รัฐเปิดตลาด ’ดาวเทียม’ ใช้ระบบใบอนุญาตแบบมีเงื่อนไข

โดย...ทีมข่าวเศรษฐกิจมหภาคโพสต์ทูเดย์

อาจเป็นความบังเอิญ เพราะในวันเดียวกับวันที่ศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง มีคำพิพากษา เมื่อวันที่ 25 ส.ค. 2559 จำคุก นพ.สุรพงษ์ สืบวงศ์ลี อดีต รมว.เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ไอซีที) และพวก คนละ 1 ปี โดยไม่รอลงอาญา ฐานเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติหรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ กรณีอนุมัติแก้ไขสัญญาสัมปทานโครงการดาวเทียมสื่อสารภายในประเทศ (ฉบับที่ 5) โดยลดสัดส่วนการถือหุ้นของบริษัท ชิน คอร์ปอเรชั่น ที่ต้องถือในบริษัท ชินแซทเทลไลท์ จากไม่น้อยกว่า 51% เป็นไม่น้อยกว่า 40% ของหุ้นทั้งหมด ทำให้เกิดความเสี่ยงในการครอบงำกิจการโทรคมนาคมของชาวต่างชาติ ซึ่งเป็นทรัพยากรของชาติ

อุตตม สาวนายน รมว.ไอซีทีลงนามหนังสือด่วนที่สุดที่ ทก 0100.4/9515 ลงวันที่ 25 ส.ค. 2559 เรื่อง การขอความเห็นชอบแนวทางการบริหารกิจการดาวเทียมสื่อสารของประเทศ เสนอให้ พล.อ.อ.ประจิน จั่นตอง รองนายกรัฐมนตรี ที่กำกับดูแลกระทรวงไอซีที ก่อนจะเสนอให้ที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) เห็นชอบไปเมื่อวันที่ 30 ส.ค. 2559 เพื่อกำหนดแนวทางในการบริหารกิจการดาวเทียมสื่อสารภายใต้สัญญาดำเนินกิจการดาวเทียมสื่อสารในประเทศ และในช่วงเปลี่ยนผ่านหลังสัญญาสัมปทานดาวเทียมที่กระทรวงไอซีทีทำไว้กับเอกชนสิ้นสุดลงในปี 2564 หรืออีก 5 ปีนับจากนี้

ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 11 ก.ย. 2534 กระทรวงคมนาคมได้ลงนามในสัญญาสัมปทานให้ บริษัท ชินวัตรคอมพิวเตอร์ แอนด์ คอมมิวนิเคชั่น ดำเนินกิจการดาวเทียมสื่อสารในประเทศเป็นเวลา 30 ปี หรือตั้งแต่ปี 2534-2564 และบริษัทจะโอนกรรมสิทธิ์และส่งมอบดาวเทียม และอุปกรณ์สถานีควบคุมดาวเทียมให้ตกเป็นทรัพย์สินของรัฐเมื่อสิ้นสุดสัญญาสัมปทานในปี 2564 ต่อมาบริษัท ชินวัตรคอมพิวเตอร์ฯ ได้จัดตั้งบริษัท ไทยคม เข้ามาดำเนินงานให้บริการวงจรดาวเทียมตามสัญญาสัมปทานฯ ในขณะที่ภารกิจด้านดาวเทียมถูกโอนมายังกระทรวงไอซีที หลังการปฏิรูประบบราชการในปี 2545

ทั้งนี้ นับตั้งแต่มีการลงนามสัญญาสัมปทานจนถึงวันที่ 28 พ.ค. 2559 บริษัท ชินวัตรคอมพิวเตอร์ฯ และบริษัท ไทยคม ยิงดาวเทียมขึ้นสู่วงโคจร 8 ดาว ซึ่งดาวเทียมไทยคม 1 2 และ 3 ได้ปลดระวางแล้ว ส่วนดาวเทียมไทยคม 4 5 และ 6 ยังคงให้บริการอยู่ในปัจจุบัน โดยดาวเทียมทั้ง 6 ดาว เป็นดาวเทียมภายใต้สัญญาสัมปทานฯ และที่ผ่านมาผู้รับสัมปทานได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขและข้อกำหนดตามสัญญาสัมปทานมาโดยตลอด

ในขณะที่ดาวเทียมไทยคม 7 และ 8 จะเป็นดาวเทียมที่อยู่ภายใต้ใบอนุญาตการประกอบกิจการดาวเทียม ซึ่งคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม (กสทช.) ได้ออกใบอนุญาตแบบที่ 3 เลขที่ 3ก/55/002 ลงวันที่ 26 มิ.ย. 2555 ให้บริษัท ไทยคม ประกอบกิจการดาวเทียมภายใต้ใบอนุญาตที่มีอายุ 15 ปี เนื่องจาก พ.ร.บ.องค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับการประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. 2553 ระบุว่า กิจการ “โทรคมนาคม” หมายรวมถึง “กิจการดาวเทียมสื่อสาร”

ดังนั้น การบริหารกิจการดาวเทียมสื่อสารที่ ครม.มีมติเห็นชอบเมื่อวันที่ 30 ส.ค. 2559 จะแบ่งเป็น 2 ส่วน

ประกอบด้วย 1.ดาวเทียมไทยคม 4 5 และ 6 ซึ่งกระทรวงไอซีทีต้องกำหนดแนวทางการเปิดให้เอกชนร่วมทุนหลังสิ้นสุดสัญญาสัมปทานในปี 2564 ตาม พ.ร.บ.การให้เอกชนเข้าร่วมทุนในกิจการของรัฐ พ.ศ. 2556 แต่เนื่องจากดาวเทียมไทยคม 4 และ 5 คาดว่าจะมีอายุใช้งานพอดีกับเวลาที่เหลือของสัญญาสัมปทาน จึงจะมีเพียงดาวเทียมไทยคม 6 ที่จะมีอายุใช้งานเหลืออีก 8 ปี หลังสิ้นสุดสัญญาสัมปทานในปี 2564 ที่กระทรวงไอซีทีจะนำมาเปิดให้เอกชนร่วมทุนได้

“ในกรณีที่ดาวเทียมยังมีอายุใช้งานต่อไปได้ภายหลังปี 2564 สามารถดำเนินการในเชิงพาณิชย์ (Commercial User) ได้ โดยคัดเลือกเอกชนมาประกอบกิจการตามระบบใบอนุญาตแบบมีเงื่อนไข หรือเปิดตลาดแบบมีข้อตกลงกับรัฐบาล (Market with Undertaking/Deed of Agreement) เป็นระบบรายดาวเทียม” มติ ครม. ระบุ

และ 2.ดาวเทียมไทยคม 7 และ 8 แม้ว่าดาวเทียมทั้งสองดาว จะดำเนินการภายใต้ใบอนุญาตประกอบกิจการโทรคมนาคม แต่ทว่าการอนุญาตประกอบกิจการโทรคมนาคมของ กสทช. เป็นการอนุญาตให้บริษัท ไทยคม ประกอบกิจการโทรคมนาคมในราชอาญาจักรไทย มิใช่การอนุญาตให้ใช้คลื่นความถี่หรือเข้าถึงเข้าใช้วงโคจร ดังนั้น การใช้สิทธิในการเข้าถึงตำแหน่งวงโคจร ซึ่งเป็นทรัพยากรของชาติ จึงเป็นการใช้สิทธิตามสัญญาสัมปทานภายใต้ พ.ร.บ.การให้เอกชนเข้าร่วมทุนในกิจการของรัฐ พ.ศ. 2556

แต่ปรากฏว่า สำหรับดาวเทียมไทยคม 7 และ 8 ของบริษัท ไทยคม ยังไม่ได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขสัญญาสัมปทาน รวมทั้งยังมิได้ดำเนินการให้เป็นไปตามเงื่อนไขแนบท้ายใบอนุญาต ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมเมื่อเดือน เม.ย. 2557

จึงเป็นหน้าที่ของกระทรวงไอซีทีต้องเร่งรัดให้คู่สัญญาฯ ต้องดำเนินการตามเงื่อนไขสัญญาสัมปทาน เพื่อเป็นการรักษาสิทธิประโยชน์ของรัฐอันพึงได้รับ รวมทั้งดาวเทียมดาวต่อๆ ไปที่อาจจะจัดส่งขึ้นวงโคจรก่อนสัมปทานสิ้นสุดผลในปี 2564 ต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขสัญญาสัมปทานให้ครบถ้วน

ด้วยนัยของมติ ครม.เมื่อวันที่ 30 ส.ค. 2559 สะท้อนได้ว่า ต่อจากนี้ไปเอกชนรายอื่นๆ ที่มีศักยภาพสามารถเข้ามาแข่งขันประกอบกิจการดาวเทียมได้ แทนที่จะผูกขาดอยู่กับบริษัท ไทยคมเท่านั้น ในขณะที่กิจการดาวเทียมจะอยู่ภายใต้การควบคุมของภาครัฐอย่างเข้มงวดและมีเงื่อนไข