ความรับผิดกรรมการบริษัท ความเปราะบางที่ยังมีอยู่ในกฎหมายใหม่(จบ)

โดย...วิโรจน์ พูนสุวรรณ ที่ปรึกษากฎหมาย wirotp@loxinf/o.co.th

ความผิดฐานไม่ปฏิบัติตามกฎหมายฉบับใดฉบับหนึ่งใน 76 ฉบับนี้ พนักงานอัยการไม่ต้องพิสูจน์ถึงเจตนาในการกระทำความผิด เหมือนกับความผิดอาญาในกรณีทั่วๆ ไป อย่างความผิดฐานฉ้อโกง ลักทรัพย์ ยักยอก หรือรับของโจร นำสืบว่าบริษัทฝ่าฝืนมาตราใดมาตราหนึ่งในกฎหมายฉบับนั้นพอ เนื่องจากว่าบริษัทเป็นนิติบุคคลไม่มีชีวิตจิตใจ และผู้ออกกฎหมายเห็นว่าควรปกป้องผลประโยชน์ของสาธารณชนด้วยการกำหนดกฎเกณฑ์ให้บรรดาบริษัททำตามมากกว่าที่จะคำนึงว่า การที่บริษัทไม่ปฏิบัติตามกฎหมายจนเกิดผลเสียต่อสาธารณชน เกิดจากการไม่ปฏิบัติตามโดยมีเจตนาหรือไม่

กฎหมายทั้ง 76 ฉบับนี้ จึงมุ่งลงโทษบุคคลธรรมดาที่เป็นมันสมองของบริษัทและเป็นตัวแทนชีวิตจิตใจของนิติบุคคล ได้แก่ กรรมการและผู้บริหารของบริษัท

อันที่จริงก็เป็นการยากอยู่เหมือนกัน ที่กรรมการและผู้บริหารจะหยั่งรู้ได้จนครบถ้วนกระบวนความว่าหน้าที่และความรับผิดชอบของตนตามกฎหมายมีอะไรบ้าง จะได้ปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด โดยไม่ขาดตกบกพร่องให้เป็นช่องโหว่ที่จะทำให้เดือดร้อนได้ เพราะกฎหมายบ้านเราไม่ได้รวมหน้าที่และความรับผิดชอบเหล่านั้นไว้ในกฎหมายฉบับเดียวกัน แต่กระจัดกระจายกันอยู่อย่างน้อยก็ในกฎหมาย 76 ฉบับ สำหรับแต่ละประเภทธุรกิจ 76 ประเภท

นอกจากนี้ ยังมีกฎหมายอื่นๆ อีกที่ไม่รวมอยู่ในกฎหมาย 76 ฉบับนี้ เช่น กฎหมายหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ กฎหมายแข่งขันทางการค้า กฎหมายต่อต้านคอร์รัปชั่น กฎหมายอาญาเกี่ยวกับความรับผิดทางอาญาทั่วไป จึงเป็นการสมควรที่กรรมการจะเริ่มก้าวแรก ด้วยการสรุปและรวบรวมหน้าที่และความรับผิดชอบของตนจากกฎหมายทั้งหมดเหล่านี้ไว้ในที่เดียวกัน เพื่อสะดวกในการปฏิบัติตาม คล้ายๆ กับที่พระสงฆ์ย่อมรู้ว่าศีลของท่านมีอยู่ 227 ข้อ มีอะไรบ้าง

ขนาด พ.ร.บ.ขายตรงมาตรา 54 ที่ศาลรัฐธรรมนูญตัดสินว่าขัดต่อรัฐธรรมนูญ ไม่มีผลบังคับใช้ อันเป็นต้นเหตุของการออกกฎหมายใหม่ ก็ยังไม่รวมอยู่ในกฎหมายทั้ง 76 ฉบับ เพราะยื่นเข้าไปแก้ไขในสภานิติบัญญัติแห่งชาติต่างหาก โดยแก้ไขมาตราอื่นๆ ด้วย

การรู้จักอำนาจหน้าที่ของตนทั้งหมดตามกฎหมายทุกฉบับ จึงเป็นมาตรการแรกที่กรรมการและผู้บริหารบริษัทควรทำ เพื่อตอบสนองต่อกฎหมายใหม่ที่ออกมา

อีกประการถัดไปที่กรรมการควรทำคือ การตรวจสอบว่ามีกฎข้อใดในกฎหมายเหล่านั้นที่บริษัทอาจกระทำผิดก็ให้แก้ไขเสีย

การเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีข้อต่อไปคือ กรรมการอาจพิจารณาว่าควรที่บริษัทจะร่างประมวลจริยธรรมออกมาให้กรรมการ ผู้บริหาร และพนักงานของบริษัท ปฏิบัติตามหรือไม่ เพื่อป้องกันมิให้บุคคลเหล่านี้ไปกระทำผิดกฎหมายจนเดือดร้อนมาถึงกรรมการ

มาตรการป้องกันง่ายๆ อีกประการหนึ่งคือ จัดให้มีการฝึกอบรมผู้บริหารและพนักงานในบริษัทในเรื่องการปฏิบัติตามกฎหมาย และอีกประการหนึ่งก็คือ กรรมการควรยอมรับว่า การตัดสินว่ากรรมการได้ทำหน้าที่ของตนครบถ้วนแล้วหรือไม่ ละเว้นไม่ปฏิบัติตามหน้าที่ของตนหรือไม่ ก็ตัดสินได้จากการเข้าประชุมหรือไม่เข้าประชุมคณะกรรมการ การมีส่วนร่วมให้ความเห็นและออกเสียงในที่ประชุม ตลอดจนบันทึกรายงานการประชุมของคณะกรรมการนั้นเอง

ประธานกรรมการอาจต้องเปลี่ยนรูปแบบการจดบันทึกรายการประชุมบอร์ดใหม่ ให้ปรากฏชื่อ ความเห็นชอบ หรือความเห็นคัดค้าน และผลการลงคะแนนเสียงของกรรมการแต่ละท่าน โดยเฉพาะในวาระสำคัญ ท่านควรเปลี่ยนรูปแบบและเนื้อหารายงานการประชุมบอร์ดจากการบันทึกการประชุมธรรมดาให้เป็นพยานเอกสารที่ใช้ในศาล ที่ท่านจะนำมาปกป้องบริษัท และตัวท่านเอง ให้หลุดพ้นจากข้อกล่าวหาว่ากระทำความผิด

บันทึกการประชุมนี้อาจเป็นหลักฐานที่ท่านนำสืบว่า ท่านไม่ได้เป็นสาเหตุให้บริษัทกระทำความผิด และท่านในฐานะกรรมการได้ปฏิบัติหน้าที่ของตนโดยครบถ้วนแล้ว แม้ว่าจะไม่สามารถป้องกันการกระทำความผิดของบริษัทได้ครบร้อยเปอร์เซ็นต์ก็ตาม

หลังจากกฎหมายใหม่นี้ออกมา กรรมการและผู้บริหารบริษัทมีงานที่ต้องทำอีกมาก การนิ่งเฉยไม่ใช่คำตอบครับ