เสรีหมอกควัน

โดย...สมหทัย โมสิกะ

คาดหวังกันว่าการเปิดเสรีอาเซียนจะทำให้การเคลื่อนย้ายของคน สินค้า ทุน ระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียนเป็นไปอย่างคล่องตัวขึ้น แต่พอถึงเวลาจริงๆ ก็น่าจะต้องเผชิญกับมาตรการหลากรูปแบบที่ประเทศต่างๆ นำมาใช้เพื่อปกป้องผลประโยชน์ของประเทศตัวเอง

แต่สิ่งที่เคลื่อนย้ายอย่างเสรีแน่ๆ ที่เห็นตอนนี้ ก็คือ “หมอกควัน” ที่เกิดจากน้ำมือมนุษย์ หรือพูดให้ถูกคือ บริษัทเอกชนข้ามชาติที่เข้าไปทำธุรกิจในประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งมีข้อมูลว่าได้แผ่อิทธิพลครอบคลุมถึง 8 ประเทศในภูมิภาคนี้ ได้แก่ อินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ บรูไน ฟิลิปปินส์ ไทย กัมพูชา และเวียดนาม ไปแล้ว แต่ก็เป็นการเคลื่อนย้ายอย่างเสรีที่ไม่มีใครต้องการ

แม้ปัญหาหมอกควันจากอินโดนีเซียจะเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นทุกปี แต่นักวิทยาศาสตร์ระบุว่า เหตุการณ์ในปีนี้ถือว่ารุนแรงที่สุดในรอบเกือบ 20 ปี หรือหากนับตั้งแต่ปี 2540 โดยปัญหาหมอกควันครั้งที่เลวร้ายที่สุดในอดีตนั้นสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจประมาณ 9,000 ล้านเหรียญสหรัฐ ซึ่งเป็นการประเมินความเสียหายจากเที่ยวบินที่ต้องยกเลิก ความเสียหายทางการเกษตร การท่องเที่ยว และด้านสุขภาพของผู้ได้รับผลกระทบ

แต่ในครั้งนี้ สำนักข่าวบีบีซีระบุว่า นักเศรษฐศาสตร์จำนวนหนึ่งประเมินกันว่า มูลค่าความเสียหายอาจสูงกว่าครั้งนั้นกว่าสองเท่าตัว โดยตอนนี้มีผู้ได้รับผลกระทบจากหมอกควันแล้วประมาณ 40 ล้านคน

สำหรับปัญหารุนแรงรอบนี้ทางตำรวจอินโดนีเซียให้ข้อมูลว่า มี 12 บริษัทอยู่ในข่ายที่ทำให้เกิดไฟไหม้ป่าในเขตสุมาตราและกาลิมันตัน ซึ่งมีบริษัทจากมาเลเซีย จีน และสิงคโปร์อยู่ในกลุ่มนี้ด้วย

ปัญหาหมอกควันที่ทวีความรุนแรงยิ่งขึ้นทุกปีนั้น ส่วนหนึ่งต้องยอมรับว่าเป็นเพราะการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว การพยายามดึงดูดเม็ดเงินลงทุนต่างชาติเข้าประเทศให้ได้มากที่สุดในเวลาอันรวดเร็ว โดยหลายครั้งอาจไม่ได้มีการพิจารณาถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นในอนาคตอย่างรอบด้าน

ประเทศต่างๆ ในอาเซียนต่างแข่งกันออกนโยบายลดกระหน่ำทั้งภาษี อัดสิทธิประโยชน์สารพัด เพื่อดึงต่างชาติเข้ามาลงทุนในประเทศของตัวเอง เข้ามาแสวงหาผลประโยชน์ และใช้ทรัพยากรธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์กันอย่างเต็มที่จนบางครั้งเกินความพอดี

นอกจากการส่งเสริมการลงทุนแล้ว ในยุคเปิดเสรีแบบนี้ ชาติอาเซียนน่าจะต้องร่วมกันกำหนดมาตรการ “ลงโทษ” เอกชนที่ดำเนินธุรกิจและสร้างความเสียหายให้กับสังคม ต้องมีการบังคับใช้กฎหมายกันอย่างจริงจัง และต้องไม่ลืมจัดการ “คนของรัฐ” ที่มีส่วนสร้างความเสียหายด้วย