สถานการณ์มลพิษ

โดย...วิฑูรย์ สิมะโชคดี

เมื่อไม่กี่วันมานี้ ท่านอธิบดีกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) จตุพร บุรุษพัฒน์ ได้รายงานสรุปถึง “สถานการณ์มลพิษประเทศไทยในปี 2559” เรื่องนี้ต้องขอชม คพ.ที่สามารถสรุปรายงานประจำปี 2559 ได้อย่างรวดเร็วไม่กี่วันหลังปีใหม่ ในขณะที่อีกหลายหน่วยงานต้องใช้เวลา 2-3 เดือนหลังปีใหม่ จึงจะสรุปผลงานในรอบปีที่ผ่านมาได้

ท่านอธิบดีฯ เปิดเผยว่า สถานการณ์คุณภาพน้ำของแม่น้ำสายหลัก 59 สาย และแหล่งน้ำนิ่ง 6 แห่ง ส่วนใหญ่อยู่ในเกณฑ์พอใช้ ร้อยละ 43 อยู่ในเกณฑ์ดี ร้อยละ 34 อยู่ในเกณฑ์เสื่อมโทรม ร้อยละ 23 โดยไม่มีแหล่งน้ำที่อยู่ในเกณฑ์เสื่อมโทรมมาก

แนวโน้มสถานการณ์คุณภาพน้ำในรอบ 10 ปี (ปี 2550-2559) ถือว่าเริ่มดีขึ้น โดยแหล่งน้ำที่อยู่ในเกณฑ์ดีขยับตัวเพิ่มขึ้น และที่อยู่ในเกณฑ์เสื่อมโทรมลดน้อยลง และไม่พบแหล่งน้ำที่เสื่อมโทรมมากตั้งแต่ปี 2555

ตัวอย่างแหล่งน้ำคุณภาพดี ได้แก่ อูน แควน้อย ตาปีตอนบน สงคราม พังราดตอนล่าง ตรัง ปัตตานีตอนบน แควใหญ่ หนองทหาร ท่าจีนตอนบน ลำชี

แหล่งน้ำที่มีปัญหาคุณภาพน้ำ ได้แก่ เจ้าพระยาตอนล่าง พังราดตอนบน ลำตะคองตอนล่าง ลพบุรี ท่าจีนตอนล่าง ระยอง กวง บึงบอระเพ็ด สะแกกรัง กว๊านพะเยา

สาเหตุของปัญหามลพิษทางน้ำเกิดจากการระบายน้ำที่ไม่ได้รับการบำบัดลงสู่แหล่งน้ำ โดยน้ำเสียจากชุมชนมากกว่า 24 ล้านครัวเรือน หรือ 9.6 ล้านลูกบาศก์เมตร (ลบ.ม.)/วัน ได้รับจากการบำบัดเพียงแค่ 1.4 ล้าน ลบ.ม./วัน จากระบบบำบัดน้ำเสียรวมที่มีอยู่ 101 แห่งทั่วประเทศ และใช้งานได้ 88 แห่ง เนื่องจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไม่มีงบประมาณในการลงทุนระบบและค่าบำรุงรักษาระบบ ส่วนแหล่งกำเนิดน้ำเสียอื่นๆ และสถานประกอบการทั้งในชุมชน อุตสาหกรรม เกษตรกรรมหลายแห่ง ไม่บำบัดน้ำเสียของตนเองหรือปฏิบัติไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ตัวอย่างเช่น แหล่งกำเนิดมลพิษที่ตั้งอยู่ริมคลองแสนแสบไม่ปฏิบัติตตามกฎหมายร้อยละ 51 ลุ่มน้ำท่าจีน ร้อยละ 16สถานการณ์คุณภาพอากาศ ปัญหาหลัก คือ ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 10 ไมครอน (PM10) จาก 31 จังหวัดที่มีสถานีตรวจวัดคุณภาพอากาศ จังหวัดที่มีฝุ่นละออง (PM10) เกินค่ามาตรฐานในรอบปีมากกว่าร้อยละ 5 ได้แก่ จ.สระบุรี เชียงราย แม่ฮ่องสอน เชียงใหม่ พะเยา น่าน ลำปาง แพร่ ทั้งนี้ แนวโน้มค่าเฉลี่ยฝุ่นละอองในรอบปีในช่วง 10 ปี (ปี 2550-2559) ดีขึ้นและเริ่มอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน

พื้นที่วิกฤตคุณภาพอากาศ ปัจจุบันมี 3 พื้นที่ ได้แก่ 9 จังหวัดภาคเหนือ จ.สระบุรี (ต.หน้าพระลาน) และ จ.ระยอง (มาบตาพุด)

ในอนาคตจะเน้นการควบคุมมลพิษที่แหล่งกำเนิดประเภทยานพาหนะ โดยจะยกระดับมาตรฐานอุตสาหกรรมยานยนต์ของไทยให้ได้มาตรฐานไอเสีย และมีการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงที่เทียบเท่า EURO 5/EURO 6 ให้อยู่ในระดับสากล และเร่งแก้ไขปัญหาในพื้นที่วิกฤต

สำหรับสถานการณ์การจัดการขยะมูลฝอยและของเสียอันตรายนั้น ขยะมูลฝอยชุมชนเกิดขึ้นทั่วประเทศประมาณ 27.04 ล้านตัน (หรือประมาณ 74,073 ตัน/วัน) เพิ่มขึ้นจากปี 2558 ประมาณ 1.9 แสนตัน
(ร้อยละ 0.7) เป็นขยะมูลฝอยที่เกิดขึ้นในกรุงเทพมหานคร 4.20 ล้านตัน และใน 76 จังหวัด 22.84 ล้านตัน โดย 5 จังหวัดที่มีขยะมูลฝอยเกิดขึ้นต่อวันมากที่สุด คือ จ.กรุงเทพมหานคร ชลบุรี นครราชสีมา สมุทรปราการ ขอนแก่น

โดยภาพรวมแล้วต้องถือว่าการบริหารจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมของบ้านเราดีขึ้น และมุ่งสู่ “การพัฒนาอย่างยั่งยืน” มากขึ้น เพราะนอกจากจะเกิดจากความเอาจริงของหน่วยราชการแล้ว ยังได้ความร่วมมือจากภาคประชาชนอย่างแข็งขันด้วย ครับผม