วิกฤตอิเล็กทรอนิกส์ญี่ปุ่น

ยุทธศักดิ์ คณาสวัสดิ์ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน

หลังจากสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และเครื่องใช้ไฟฟ้าของญี่ปุ่นได้พัฒนานวัตกรรมมากมาย เช่น เครื่องคิดเลขจอแอลซีดีของชาร์ป, วิทยุทรานซิสเตอร์จากโซนี่, หน่วยความจำ Flash Memory โดยโตชิบา ฯลฯ และก้าวสู่อันดับ 1 ของโลก

แต่ปัจจุบันญี่ปุ่นได้ตกเป็นรองคู่แข่งชาติอื่น หลายบริษัทขาดทุนและจำเป็นต้องขายกิจการหรือปรับโครงสร้างเพื่อความอยู่รอด จึงเกิดความสนใจศึกษาถึงความตกต่ำข้างต้น เพื่อนำความรู้เกี่ยวกับสาเหตุไปแก้ไขสถานการณ์และฟื้นฟูให้กลับมายิ่งใหญ่อีกครั้ง รวมถึงเกาหลีใต้ที่สนใจเรียนรู้เช่นกัน เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดประวัติศาสตร์ซ้ำรอยญี่ปุ่น

ศ.ไมเคิล คูซูมาโน แห่งคณะบริหารธุรกิจสโลน สถาบันเทคโนโลยีแห่งแมสซาชูเซตส์ ผู้เชี่ยวชาญด้านกลยุทธ์ธุรกิจของบริษัทญี่ปุ่น ได้วิเคราะห์วิกฤตข้างต้นและพบว่าสาเหตุสำคัญมาจากปัญหาด้านกลยุทธ์และบริหารจัดการ

ประการแรก บริษัทญี่ปุ่นที่เคยมีขนาดเล็กภายหลังสงคราม มีความคล่องแคล่วในการดำเนินธุรกิจ แต่เมื่อเติบโตกลายเป็นบริษัทยักษ์ใหญ่ ทำให้มีขั้นตอนดำเนินธุรกิจยุ่งยาก ตัดสินใจช้า ส่งผลให้ตามหลังคู่แข่งด้านนวัตกรรม ความจริงแล้วบริษัทสหรัฐก็ประสบปัญหานี้เช่นเดียวกัน แต่จุดเด่นของสหรัฐ คือ มีบริษัทเกิดใหม่มากมายและเติบโตรวดเร็วกลายเป็นยักษ์ใหญ่ของโลก เช่น อินเทล ไมโครซอฟท์ แอปเปิ้ล ฯลฯ เพื่อทดแทนบริษัทยักษ์ใหญ่ที่ล้มหายตายจากไป แต่ญี่ปุ่นมีบริษัทเกิดใหม่ที่พัฒนามาเป็นบริษัทยักษ์ใหญ่น้อยมาก

ประการที่สอง บริษัทญี่ปุ่นเน้นพัฒนาผลิตภัณฑ์ ดังนั้นเมื่อคู่แข่ง เช่น เกาหลีใต้ ไต้หวัน จีน ตามทันในด้านเทคโนโลยี สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพทัดเทียมกัน แต่ราคาถูกกว่า ทำให้ญี่ปุ่นตกเป็นรองในด้านความสามารถในการแข่งขัน ขณะที่บริษัทสหรัฐ เช่น ไมโครซอฟท์ แอปเปิ้ล กูเกิล ฯลฯ เน้นพัฒนาแพลตฟอร์ม ทำให้ยากที่คู่แข่งจะมาแข่งขันด้วย

ประการที่สาม วัฒนธรรมญี่ปุ่นที่เน้นทำงานเป็นกลุ่มและพยายามกล่อมเกลาความคิดเห็นร่วมกัน แม้เคยเป็นจุดแข็งในช่วงฟื้นฟูประเทศ แต่กลับเป็นจุดอ่อนในปัจจุบันที่เทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงรวดเร็วมาก ทำให้ขาดความเป็นปัจเจกบุคคล แตกต่างจากบริษัทสหรัฐที่ประกอบด้วยบุคคลที่มีความคิดเห็นหลากหลาย ช่วยกระตุ้นให้เกิดความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม

ประการที่สี่ แม้คุณภาพการศึกษาของญี่ปุ่นในระดับประถมและมัธยมศึกษาดีเยี่ยมกว่าสหรัฐ แต่เป็นรองสหรัฐ ในระดับอุดมศึกษา ทำให้สหรัฐก้าวนำญี่ปุ่นในอุตสาหกรรมใหม่ๆ เช่น เทคโนโลยีสารสนเทศ เทคโนโลยีชีวภาพ ฯลฯ ซึ่งมาทดแทนอุตสาหกรรมดั้งเดิมที่สูญเสียความสามารถในการแข่งขัน