TOD ของญี่ปุ่น เกาหลี และจีน (ตอน 3)

2 ตอนที่แล้วก็เป็นเรื่อง TRANSIT ORIENTED DEV. ต่อเนื่องมา หวังว่าผู้อ่านคงไม่เบื่อ เพราะแนวคิดกำลังขยายผลทั่วโลก โดยเฉพาะประเทศตะวันออกที่ต้องพัฒนาเมืองชั้นในที่มีผู้คนหนาแน่นสูงสุดในโลก รวมทั้งประเทศไทยที่กำลังปรับเปลี่ยนการพัฒนาเมืองเป็น TRANSFORMATION CHANGE ของผังเมืองไทยได้กล่าวมาแล้วกระแส TOD มาแรงจากสหรัฐอเมริกาเป็นต้นแบบเกิดในยุโรป กระแสกำลังไปญี่ปุ่น เกาหลี และจีน ซึ่งเป็นประเทศที่มีความเป็นเมืองสูงสุดในโลก (คนอยู่ในเมืองใหญ่ 40-50%) อยู่กันอย่างหนาแน่น ตัวอย่างแรกๆ คือ ฮ่องกงของจีน เกาะเล็กนิดเดียว ผู้คนอยู่กันร่วม 5-6 ล้านคน ไม่นับนักท่องเที่ยวอีก 30 ล้านคน เมืองจะให้บริการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวไม่ได้เด็ดขาด อังกฤษจึงได้สร้างรถไฟใต้ดินให้ฮ่องกง จนปัจจุบันคนฮ่องกงต้องอยู่ที่สูง แออัด และเดินทางด้วย MASS TRANSIT อย่างเดียว นับเป็น TOD โดยความจำเป็น ตัวอย่าง สนามบินเดิมของฮ่องกง อยู่กลางเมืองต้องย้ายออก สนามบินเดิมเป็น INNER CBD DEV. มีรถไฟใต้ดิน 2-3 สาย เป็นกระดูกสันหลังของตึกสูง 40-50 ชั้น

ญี่ปุ่นเป็นอีกประเทศที่มีรถไฟใต้ดิน รถไฟก็มีประสิทธิภาพที่สุดในโลก ทุกสถานีของญี่ปุ่นจะมีการพัฒนาเป็นเมืองร่วมกับสถานีรถไฟและใต้ดิน ที่น่าสนใจมากก็คือ รถไฟของญี่ปุ่น “เป็นเอกชน PRIVATE INVESTMENT ทั้งสิ้น” โตเกียว มี 30 สาย 30 บริษัท ที่ดินก็ไม่เวนคืน ใช้วิธีการซื้อ เช่า และ LAND SHARING รัฐไม่ต้องลงทุนไม่มีหนี้สาธารณะเกิดขึ้น โอชากาเมืองใหญ่ที่ 2 มีอีกเกือบ 20 บริษัท KEY SUCCESS ของ TOD ญี่ปุ่น คือการนำอสังหาริมทรัพย์มาพัฒนาในสถานีและรอบสถานีญี่ปุ่นไม่เรียกว่า TOD แต่เรียกว่า “AREA DEVELOPMENT ส่วน TOD ของญี่ปุ่นก็เอามาจากอเมริกา พัฒนาเมือง SATELLITE หรือ DORMITORY TOWN รอบเมืองใหญ่

สถานีใหญ่ๆ ที่พัฒนาเป็นเมืองในทางสูง HI-RISE และ HI-DENSITY ที่มี MASS TRANSIT และรถไฟเป็นหัวใจของเมืองเกียวโต เมืองหลวงเก่ามีทั้งชิงกังเซน รถไฟเชื่อมเมือง รถไฟชานเมือง ขนส่งมวลชนของเมือง BUS PEDESTRIAN BIKE รวมทั้งมี PUBLIC OPEN SPACE สร้างชุมชน เข้ามารวมเป็นปัจจัยสำคัญได้อย่างดี สถานีรถไฟในญี่ปุ่นคนเดินทางเยอะมาก TOKYO ST คนผ่านสถานีวันละ 2-3 ล้านคน OSAKA ก็ 2 ล้านคน ที่ KYOTO คนผ่านสถานีเกือบ 1 ล้านคน (บางซื่อของไทยเฟสแรก ประมาณ 6 แสนคน สยามสแควร์ TOD 3 แสนคน)

มีการศึกษาเชิงเปรียบเทียบอเมริกาและญี่ปุ่นไว้น่าสนใจเป็น PHD.THESIS ของอาจารย์ในอเมริกาและญี่ปุ่นปี 1990 แสดงให้เห็นว่า แนวคิด TOD นั้น BASIC เหมือนกันแต่นำไปใช้ต่างกัน ญี่ปุ่น เกาหลีประชากรส่วนมากเป็นคนเมืองมิใช่คนชนบท และรัฐสนับสนุน FREE MARKET รัฐไม่ทำเองแต่สร้างกฎหมายเป็นกรอบ เช่น กฎหมายผังเมืองของเรา และสนับสนุนให้เอกชนแบ่งปันกันทำ หรือจับมือกับบริษัทสร้าง สร้างสถานี พัฒนาอสังหาริมทรัพย์ เอาเงินมาใช้และให้บริษัทเล็กๆ มาเช่าทางวิ่ง โดยเราอาจจะทำยากแต่น่าจะลองดูดีกว่าปล่อยให้รถไฟทำตั้งแต่สมัย ร.5 แล้วยังอยู่กับที่ มิหนำซ้ำยังสร้างหนี้สาธารณะให้ประชาชนอีกไม่น้อย โชคดีที่ ร.5 พระองค์ทรงมองไกล ดู พ.ร.บ.รถไฟ รถไฟทำได้มากมาย เวนคืนก็ได้ เปิดธนาคารเองก็ได้ มิหนำซ้ำยังมีที่ดินมากมายเป็น LANDLORD ใหญ่ที่ 2 รองจากราชพัสดุ ที่ดูแลที่ดินของชาติ

ถ้าจะสรุปคือ TOD แต่ละประเทศต้องมีการปรับปรุงให้เหมาะสม แต่น่าจะต้องให้ความสนใจของการพัฒนาเมืองชั้นใน INNER CITY TOD ให้มาก เพราะคนในโลกกำลังย้ายเข้าเมืองมหาศาล เมืองจีนคนชนบทเข้ามาเป็นคนเมืองต้องการอยู่กลางเมือง คือ CBD TRANSIT สาธารณะต้องมีทุกรูปแบบไม่ว่า HEAVY RAIL / MEDIEUM / LIGHT / VERY LIGHT RALL รวมไปถึงทางเดิน PEDESTRIAN BYCYCLE LANE-TRAVELLATOR จะต้องเข้ามาทดแทน PRIVATE AUTO MOBILE ให้ได้ ส่วนรถยนต์ซึ่งเป็นผลิตผลกระตุ้นเศรษฐกิจของโลก ก็ต้องดำรงอยู่ แต่จะต้องออกไปอยู่ชานเมืองก็แล้วกัน