น้ำแล้ง ถนนทรุด

โดย...ศ.สุชัชวีร์  สุวรรณสวัสดิ์

วิกฤตภัยแล้งที่ประเทศไทยเผชิญอยู่ตอนนี้ไม่เพียงแต่สร้างความเดือดร้อนแก่ภาคการเกษตรเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และคุณภาพชีวิตของประชาชน อีกทั้งมีผลกระทบต่อโครงสร้างพื้นฐานในหลายพื้นที่ เช่น คันถนนเลียบคลองในหลายจังหวัดเกิดการทรุดตัวลงหลายเมตรอย่างน่ากลัว สร้างความเป็นห่วงแก่สังคม

เป็นอีกครั้งที่วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์  (วสท.) ต้องลงพื้นที่ตรวจสอบหาสาเหตุการวิบัติของถนนซึ่งถือว่าเป็นปัญหา “การวิบัติทางวิศวกรรม” เราพบว่า ปัญหาการวิบัติของถนนลักษณะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นครั้งแรก แต่มีหลักฐานว่าเคยเกิดขึ้นมาหลายครั้งในอดีตและมีรูปแบบการพังทลายหรือการทรุดตัวที่เหมือนกัน คือ มักจะเกิดขึ้นกับคันถนนริมคลองชลประทาน หรือริมแม่น้ำตามต่างจังหวัดเป็นส่วนใหญ่และยังพบว่า เกิดขึ้นในช่วงที่เกิดความแห้งแล้งมานานหลายเดือน

การวิบัติทางวิศวกรรมโดยทั่วไปมักจะมาจากสาเหตุ 4 ประการ คือ 1.การออกแบบไม่ถูกต้อง 2.การก่อสร้างไม่เป็นไปตามแบบและไม่ตามมาตรฐาน หรือ 3.ใช้งานผิดประเภท เช่น สร้างเป็นถนนชุมชนแต่กลับมีรถบรรทุกหนักวิ่ง หรือ 4.เกิดจากภัยพิบัติทางธรรมชาติที่ไม่คาดคิด เช่น แผ่นดินไหว พายุ น้ำท่วม น้ำแล้ง

ดังนั้น การตรวจสอบจึงไม่ยากเพราะมีตรรกะที่ชัดเจนอยู่แล้ว กรณีถนนทรุดที่เกิดขึ้นพร้อมๆ กันหลายพื้นที่ ทั้งที่ จ.สระบุรี และพระนครศรีอยุธยา และพื้นที่อีกหลายแห่งใน จ.ปทุมธานี จึงมีความเป็นไปได้สูงที่จะเกิดขึ้นจากการลดลงของระดับน้ำอย่างรวดเร็ว หรือจากฤดูแล้งที่ยาวนาน ทำให้น้ำในคลองแห้ง คันถนนที่เคยมีน้ำประคองตัวอยู่ หดตัวเมื่อน้ำหายไป คันถนนที่มีน้ำหนักของตัวเองมากก็ไหลทรุดตัวพังลงมาได้ อีกทั้งการกัดเซาะดินจากการไหลของน้ำก็เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้คันถนนสูญเสียเสถียรภาพ

ปัจจุบันยังคงมีพื้นที่เสี่ยงอยู่อีกหลายแห่ง จึงเป็นเรื่องที่ต้องรีบแก้ไข ซึ่งจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องรู้สาเหตุ มิฉะนั้นการวิบัติเช่นนี้คงเกิดขึ้นอีกแน่นอน

ขณะที่การแก้ไขในระยะสั้นทำได้ โดยหน่วยงานที่รับผิดชอบต้องรีบสำรวจถนนในพื้นที่เสี่ยงทันที ตรวจสอบไม่ยาก โดยการศึกษาพื้นที่ที่เกิดการวิบัติ หากมีลักษณะกรณีคล้ายกัน เช่น ถนนติดคลองน้ำแห้งที่มีความสูงชัน ก็น่าเป็นห่วงแน่นอน วิธีที่ง่ายที่สุดในการป้องกันคือถมดินให้คันถนนลาดมากขึ้น ลดความชันก็จะมีเสถียรภาพมากขึ้น ส่วนถนนที่พังแล้วหากจะซ่อมแซมโดยการถมดินและบดอัดกลับไปเหมือนเดิม คงไม่ช่วยในระยะยาว ควรใช้โอกาสนี้ออกแบบและก่อสร้างใหม่ให้มีเสถียรภาพมากขึ้นจะดีกว่า

ดังนั้น การออกแบบคันถนนติดคลองต้องคำนึงถึงกรณีน้ำแล้งยาวนาน และคำนวณค่าเผื่อไว้เพื่อเพิ่มความปลอดภัย การสำรวจขุดเจาะดินชั้นฐานรากเพื่อหาข้อมูลด้านวิศวกรรมจึงเป็นสิ่งจำเป็น ทำให้การวิเคราะห์และคำนวณมีความแม่นยำ อีกทั้งความร่วมมือระหว่างหน่วยงานยังมีผลต่อคุณภาพการก่อสร้าง ไม่ใช่ว่า กรมทางหลวงชนบทก็จะสร้างทาง กรมชลประทานก็จะส่งน้ำ การประสานงานกันจะช่วยลดความเสี่ยงเรื่องถนนวิบัติได้มาก

เมื่อสร้างถนนเสร็จต้องดูแลรักษา ไม่ใช่ปล่อยให้รถบรรทุกน้ำหนักเกินวิ่งทุกวัน อีกทั้งต้องหมั่นตรวจสอบตลิ่งที่ถูกกัดเซาะเพื่อทำการปรับปรุงอยู่เสมอ มิฉะนั้นเมื่อเกิดปัญหาก็จะแก้ไขได้ยาก ชาวบ้านก็ต้องช่วยกันลดการสูบน้ำบาดาลปริมาณมากใช้ช่วงสั้นๆ เพื่อบรรเทาปัญหาดินทรุด

น้ำแล้ง ถนนทรุดจึงเป็นปัญหาที่แก้ไขได้ไม่ยาก  หากหน่วยงานราชการและชาวบ้านช่วยกัน