‘กติกา’ ช่วยสร้างพฤติกรรมการออม ข้อคิดจาก App การเงิน

แนวคิดการสร้างวินัยการเงินด้วยการออมก่อนใช้ ตั้งเป้าหมาย และหักเงินเดือนไปซื้อกองทุนอย่างสม่ำเสมอนั้นเป็นเรื่องที่เราได้ยินค่อนข้างบ่อย แนวคิดลักษณะนี้ใช้หลักการที่เรียกว่า Set and Forget คือตั้ง “กติกา” ให้ตัวเองด้วยการกำหนดจำนวนเงินออมแบบคงที่แล้วกันเงินไปออมหรือลงทุนตามที่ตั้งไว้ วิธีเหล่านี้ถือเป็นพื้นฐานสำคัญของการสร้างความมั่งคั่ง อย่างไรก็ดี กติกาที่จะช่วยให้เราออมอย่างสม่ำเสมอได้นั้นมีหลายรูปแบบ การนำแนวคิดเหล่านี้ไปประยุกต์ให้เหมาะกับพฤติกรรมของเราก็น่าจะช่วยทำให้ออมเงินได้มีประสิทธิภาพและร่ำรวยเร็วขึ้น

แนวคิดเรื่อง Latte Factor (ลาเต้ แฟกเตอร์) ของ David Bach1 นำเสนอมุมมองว่า เราสามารถสร้างความมั่งคั่งได้ด้วยการเก็บสะสมเงินเล็กๆ น้อยๆ จากสิ่งที่ไม่ได้ใช้จ่าย โดยอุปมาเปรียบเทียบกับการลดการดื่มกาแฟลาเต้อย่างสม่ำเสมอ แล้วนำเงินที่ประหยัดได้ไปลงทุนแทน จะส่งผลทวีคูณเป็นจำนวนเงินมหาศาลในอนาคต

สมาคมนักวางแผนการเงินไทยยกตัวเลขว่า หากเราประหยัดค่าของกินของใช้เดือนละ 1,500 บาท และนำเงินก้อนนี้ไปลงทุนให้ได้ผลตอบแทนปีละ 8% ก็จะกลายเป็นเงินเกือบสามแสนบาทในสิบปีข้างหน้า และเพิ่มขึ้นไปถึงเกือบเก้าแสนบาทในระยะเวลายี่สิบปี ส่วน ดร.วีรพงษ์ ชุติภัทร์ ยกตัวอย่างว่า ถ้าเราประหยัดได้วันละ 150 บาท หรือเดือนละ 4,500 บาทอย่างสม่ำเสมอ และลงทุนให้ได้ผลตอบแทนสัก 10% ต่อปี ก็จะกลายเป็นเงินกว่าเก้าแสนบาทในอีกสิบปีข้างหน้า ทำให้เห็นภาพว่าการออมเงินแม้จะเป็นจำนวนเล็กน้อยในวันนี้ก็ย่อมส่งผลยิ่งใหญ่ในอนาคตได้

วิธีการออมก็ย่อมเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย โดยในยุคเทคโนโลยีที่ “แอพ” ช่วยเติมเต็มอะไรหลายอย่างในชีวิตนั้นก็มีส่วนช่วยสร้างวินัยการออมด้วยเช่นกัน ตัวอย่างเช่น Ethan Bloch ผู้พัฒนาแอพชื่อ Digit ต่อยอดแนวคิดเก็บเล็กเก็บน้อยของ Latte Factor ให้เป็นเรื่องชีวิตประจำวันได้มากขึ้น โดยมองว่าการจะมานั่งตรึกตรองว่าจะซื้อกาแฟหรือน้ำปั่นดีไหม แล้วประหยัดเงินเท่าไหร่ มันเป็นการเปลืองพลังงานโดยใช่เหตุ ดังนั้น จึงเขียนโปรแกรมให้มี Algorithm (ชุดคำสั่ง) เพื่อใช้วิเคราะห์พฤติ กรรมการใช้จ่ายของผู้ใช้งาน แล้วโปรแกรมจะประเมินว่ามีเงิน “Extra Money” เท่าไหร่ เพื่อจะได้หักเงินจำนวนนั้นออกจากบัญชีเพื่อนำไปออมให้โดยอัตโนมัติ ทำให้โดนใจวัยรุ่นเป็นอย่างมาก

แอพอย่าง Acorns ใช้หลักการซื้อสินค้าแล้ว “ปัดเศษขึ้น (Round-up)” เพื่อสร้างเงินออม ยกตัวอย่างเช่น เวลาเราจ่ายเงิน 100 บาท เพื่อซื้อของราคา 92 บาทนั้น ก็จะได้เงินทอนมาอยู่ในกระเป๋าสตางค์เรา ซึ่งเวลากลับมาถึงบ้านก็หยอดกระปุกหรือไปลืมวางไว้ที่ไหนก็ไม่รู้ แอพ Acorns นำหลักการนี้มาใช้ โดยกำหนดว่าทุกครั้งที่เราซื้อของแบบที่น่าจะได้เงินทอน มันจะปัดเศษเพื่อไม่ต้องทอนเงินแต่จะนำไปออมให้แทน ดังนั้น เมื่อเราจ่ายไป 100 บาท ก็จะเป็นค่าสินค้า 92 บาท และเงินออมของเรา 8 บาททันที เรียกได้ว่าช่วยให้เราออมเงินทุกครั้งที่มีการใช้จ่าย ซึ่งก็เป็นแนวคิดที่น่าสนใจไม่น้อย

ส่วน Betterment อิงหลักการว่า เมื่อไหร่ก็ตามที่เรามีเงินค้างในบัญชีมากกว่าความจำเป็น ก็จะนำเงินนั้นไปออมให้อัตโนมัติ โปรแกรมจะทำงานโดยให้ผู้ใช้กำหนดจำนวนเงินที่เป็น “เพดาน” ไว้ ซึ่งมักอิงกับเงินที่ต้องสำรองไว้ใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน โดยแอพจะเข้ามาดูแลเป็นรายสัปดาห์ และส่งข้อความเตือนเพื่อขออนุมัตินำเงินส่วนที่เกินเพดานนั้นไปออมหรือลงทุนต่อให้ทันที

โดยส่วนตัวผมมองว่าแอพทั้งสามชิ้นมี Algorithm หรือกติกาการออมที่น่าสนใจและทำให้การเงินเป็นเรื่องสนุกมากขึ้น กล่าวโดยสรุปคือ Digit จะออมให้เป็นรางวัลที่เราปรับลดพฤติกรรมการใช้จ่าย ซึ่งน่าจะเหมาะกับวัยรุ่นที่ตั้งใจออมเงิน ส่วน Acorns จะช่วยออมเมื่อได้รับเงินทอนโดยอัตโนมัติ ซึ่งน่าจะเหมาะกับคนที่ใช้จ่ายบ่อย และ Betterment จะออมเมื่อมีเงินเหลือในบัญชีเกินความจำเป็น ซึ่งน่าจะเหมาะกับคนที่ประกอบอาชีพอิสระมีเงินเข้ามาในแต่ละวัน ถือเป็นทางเลือกนอกเหนือจาก Set and Forget แบบเดิมๆ

คงไม่นานเกินรอครับ ที่แอพ การเงินเหล่านี้จะมีให้เห็นกันในเมืองไทย และถึงวันนั้นคนไทยเราก็จะมีคุณภาพชีวิตการเงินที่ดีขึ้นเป็นแน่