วิกฤตวัฒนธรรมไทย (1)

โดย...ทัธภร ธนาวริทธิ์

เร็วๆ นี้ ผู้เขียนได้เข้าไปมีส่วนร่วมในการทำวิจัยเกี่ยวกับการรับรู้ของเยาวชนที่กำลังศึกษาในระดับปริญญาตรีที่มีต่อวัฒนธรรมไทยซึ่งข้อมูลที่ได้รับรู้นั้นทำให้น่าตกใจไม่น้อย โดยเฉพาะในกลุ่มติ่งเกาหลี โอตาคุ หรือ สาย ฝ. ความภาคภูมิใจในความเป็นไทยจากการทำ Focus group ของทั้งสามกลุ่มนี้ค่าเฉลี่ยของคะแนนความภาคภูมิใจอยู่ที่ประมาณ 6 จาก 10

อย่างไรก็ตาม คะแนนดังกล่าวนี้ไม่ได้เป็นตัวชี้วัด หรือนำมาใช้เป็นตัวแทนกลุ่มประชากรได้ แต่ความคิดเห็นของเยาวชนเหล่านี้ต่างหากที่น่าสนใจ

การที่เยาวชนกลุ่มนี้หันไปสนใจ คลั่งไคล้ หรือจับจ่ายกับสินค้า และบริการในกลุ่มวัฒนธรรมที่เขาคลั่งไคล้ ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้า อาหาร ซีรี่ส์ เพลง หรือการใช้ Application ต่างๆ ที่เกี่ยวข้องเพราะเห็นว่าของเขามีดีกว่า ไม่ว่าจะเป็นเรื่องความสวยงาม คุณภาพ นวัตกรรม และการเข้าถึง โดยกระแสวัฒนธรรมเหล่านี้มักจะแสดงให้เห็นตัวตนหรือแนวความคิดของเขา เช่น ชื่นชมในความมีระเบียบ มีนวัตกรรม มีสาระ ความน่ารักของความเป็นญี่ปุ่น ชื่นชมความจริงจัง ตรงไปตรงมา ความสวยงามของความเป็นเกาหลี ชื่นชมความมีอิสระ เป็นตัวของตัวเอง การพึ่งตัวเองของความเป็นตะวันตก

เมื่อถามถึงความเป็นไทยสิ่งที่ภูมิใจคืออะไร ส่วนใหญ่จะตอบว่าการไหว้ หลักอาวุโส อาหาร สถานที่ท่องเที่ยว แต่ถ้าถามถึงเรื่องค่านิยม 12 ประการกลับไม่มีใครตอบได้เลยว่าคืออะไรบ้าง หลายคนบอกว่าเคยจำได้ตอนสอบหลังจากนั้นก็ลืมไปแล้ว

สิ่งที่น่าคิดคือลักษณะของความเป็นไทยที่เยาวชนพูดถึง อะไรที่สามารถช่วยผลักดันให้คนรุ่นใหม่ช่วยกันสร้างชาติต่อไปได้

นอกจากนี้ การที่เยาวชนไทยคลั่งไคล้วัฒนธรรมต่างชาตินั้น ทำให้การจับจ่ายของเยาวชนกลุ่มนี้ทำให้เงินออกนอกประเทศไปมากทีเดียว ซึ่งการใช้จ่ายโดยเฉลี่ยต่อเดือนที่จ่ายไปมากกว่าการจ่ายของไทยในกลุ่มเดียวกัน 2-3 เท่า หรือมากกว่านั้น

สาเหตุที่เยาวชนกลุ่มนี้มีความภาคภูมิใจในระดับนี้ สาเหตุหลักจะกล่าวถึงสิ่งที่ตนรับรู้ในสังคม สิ่งที่ผู้ใหญ่ในสังคมทำเป็นตัวอย่าง ด้วยยุคสมัยที่เปลี่ยนแปลงไป ข่าวสาร ความจริง หรือหลักฐานเชิงประจักษ์สามารถเข้าถึงได้ง่ายภาพของความเป็นจริงในสังคมเทียบกับภาพลักษณ์จึงเป็นสิ่งที่ย้อนแย้งในภาพของคนรุ่นใหม่ ความเป็นจริงในสังคมบางอย่างเป็นสิ่งที่ผู้ใหญ่รับรู้ และยอมรับไปด้วยความเคยชิน แต่เป็นสิ่งที่คนรุ่นใหม่มองว่าเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง และต่อต้าน เช่น การคอร์รัปชั่น การไม่มีวินัย การไม่เคารพกฎจราจร เป็นต้น

ในเมื่อสิ่งเหล่านี้เราได้รับรู้ข่าวสาร หรือเห็นตัวอย่างบนท้องถนนทุกวันการรณรงค์ค่านิยม 12 ประการของคนไทย เช่น ความซื่อสัตย์ การรักษาวินัย จะถูกยอมรับจากคนรุ่นใหม่ได้อย่างไร ในเมื่อผู้ใหญ่ในสังคมยังคงทำในสิ่งที่ตรงกันข้าม

(อ่านต่อฉบับหน้า)