Made in Thailand???

นับจากนี้ไปอีกไม่เกิน 3-5 ปี จะเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านของธุรกิจและเศรษฐกิจของประเทศไทย บางอุตสาหกรรมอาจมาเร็วกว่านี้ ขณะที่บางธุรกิจอาจมีเวลาหายใจหายคอมากกว่าสักหน่อย แต่ไม่ว่าการเปลี่ยนผ่านนี้จะเกิดขึ้นเร็วหรือช้า คำถามที่รอคำตอบจากพวกเราทุกคน คือ เราจะทำอย่างไรเพื่อให้การเปลี่ยนผ่านนี้เป็นโอกาส มิใช่วิกฤต

ช่วงปลายทศวรรษ 1970 ต่อเนื่องถึงช่วงต้นทศวรรษ 1980 เป็นช่วงเปลี่ยนผ่านที่สำคัญของอุตสาหกรรมนาฬิกาทั่วโลก ในช่วงนั้นกระแสนาฬิกาควอตซ์ ราคาถูกและเที่ยงตรงกว่าจากฝั่งซีกโลกตะวันออกนำโดยญี่ปุ่นและฮ่องกง พัดโหมกระหน่ำเข้าใส่ผู้ผลิตนาฬิกาจักรกล ที่ราคาสูงกว่าจากฝั่งโลกตะวันตกจนเสียศูนย์ เกิดเป็นวิกฤตครั้งใหญ่ในประวัติศาสตร์อุตสาหกรรมนาฬิกา

Nicolas Hayek เป็นที่ปรึกษาที่ได้รับการว่าจ้างจากกลุ่มธนาคารเจ้าหนี้ของกลุ่มบริษัทนาฬิกาสัญชาติสวิส เพื่อที่จะเขียนแผนในการกอบกู้อุตสาหกรรมนาฬิกาของสวิส ซึ่งต่อมา Hayek ได้นำเสนอแผนที่บ้าบิ่นมากในสายตาของนายธนาคารเจ้าหนี้ทั้งหลาย แผนนั้นบ้าบิ่นขนาดที่ว่า เจ้าหนี้ทั้งหลายเสนอให้ Hayek ซื้อหุ้นใหญ่ของบริษัทไป 51% ซึ่ง Hayek และกลุ่มนักลงทุนของเขาก็ยินดีทำตามนั้น

แผนที่บ้าบิ่นของเขามี 2 ส่วนใหญ่ที่สำคัญ

หนึ่ง นาฬิกาสวิสต้องกระโดดเข้าไปเล่นในตลาดแมสราคาถูก ซึ่งในขณะนั้นนาฬิกาสวิสไม่เคยอยู่ในตลาดนี้มาก่อน ตลาดของนาฬิกาสวิสมีเพียงตลาดบนที่มียอดจำหน่ายไม่เกิน 10% ของยอดจำหน่ายทั่วโลก และนับวันคู่แข่งจากญี่ปุ่นก็คืบคลานเข้ามาในตลาดของสวิสขึ้นเรื่อยๆ

สอง บริษัทจะดึงการผลิตทั้งหมดกลับมาที่สวิสแทนที่จะไปผลิตในฐานผลิตที่มีต้นทุนแรงงานถูกกว่า เพราะเชื่อมั่นในคุณภาพของแรงงานสวิส การย้ายฐานผลิตไปที่อื่น เท่ากับเป็นการฆาตกรรมองค์ความรู้ที่สืบทอดมาเป็นร้อยปีอันแสนมีค่าอย่างจงใจ และไปเริ่มต้นใหม่จากศูนย์เหมือนๆ กับแบรนด์ญี่ปุ่น

จากวิสัยทัศน์ข้างต้น นาฬิกาแบรนด์ Swatch จึงถือกำเนิดขึ้นมาและประสบความสำเร็จอย่างล้นหลาม จนถือได้ว่าเป็นหนึ่งในแบรนด์ไอคอนของวงการนาฬิกาเฉกเช่นแบรนด์ชั้นสูงทั้งหลาย

สิ่งที่สะดุดใจผมมากที่สุด คือ แนวคิดของ Hayek ที่ต้องการคงการผลิตที่ประเทศสวิส อันเป็นการทวนกระแสของการย้ายฐานผลิตออกจากประเทศฝั่งตะวันตกในขณะนั้น โดยแทนที่จะย้ายกระบวนการผลิตแบบเดิมไปยังประเทศอื่นที่มีแรงงานถูกกว่าเพื่อเป็นการลดต้นทุน Hayek เลือกที่จะออกแบบกระบวนการผลิตเสียใหม่ โดยกำหนดให้กระบวนการผลิตใหม่นั้น ใช้แรงงานสวิสที่ต้นทุนสูงกว่าเป็นตัวเพิ่มมูลค่า แต่เบ็ดเสร็จแล้วต้นทุนแรงงานจะต้องไม่เกิน 10% ของต้นทุนทั้งหมด เพื่อให้ต้นทุนอยู่ในระดับ
ที่แข่งขันได้

ไม่ง่าย แต่เขาทำสำเร็จ ผลที่ได้ก็อย่างที่เห็น สินค้ามีคุณค่าขึ้นมาทันที แบรนด์มีความชัดเจนและสามารถแยกตัวเองออกมาให้เด่นชัด โดดเด่นกว่าคู่แข่ง ไม่ใช่เพียงแค่ดีไซน์ที่ฉูดฉาด มีบุคลิกชัดเจน แต่เพราะมีคำว่า Swiss Made โดดเด่นตรงหน้าปัด ให้นิยามที่ชัดเจนของคุณภาพของนาฬิกาที่ผลิตในสวิส

Swatch ช่วยพลิกฟื้นอุตสาหกรรมนาฬิกาสวิส โดยเน้นความชำนาญของช่างนาฬิกาชาวสวิส และองค์ความรู้ที่สั่งสมมาหลายชั่วอายุคน อุตสาหกรรมไทยเราที่กำลังอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่าน จะฉวยโอกาสโดยให้คำนิยามของคำว่า “Made in Thailand” ให้มีความหมายอย่างไร

พวกเราทุกคนต้องร่วมด้วยช่วยกันในการสร้างความหมายที่ชัดเจนให้เกิดขึ้นนับจากนี้ต่อไป