาดทุนยับเยินจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์อาจถึงขั้นล้มละลาย  ญี่ปุ่นยอมรับว่าคิดแผนนี้ช้ากว่า Industry 4.0 ของเยอรมนี Industrial Internet ของสหรัฐ e-Estonia ของเอสโตเนีย และ Smart Nation ของสิงคโปร์ ซึ่งประเทศเหล่านี้เห็นความสำคัญของการเก็บข้อมูลจากโลกจริงให้มากที่สุด ด้วย IOT แล้วเอาขึ้นไปวิเคราะห์

ในฐานะที่เป็นเจ้าการผลิตมาก่อน ขอยกตัวอย่างสิ่งที่จะมาเปลี่ยนแปลงอุตสาหกรรมดั้งเดิม 4 ข้อ คือ

1) การขายสินค้าที่พ่วง Service ด้วยความสามารถเชื่อมต่อ Internet ไม่ใช่การขายขาดครั้งเดียว การผลิตจำนวนมากแต่ก็สามารถตอบสนองความต้องการของลูกค้าเฉพาะคนได้ มองว่า 3D Printing จะมาตอบโจทย์

2) รถที่อัพเกรด Firmware ได้เหมือน iPhone อัพเดท IOS เพิ่มความสามารถและลูกเล่นใหม่ๆ รถขับตัวเองที่ทำให้การออกแบบห้องคนขับเปลี่ยนแนวไปเป็นห้องนั่งเล่น

3) เครื่องมือแพทย์ที่ติดตัวกับคนชรา ผู้ป่วย และส่งผลวัดต่างๆ ให้แพทย์ตลอดเวลา เพื่อให้การรักษาเป็นไปในลักษณะการป้องกันมากขึ้น

4) Fintech เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของระบบการเงิน ธนาคาร

การแก้ปัญหาของญี่ปุ่นด้วยเทคโนโลยี

เมื่อประชากรลดลง การสร้างธุรกิจใหม่ๆ โดยเพิ่มประสิทธิภาพสังคมด้วยเทคโนโลยี ซึ่งต่อให้คนลดลงก็ไม่น่ากลัว สังคมที่คนชรามากขึ้นและสตรีไม่ค่อยมีส่วนในเศรษฐกิจ การสร้างงานและอาชีพใหม่ที่คนกลุ่มนี้สามารถทำได้ และยังใช้ชีวิตอย่างมีความสุข ถ้าพวกอุปกรณ์การแพทย์ช่วยดูแลได้ก็น่าจะทำให้มีอิสระในชีวิตได้พอสมควร

ดังนั้น ไม่แน่ว่าต่อไปอายุเกษียณ 60 ปีคงไม่พอแล้ว โดยเฉพาะครอบครัวชนชั้นกลางในศตวรรษที่ 21 เพราะเงินที่เก็บมาไม่พอใช้จนตาย รุ่นลูกมีภาระจ่ายมากเกินกว่าจะช่วยไหว โอกาสจะมีลูกเขยลูกสะใภ้อยู่บ้านมีน้อยลง นั่นหมายถึงค่าดูแลที่สูงขึ้น และแน่นอนเมื่อคนแก่เพิ่มขึ้น ประสิทธิภาพของชาติก็ลดลง รัฐก็ไม่อาจแบกรับภาระสวัสดิการไหว

ประเทศไทยเองอัตราผู้สูงอายุเพิ่มไม่น้อยหน้าญี่ปุน (น่าจะอันดับ 3 ของโลก) แต่ยังติดหล่ม Middle Income Trap แบบไม่มีท่าจะหลุดพ้น ต้องเริ่มคิดว่ามีงาน Work@Home อะไรที่คนแก่ทำได้และฝึกคนเหล่านี้ให้ใช้เทคโนโลยีเป็นได้อย่างไร ดูแล้วไทยยังไม่พร้อมด้วยประการทั้งปวง

อันตรายทางธรรมชาติและการก่อการร้าย ญี่ปุ่นไม่มีปัญหาก่อการร้าย แต่ปัญหาที่กังวลอาจเป็นเรื่อง Cyber Security มากกว่าเพราะจัดทีโรงไฟฟ้าดับค่อนประเทศ ส่วนเรื่องธรรมชาติก็จะเป็นเทคโนโลยีประหยัดทรัพยากรน้ำ อากาศที่ขายชาติอื่นได้ และเทคโนโลยีการสื่อสาร การก่อสร้างที่ช่วยให้รับมือและฟื้นฟูจากภัยธรรมชาติต่างๆ ได้รวดเร็ว

(อ่านต่อฉบับหน้า)