โอนคดีสาธารณะ สู่ศาลแพ่ง ‘ชำนัญพิเศษ’

เมื่อวันที่ 12 มิ.ย.ที่ผ่านมา ที่ประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) มีมติรับหลักการร่าง พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่...) พ.ศ. ... เรื่องการโอนคดีจากศาลชั้นต้นไปยังศาลแพ่ง การส่งคำคู่ความโดยระบบอิเล็กทรอนิกส์ และการส่งคำคู่ความไปยังต่างประเทศ

ทั้งนี้ การเสนอร่าง พ.ร.บ.ดังกล่าวมีเหตุผล คือ เนื่องจากปัจจุบันมีคดีแพ่งที่เกี่ยวกับประโยชน์สาธารณะหรือประโยชน์ของสังคมส่วนรวม เช่น คดีสิ่งแวดล้อม คดีคุ้มครองผู้บริโภค เข้าสู่การพิจารณาของศาลเป็นจำนวนมาก ซึ่งคดีเหล่านี้มีความยุ่งยากซับซ้อน จึงสมควรให้โอนคดีเหล่านี้ที่อยู่ในศาลชั้นต้นไปยังศาลแพ่งแผนกคดีชำนัญพิเศษ

ตามความแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 6/1 ว่า “คดีที่ยื่นฟ้องไว้ต่อศาลชั้นต้นซึ่งไม่ใช่ศาลแพ่ง ก่อนวันชี้สองสถาน หรือก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันในกรณีที่ไม่มีการชี้สองสถาน หากศาลที่คดีนั้นอยู่ระหว่างพิจารณาเห็นว่าผลของคดีดังกล่าวอาจกระทบต่อการอนุรักษ์หรือการบำรุงรักษาทรัพยากรธรรมชาติหรือสิ่งแวดล้อม การคุ้มครองผู้บริโภคเป็นส่วนร่วมหรือประโยชน์สาธารณะอย่างอื่นที่สำคัญ และการโอนคดีไปยังศาลแพ่งจะทำให้การพิจารณาพิพากษาคดีเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ก็ทำให้ความเห็นเสนอประธานศาลอุทธรณ์เพื่อมีคำสั่งให้โอนคดีนั้นไปยังศาลแพ่งได้...”

พร้อมกันนั้น ร่าง พ.ร.บ.ยังกำหนดให้อำนาจศาลแพ่งที่รับคดีไว้พิจารณามีอำนาจดำเนินกระบวนการพิจารณานอกศาลได้ เพื่อให้องค์คณะผู้พิพากษาสามารถออกไปสืบพยานที่นอกเขตอำนาจด้วยตนเองได้ โดยให้ประธานศาลฎีกา โดยความเห็นชอบของที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกามีอำนาจออกข้อกำหนดเกี่ยวกับการดำเนินกระบวนการพิจารณาในคดีแพ่ง

ร่าง พ.ร.บ.ได้กำหนดให้แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง โดยให้การเก็บรักษาข้อมูลคดีของศาลสามารถจัดเก็บในรูปของข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ และใช้สื่อเทคโนโลยีสารสนเทศเป็นเครื่องมือในการส่งคำคู่ความและเอกสารระหว่างศาลกับคู่ความหรือระหว่างคู่ความด้วยกัน

นอกจากนี้ ร่าง พ.ร.บ.มีการกำหนดวิธีปฏิบัติเกี่ยวกับการส่งหมายเรียกและคำฟ้องตั้งต้นคดีไปยังจำเลยหรือบุคคลภายนอกที่อยู่นอกราชอาณาจักร เพื่อให้เกิดความสะดวก รวดเร็ว ประหยัดเวลา และค่าใช้จ่าย

ตามบทบัญญัติที่แก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 68 ที่บัญญัติว่า “การยื่นและการส่งคำคู่ความและเอกสารในลักษณะนี้ ไม่ว่าการนั้นจะเป็นโดยคู่ความทำต่อศาลหรือต่อคู่ความอีกฝ่ายหนึ่ง หรือศาลทำต่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรือทุกฝ่าย รวมทั้งการแจ้งคำสั่งของศาลหรือข้อความอย่างอื่นไปยังคู่ความหรือบุคคลอื่นใด อาจดำเนินการโดยทางไปรษณีย์อิเล็กทรอนิกส์หรือสื่อเทคโนโลยีสารสนเทศอื่นใดก็ได้...”