ยั่งยืน ด้วยความรับผิดชอบ

โดย...วิฑูรย์ สิมะโชคดี

“การพัฒนาอย่างยั่งยืน” (Sustainable Development) เป็นหลักการหรือแนวความคิดในเชิงบริหารจัดการแบบบูรณาการ ที่มีวิวัฒนาการต่อเนื่องมาจากแนวความคิดในเรื่องของการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อม

การบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมในช่วงแรก จะเริ่มจากขั้นตอนง่ายๆ คือเมื่อมีมลพิษหรือของเสียเกิดขึ้นจากกระบวนการผลิตก็จะนำไปบำบัดด้วยวิธีการต่างๆ ต่อมาจึงมีการพัฒนาการไปเป็นการควบคุมมลพิษจากกระบวนการผลิต หรือแหล่งกำเนิดโดยตรง และมีการนำวัตถุดิบต่างๆ กลับมาใช้ใหม่ในระบบรีไซเคิล (จากหลักการ 3R : Reduce Reuse Recycle) เพื่อเป็นการลดของเสียอีกทางหนึ่ง

ต่อมาวิวัฒนาการด้านการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมได้พัฒนาไปเป็นการวางแผนลดมลพิษจากทั้งระบบ การใช้หลักการป้องกันมลพิษไว้ก่อน และการใช้กลไกสะอาดในกระบวนการผลิต ซึ่งมีสาระสำคัญก็คือการใช้วัตถุดิบและพลังงานอย่างมีประสิทธิภาพในการผลิตเพื่อให้เกิดของเสียและมลพิษในระดับต่ำหรือน้อยที่สุด รวมทั้งการนำเทคโนโลยีต่างๆ มาใช้เพื่อทำให้กระบวนการผลิตเกิดมลพิษในระดับต่ำหรือน้อยที่สุด

หลักการต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมดังกล่าวข้างต้น จึงมีความสำคัญในแง่ของการช่วยส่งเสริม และสนับสนุนให้มีการพัฒนาอย่างยั่งยืน จนกระทั่งในช่วงทศวรรษที่ 80 (1980s) การพัฒนาทางเศรษฐกิจอย่างขนานใหญ่มีส่วนที่ก่อให้เกิดผลกระทบในด้านลบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมอย่างรุนแรงมากขึ้นๆ ทำให้หลายๆ หน่วยงานโดยเฉพาะ

“องค์การสหประชาชาติ” ให้ความสำคัญของการพัฒนาอย่างยั่งยืนมากขึ้น โดยมีการกำหนดคำนิยามของ “การพัฒนาอย่างยั่งยืน” ของคณะกรรมการโลกว่าด้วยสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาในปี 1987 ที่ว่า “Development that meets the needs of the present without compromising the ability of future generations to meets their own needs” (WECD, 1987) ซึ่งหมายถึง “การพัฒนาที่ตอบสนองความต้องการของคนรุ่นปัจจุบันโดยไม่ลิดรอนสิทธิ (หรือส่งผลเสีย) ต่อความสามารถในการตอบสนองความต้องการของคนในอนาคต”

หลักการพัฒนาอย่างยั่งยืนจึงเป็นแนวความคิดแบบบูรณาการที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาอย่างสมดุลใน 3 ด้าน ได้แก่ เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม จึงได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน รวมถึงองค์กรต่างๆ จากประเทศต่างๆทั่วโลก แต่นักวิชาการและนักวิเคราะห์ทั่วโลกจำนวนไม่น้อยที่ยังเห็นว่า หลักการนี้ยังมีปัญหาและอุปสรรคอยู่หลายประการ อันได้แก่

ประการแรก หลักการหรือแนวความคิดของการพัฒนาอย่างยั่งยืนเป็นแนวความคิดในทางทฤษฎีมากกว่า จึงทำให้ความเข้าใจความหมายในเรื่องนี้ทำได้ยาก ปัญหานี้คล้ายกับการให้ความหมายของคำว่า “ดี” หรือ “เลว” ที่มีความหมายไม่แน่นอนตายตัว แต่ขึ้นอยู่กับการตีความหรือให้นิยามของแต่ละบุคคล หรือองค์กร

ประการที่สอง หลักการหรือแนวความคิดของการพัฒนาอย่างยั่งยืนเป็นแนวความคิดแบบบูรณาการ ที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องในหลายเรื่องหลายประเด็น ซึ่งครอบคลุมทั้งด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคม และด้านสิ่งแวดล้อม ดังนั้นจึงมีความยากในการอธิบายความหมายและประเมินประสิทธิภาพประสิทธิผลรวมให้ครอบคลุมทุกด้าน

ประการที่สาม หลักการหรือแนวความคิดของการพัฒนาอย่างยั่งยืนเป็นแนวคิดเชิงบริหาร แม้จะได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลาย แต่ในปัจจุบันยังไม่มีวิธีการ หรือเครื่องมือ (Sustainable Development Tools) ที่มีประสิทธิภาพและเหมาะสมสำหรับชี้วัดและประเมินการพัฒนาอย่างยั่งยืนในทางปฏิบัติได้อย่างชัดเจน

แต่วันนี้ผมเชื่อว่าชาวโลกสามารถก้าวล่วงความคลุมเครือในคำจำกัดความของการพัฒนาอย่างยั่งยืนได้แล้ว เพียงติดอยู่ที่ “จิตสำนึก” แห่ง “การผลิตด้วยความรับผิดชอบ” ของผู้ที่เกี่ยวข้องว่าจะจริงจังมากน้อย
เพียงใด ครับผม!