รถ-รางไม่เพียงพอ โครงสร้างพื้นฐานรอขยับ

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

การลงทุนที่เพิ่มขึ้นอย่างมหาศาลในอาเซียน ส่งผลให้เมืองใหญ่หลายเมืองเกิดปัญหาการจราจรติดขัด เนื่องจากไม่ได้มีโครงสร้างพื้นฐานรองรับอย่างเพียงพอ ขณะเดียวกัน การขนส่งคนและสินค้าก็ยังทำได้ไม่รวดเร็วนัก เพราะปริมาณถนนและรางในพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศยังไม่เอื้ออำนวย

ข้อมูลจาก ASEAN-Japan Transport Statistics Book 2556 ระบุว่า ในปี 2555 อาเซียนทั้ง 10 ประเทศมีถนนรวมกันเป็นระยะทาง 9.05 แสนกิโลเมตร หรือเฉลี่ย 186 กิโลเมตร/พื้นที่ประเทศ 1,000 ตร.กม. ขณะที่ปี 2554 ญี่ปุ่นประเทศเดียวมีถนนรวมกันยาว 1.21 ล้านกิโลเมตร เฉลี่ย 2,588 กิโลเมตร/พื้นที่ประเทศ 1,000 ตร.กม.

สำหรับประเทศที่มีถนนมากที่สุดในอาเซียน ได้แก่ อินโดนีเซีย 2.83 แสนกิโลเมตร ตามด้วยเวียดนาม 2.16 แสนกิโลเมตร และไทย 1.87 แสนกิโลเมตร อย่างไรก็ดี เมื่อเปรียบเทียบกับพื้นที่ประเทศแล้ว สิงคโปร์จะเป็นประเทศที่มีถนนมากที่สุด คือ 4,825 กิโลเมตร/1,000 ตร.กม. ตามด้วยเวียดนาม 651.2 กิโลเมตร/1,000 ตร.กม. บรูไน มาเลเซีย และไทย ประมาณ 300-500 กิโลเมตร/1,000 ตร.กม.

ในขณะที่จำนวนรถจดทะเบียนในอาเซียนมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2547-2555 โดยเพิ่มจาก 71.65 ล้านคัน เป็น 163.71 ล้านคัน หรือเพิ่มขึ้นมากกว่า 100% แต่ปริมาณถนนกลับไม่ได้เติบโต
ในอัตราเดียวกัน โดยจำนวนถนนเพิ่มขึ้นจาก 6.06 แสนกิโลเมตร เป็น 9.05 แสนกิโลเมตร หรือเพียงประมาณ 50% เท่านั้น

ทั้งนี้ เส้นทางคมนาคมทางบกยังอาจไม่ได้มีน้อยมากนัก เมื่อเทียบกับระบบราง ข้อมูลจากรายงานฉบับเดียวกัน ระบุว่า อาเซียนทั้ง 10 ประเทศ มีความยาวของทางรถไฟรวมกัน 1.98 หมื่นกิโลเมตร ขณะที่ญี่ปุ่นเพียงประเทศเดียวมีความยาว 2.76 หมื่นกิโลเมตร

ประเทศที่มีทางรถไฟรวมกันยาวที่สุดในอาเซียน ได้แก่ เมียนมา 5,844 กิโลเมตร ตามด้วยอินโดนีเซีย 4,861 กิโลเมตร และไทย 4,043 กิโลเมตร อย่างไรก็ดี ทางรถไฟของไทย กัมพูชา และมาเลเซีย ไม่ได้เพิ่มขึ้นเลยตลอดช่วงปี 2547-2555

สำหรับรถไฟทางคู่นั้น เมียนมายังคงมีมากที่สุดในอาเซียน ด้วยระยะทางรวม 701 กิโลเมตร ตามด้วยอินโดนีเซีย 593 กิโลเมตร ขณะที่ไทยมี 90 กิโลเมตร

ส่วนประเทศที่มีระยะทางรถไฟฟ้ายาวที่สุดในอาเซียน ปี 2555 คือ มาเลเซีย 344 กิโลเมตร อินโดนีเซีย 222 กิโลเมตร ส่วนไทยเป็นอันดับ 4 ระยะทาง 105 กิโลเมตร รวมกันทั้งอาเซียนมี 899 กิโลเมตร ขณะที่ญี่ปุ่นประเทศเดียวมี 1.52 หมื่นกิโลเมตร

ขณะที่ทางรถไฟเขตเมืองนั้น ประเทศที่มีระยะทางยาวที่สุดในอาเซียน ได้แก่ อินโดนีเซีย 900 กิโลเมตร ตามด้วยสิงคโปร์ มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และไทย จำนวนผู้โดยสารนั้น ญี่ปุ่นมีผู้โดยสารรถไฟ 2.3 หมื่นล้านคนในปี 2555 ขณะที่อาเซียนทั้งภูมิภาคมีรวมกัน 1,694 ล้านคน

การมีระบบขนส่งทางรางที่ดี ดูเหมือนจะส่งผลให้ปริมาณรถยนต์ทางบกลดลงไปด้วย สังเกตได้ว่า ตลอดช่วงปี 2547-2555 ปริมาณรถจักรยานยนต์ รถเมล์ และรถบรรทุกของญี่ปุ่นค่อยๆ ลดลงอย่างต่อเนื่อง สวนทางกับอาเซียนที่ปริมาณรถจดทะเบียนประเภทต่างๆ มีแต่จะเพิ่มขึ้นและเพิ่มขึ้น

เมื่ออาเซียนมีปริมาณรถยนต์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่ปริมาณโครงสร้างพื้นฐานที่ดีไม่ได้เพิ่มขึ้นตาม “ความแออัด” และ “ความไม่สะดวก” ย่อมเป็นสิ่งที่จะตามมาให้เห็นในระยะเวลาอันใกล้

นี่จึงเป็นความท้าทายของอาเซียนในยุคที่มีนักลงทุนเดินทางเข้าประเทศเพิ่มขึ้น หากอาเซียนไม่เร่งพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทั้งทางบกและทางรางของตัวเองให้ดี รวมถึงพยายามออกนโยบายผลักดันให้ผู้คนหันมาใช้ระบบที่สร้างมาไปพร้อมกัน ปัญหาสังคมและปัญหาเศรษฐกิจก็อาจตามมาในไม่ช้า