พันธุ์ควบอาหารสัตว์ ทางออกเกษตรกร?

...อรรณพ พบธรรม นักวิชาการอิสระ

หลายสัปดาห์ที่ผ่านมาหน้าหนังสือพิมพ์และสื่อทุกแขนง มีการพูดคุยถึงปัญหาราคาไข่ไก่กันอย่างต่อเนื่อง ส่วนหนึ่งน่าจะเป็นเพราะนายกรัฐมนตรีให้ความสนใจไข่ไก่ ถึงขั้นนำเข้าที่ประชุม ครม.กลายเป็นวาระแห่งชาติไปโดยปริยาย

และในที่สุด รัฐบาลก็ตัดสินใจแก้ปัญหาด้วยการเปิดนำเข้าเสรีพ่อแม่พันธุ์ไก่ไข่ ซึ่งก็ตามมาด้วยเสียงคัดค้านของคนในวงการ ที่ระบุว่าจะทำให้เกษตรกรรายย่อยเสียหายยิ่งขึ้น

ประเด็นนี้ผมเห็นด้วยกับเสียงค้านและเห็นด้วยกับคำแนะนำจากผู้รู้ที่ว่า รัฐบาลควรแก้ปัญหาไข่ไก่อย่างจริงจัง แก้ให้ครบเบ็ดเสร็จ อย่าแก้เฉพาะหน้า แล้วก่อให้เกิดปัญหาที่ใหญ่กว่าตามมา

ปัญหาที่หลายคนพูดถึง ก็เริ่มตั้งแต่การนำเข้าพ่อแม่พันธุ์ ซึ่งรัฐตัดสินปัญหาเฉพาะหน้าด้วยการเปิดเสรี ทั้งๆ ที่ในอดีตประเทศไทยก็เปิดเสรีนำเข้าพ่อแม่พันธุ์อยู่แล้ว และเป็นที่มาของการล้มหายตายจากของผู้นำเข้าหลายราย

จากที่เคยมีทั้งหมดประมาณ 20 ราย ด้วยการแข่งขันของผู้ประกอบการในช่วงนั้น จะแข่งกันที่คุณภาพของลูกไก่ และการให้บริการหลังการขายในด้านวิชาการ เพื่อช่วยให้ลูกค้าประสบความสำเร็จในอาชีพให้ได้ บริษัทต่างๆ จึงมีปริมาณลูกค้ามากน้อยต่างกันตามการยอมรับของลูกค้า และเป็นที่มาของปริมาณการนำเข้าพ่อแม่พันธุ์ที่แตกต่างกันไป

ต่อประเด็นเรื่องการขายพันธุ์สัตว์ควบคู่อาหารสัตว์ ที่มีคนบิดเบือนนำไปเปรียบเทียบเป็นขายเหล้าพ่วงเบียร์ สร้างความสับสนให้สังคมเป็นอย่างมากนั้น คนในแวดวงอุตสาหกรรมนี้ก็รู้อยู่แก่ใจกันทั้งนั้นว่ามันเป็นคนละเรื่องกัน

จริงอยู่ที่อาหารสัตว์สำเร็จรูปที่ขายตามท้องตลาดนั้น มีราคาสูงกว่าเมื่อเทียบกับอาหารที่เกษตรกรผลิตขึ้นเอง ซึ่งดูเผินๆ อาจรู้สึกว่าทำให้มีต้นทุนอาหารสัตว์ที่ต่ำกว่า แต่เมื่อวัดที่ประสิทธิภาพการผลิตที่ปลายทาง ส่วนใหญ่แล้วจะพบว่า ทั้งระยะเวลาการเลี้ยงและปริมาณผลผลิตที่เกิดขึ้น เทียบไม่ได้กับอาหารสัตว์สำเร็จรูปที่ผ่านการค้นคว้าวิจัยมาอย่างดี

นอกจากนี้ ความผูกพันใกล้ชิดระหว่างบริษัทผู้ผลิตกับลูกค้ายังสะท้อนภาพคู่ชีวิตที่เดินคียงข้างกันไปสู่ความสำเร็จ และหากเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ที่มีบริษัทเอกชนเป็นผู้ดูแลนั้น มีความเสียหายใดๆ เกิดขึ้น เอกชนรายนั้นๆ จะเป็นผู้รับผิดชอบชดเชยความเสียหายให้ เรียกว่าเป็นข้อดีข้อหนึ่งที่ทำให้เกษตรกรไม่ต้องแบกรับความเสี่ยงในเรื่องนี้ เพราะมีบริษัทเป็นผู้รับความเสี่ยงแทน

ทางที่ดีรัฐบาลควรแก้ปัญหานี้ ด้วยการสร้างกลไกให้เกษตรกรรายย่อยสามารถแข่งขันได้ จะด้วยการทำให้เขาเข้าถึงแหล่งทุน ได้รับอัตราดอกเบี้ยในราคาถูก รวมถึงช่วยให้เขาพัฒนามาตรฐานการเลี้ยงไก่ของเขา เช่น การวางมาตรฐานการผลิต การควบคุมป้องกันโรค และสอนการบริหารจัดการฟาร์มให้เกษตรกร เพื่อความปลอดภัยทางอาชีพ รวมถึงการดึงดูดให้เกิดคนเลี้ยงไก่ไข่อย่างมีมาตรฐานให้มากขึ้น เมื่อคนเลี้ยงมากต้นทุนจะถูกลง ไข่ไก่จะออกสู่ตลาดมาก และผู้บริโภคจะได้รับประทานไข่ไก่คุณภาพดีในราคาถูก เป็นประโยชน์ด้วยกันทุกฝ่าย

เหล่านี้เป็นสิ่งสำคัญที่ภาครัฐควรแสดงบทบาทอย่างชัดเจนเพื่อแก้ปัญหาไข่ทั้งระบบ โดยไม่จำเป็นต้องหยิบยกไข่ไก่ ขึ้นเป็นวาระแห่งชาติอย่างที่ ครม.ชุดนี้ทำเลย