จุดพลุตะลุย ‘เหล็กต้นน้ำ’

โดย...ทีมข่าวเศรษฐกิจภาครัฐ

ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา รัฐบาลและภาคเอกชนต่างมีความพยายามที่จะผลักดันให้เกิดการลงทุนอุตสาหกรรมเหล็กต้นน้ำในประเทศไทย เนื่องจากปัจจุบันไทยมีความต้องการเหล็กในภาคอุตสาหกรรมต่างๆ สูงถึง 17 ล้านตัน/ปี แต่ต้องนำเข้าเหล็กต้นน้ำมากกว่า 10 ล้านตัน/ปี

ขณะที่ความต้องการใช้เหล็กและเหล็กกล้าของไทยเติบโต 3-4% ต่อปี ตามภาวะการเติบโตของอุตสาหกรรมยานยนต์และชิ้นส่วน อุตสาหกรรมหล่อโลหะ อุตสาหกรรมไฟฟ้า และอุตสาหกรรมก่อสร้าง ตลอดจนการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานของภาครัฐ

แต่ปรากฏว่าต้นทุนนำเข้าเหล็กของผู้ประกอบการอุตสาหกรรมอยู่ในระดับที่สูงกว่าประเทศคู่แข่ง โดยเฉพาะประเทศผู้ผลิตเหล็กรายใหญ่ที่ได้รับการสนับสนุนด้านภาษี และมีกระบวนการผลิตเหล็กที่ครบวงจรตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ ทำให้มีต้นทุนการผลิตต่ำ จนกระทั่งสามารถส่งออกเหล็กกล้าราคาถูกเข้ามาตีตลาดในไทยได้

ต่างจากผู้ประกอบการเหล็กในประเทศไทย ที่ต้องซื้อเหล็กขั้นกลางมาจากต่างประเทศ เพื่อนำมารีดเป็นเหล็กขั้นปลาย จึงมีความเสียเปรียบด้านต้นทุนอย่างมาก

“นายกฯ กำชับว่าไทยจำเป็นต้องมีโรงถลุงเหล็กต้นน้ำ อยากให้ทำ ซึ่งตอนนี้เหลือเพียงปัญหาบางข้อที่ต้องแก้ จึงมอบให้กระทรวงอุตสาหกรรมไปประสานว่าจะทำอย่างไร เช่น ไปคุยกับผู้ประกอบการ นักลงทุนต่างประเทศ และกระทรวงก็เห็นว่าเรื่องนี้ไม่ทำไม่ได้ เพราะหากการผลิตเหล็กไม่สมบูรณ์ก็เป็นปัญหาได้” จักรมณฑ์ ผาสุกวนิช รมว.อุตสาหกรรม ระบุ

จักรมณฑ์ กล่าวว่า ได้มอบหมายให้สถาบันเหล็กและเหล็กกล้าแห่งประเทศไทยนำข้อมูลการลงทุนอุตสาหกรรมเหล็กต้นน้ำที่เคยศึกษาเอาไว้เมื่อปี 2549 กลับมาศึกษาถึงความเป็นไปได้อีกครั้ง โดยเฉพาะการตั้งโรงงานถลุงเหล็กกล้าที่ อ.บางสะพาน จ.ประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งประเด็นที่สำคัญที่สุด คือ การทำความเข้าใจกับชุมชนให้ได้ แต่หากชุมชนไม่ยอมรับก็ต้องทบทวน

“หากไทยเป็นฐานการผลิตยานยนต์ต่อไป ก็จำเป็นต้องมีการผลิตเหล็กต้นน้ำในประเทศ ไม่เช่นนั้นจะเกิดข้อจำกัดในการแข่งขัน อีกอย่างถ้าเรามีโรงถลุงเองเราจะควบคุมคุณภาพเหล็กได้ ซึ่งแผนสร้างโรงถลุงเหล็กก็มีอยู่แล้ว ซึ่งอยู่ใกล้ท่าเรือและเชื่อมไปยังนิคมอุตสาหกรรมต่างๆ ได้สะดวก แต่สิ่งที่ถกเถียงกัน คือ พื้นที่ตรงไหนที่เหมาะสม และไม่มีผลกระทบหรือสร้างความขัดแย้งกับชุมชน” สมชาย หาญหิรัญ รองปลัดกระทรวงอุตสาหกรรมและประธานสถาบันเหล็กฯ ให้ความเห็น

ด้าน ทรงวุฒิ ไกรภัสสร์พงษ์ ประธานกลุ่มอุตสาหกรรมเหล็ก สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) ระบุว่า หากจะผลักดันให้มีการลงทุนโรงถลุงเหล็กต้นน้ำ โจทย์หลักที่ภาครัฐต้องแก้ให้ได้ คือ ต้องหาพื้นที่เหมาะสมให้ได้ก่อน จากนั้นต้องสร้างความมั่นใจด้านสิ่งแวดล้อมให้กับแก่ชุมชนซึ่งสองข้อนี้เป็นเรื่องสำคัญและยากที่สุด หากจัดการได้การลงทุนจะเกิดได้ไม่ยาก

ทรงวุฒิ ยังชี้ถึงข้อดีหากไทยผลิตเหล็กต้นน้ำว่า “เราจะสามารถดีไซน์เหล็กได้ตามความต้องการและเหมาะสมกับการใช้งาน และควบคุมต้นทุนได้มากขึ้น ขณะที่ภาคเอกชนพร้อมที่จะลงทุนอยู่แล้ว

อย่างไรก็ตาม ความพยายามในการตั้งโรงถลุงต้นน้ำในไทยถูกคัดค้านอย่างต่อเนื่อง โดยล่าสุดประชาชนในพื้นที่ อ.บางสะพาน จ.ประจวบคีรีขันธ์ เข้ายื่นหนังสือต่อ อรรชกา ศรีบุญเรือง ปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม คัดค้านการสร้างโรงถลุงเหล็ก อุตสาหกรรมต่อเนื่อง และนิคมอุตสาหกรรมเหล็กบางสะพาน หลังรัฐบาลมีแนวคิดส่งเสริมการลงทุนอุตสาหกรรมเหล็กต้นน้ำและเหล็กครบวงจร

ขณะที่ จินตนา แก้วขาว ประธานกลุ่มอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมบ้านกรูด จ.ประจวบคีรีขันธ์ ระบุว่า กลุ่มคัดค้านการสร้างโรงถลุงเหล็กที่บางสะพาน เนื่องจากมีกระทบต่อชุมชนใน 3 ประเด็นหลัก คือ 1.การปล่อยน้ำเสียออกสู่ธรรมชาติซึ่งกระทบต่อพืชและสัตว์ 2.การสร้างท่าเรือที่กำหนดสร้างใกล้กับจุดวางไข่ของปลาทู ซึ่งกระทบต่อแหล่งอาหารของชุมชน และ 3.อุตสาหกรรมเหล็กมีความต้องการใช้น้ำในกระบวนการผลิตที่สูงมาก ซึ่งจะก่อให้เกิดการแย่งน้ำกับชุมชนในพื้นที่ ซึ่งจะนำไปสู่ความขัดแย้ง

จินตนา ยังระบุว่า เนื่องจากอุตสาหกรรมถลุงเหล็กเป็นอุตสาห กรรมที่ต้องการใช้ไฟฟ้ามาก สิ่งที่จะตามมา คือ การสร้างโรงไฟฟ้าในพื้นที่ ซึ่งสุดท้ายชุมชนในพื้นที่จะได้รับผลกระทบทั้งด้านสิ่งแวดล้อมและความมั่นคงทางอาหาร

“เราจะไม่บอกว่าอุตสาหกรรมเหล็กต้นน้ำมันควรจะเกิดที่ไหน เพราะบ้านเราเอง เราก็ไม่อยากให้เกิด เราก็จะไม่ชี้ว่าต้องเกิดที่บ้านใคร ถ้าถามถึงการขับเคลื่อนของอุตสาหกรรมเป็นการขับเคลื่อนเศรษฐกิจอันนี้เข้าใจ แต่เป็นไปได้หรือไม่ที่อนาคตเปิดเออีซี เมื่อกำแพงภาษีเป็นศูนย์ เราก็นำเข้าจากเพื่อนบ้านที่มีโรงถลุงมาผลิตเป็นวัตถุดิบต่อเนื่องเรามองตรงนี้” จินตนาสรุป

ดังนั้น หากรัฐบาลจะเดินเครื่องอุตสาหกรรมเหล็กต้นน้ำ โจทย์ใหญ่ที่ต้องจัดการ คือ สร้างการยอมรับให้ชุมชนในพื้นที่ ไม่เช่นนั้นโครงการเหล็กต้นน้ำคงต้องเลื่อนออกไปเหมือนเช่นที่เป็นมา