ไขข้อข้องใจภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง (1)

โดย...สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง

สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) ได้ตอบข้อซักถามในประเด็นที่ประชาชนควรให้ความสนใจเกี่ยวกับร่าง พ.ร.บ.ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง ที่กระทรวงการคลังกำลังดำเนินการและเตรียมเสนอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาในเดือนนี้

อย่างไรก็ดี สาระสำคัญของกฎหมายนี้มีผลต่อประชาชนในวงกว้างประเด็นที่ได้มีการเสนอจัดเก็บภาษีสำหรับบ้านอยู่อาศัย ทำให้ประชาชนเกิดความไม่สบายใจที่จะถูกเก็บภาษีโดยไม่รู้ตัวมาก่อน สศค.จึงได้ตอบปัญหาที่ประชาชนควรรู้เกี่ยวกับกฎหมาย ดังนี้

- ทำไมต้องจัดเก็บภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง ทั้งๆ ที่ปัจจุบันมีการจัดเก็บภาษีจากที่ดินและสิ่งปลูกสร้างในรูปภาษีบำรุงท้องที่และภาษีโรงเรือนและที่ดินอยู่แล้ว

เนื่องจากภาษีบำรุงท้องที่และภาษีโรงเรือนและที่ดินที่จัดเก็บอยู่ในปัจจุบันมีปัญหา ซึ่งสรุปได้ดังนี้

(1) ปัญหาของภาษีบำรุงท้องที่

1) ฐานราคาที่ดินไม่เป็นปัจจุบัน กล่าวคือ ใช้ราคาปานกลางของที่ดินในปี 2521-2524 ในการจัดเก็บภาษี ทำให้มูลค่าฐานภาษีต่ำเกินไป

2) มีการสะสมที่ดินเพื่อทำกำไร การใช้ฐานราคาปานกลางของที่ดินปี 2521-2524 ส่งผลให้มีภาระภาษีที่ต้องชำระน้อยมาก ทำให้ผู้เสียภาษีสามารถถือครองที่ดินจำนวนมากเพื่อทำกำไร

3) มีการลดหย่อนที่ดินเพื่อใช้เป็นที่อยู่อาศัยเอง ตั้งแต่ 50 ตารางวา ถึง 5 ไร่ ทำให้เจ้าของที่ดินได้รับการลดหย่อนที่ดินที่ใช้เป็นที่อยู่อาศัยจนไม่ต้องเสียภาษี

4) ท้องถิ่นมีรายได้จากภาษีนี้น้อยมาก เนื่องจากใช้ฐานราคาที่ดินต่ำมาก และเจ้าของที่อยู่อาศัยส่วนใหญ่ได้รับลดหย่อนพื้นที่ที่ดินจนไม่ต้องเสียภาษี

(2) ปัญหาของภาษีโรงเรือนและที่ดิน

1) ฐานภาษีไม่มีความแน่นอน โดยเฉพาะในกรณีไม่มีค่าเช่าหรือหาค่าเช่าหรือหาค่าเช่าไม่ได้ เช่น เจ้าของดำเนินการเอง เจ้าหน้าที่ต้องใช้ดุลยพินิจในการประเมินค่ารายปี

2) อัตราภาษีสูงเกินไป ในอัตราร้อยละ 12.5 ของค่าเช่าต่อปี ซึ่งเป็นอัตราที่ไม่เหมาะสมกับสภาพเศรษฐกิจปัจจุบัน ทำให้มีการหลบเลี่ยงภาษี

3) ฐานภาษีแคบ เนื่องจากยกเว้นภาษีให้แก่โรงเรือนที่เจ้าของใช้อยู่อาศัยและโรงเรือนปิดว่าง ซึ่งทำให้มีผู้เข้าสู่ระบบภาษีประมาณร้อยละ 50 ทำให้เกิดความไม่เป็นธรรมและเป็นผลทำให้ท้องถิ่นมีเงินไม่เพียงพอแก่การใช้จ่าย

4) มีการยกเว้นบ้านอาศัยที่ไม่เป็นธรรม กล่าวคือ ยกเว้นภาษีสำหรับโรงเรือนซึ่งเจ้าของอยู่อาศัยเองโดยไม่ได้คำนึงถึงมูลค่าของบ้านและที่ดินที่แตกต่างกันมาก ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมในการยกเว้นทรัพย์สินระหว่างผู้ที่มีฐานะแตกต่างกันมาก

5) ไม่เป็นธรรมต่อผู้เช่าโรงเรือนอยู่อาศัย ผู้เช่าโรงเรือนอยู่อาศัยมักจะถูกผลักภาระภาษีตามสัญญาเช่าโรงเรือนอยู่อาศัย ในขณะที่เจ้าของโรงเรือนบ้านอยู่อาศัยกลับได้รับยกเว้นไม่ต้องเสียภาษี

6) ขัดกับหลักการจัดเก็บภาษีทรัพย์สิน การจัดเก็บภาษีจากทรัพย์สินควรใช้ฐานมูลค่าทรัพย์สินในการเรียกเก็บภาษีเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมในการเสียภาษี โดยผู้ที่มีทรัพย์สินมูลค่าสูงต้องเสียภาษีมากกว่าผู้ซึ่งมีทรัพย์สินมูลค่าต่ำ การใช้ฐานค่าเช่ารายปีขัดกับหลักการจัดเก็บภาษีทรัพย์สิน เพราะเป็นการจัดเก็บภาษีเฉพาะทรัพย์สินที่ก่อให้เกิดรายได้เท่านั้น

- ประโยชน์ที่จะได้รับจากการจัดเก็บภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างคืออะไร

เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้เสียภาษี โดยที่ฐานภาษีมีความครอบคลุมมากยิ่งขึ้น โดยจะจัดเก็บจากที่ดินและสิ่งปลูกสร้างทุกประเภท ทั้งที่เจ้าของใช้อยู่อาศัยเอง ที่ดินเกษตรกรรม โรงเรือนปิดว่าง ห้องชุด โรงเรือน เพื่อใช้ประกอบกิจการต่างๆ เพื่อให้เจ้าของภาษีทุกรายมีส่วนร่วมในการพัฒนาท้องถิ่นของตน ตามหลักการได้รับประโยชน์จากการบริการของท้องถิ่น (Benefit Principle) และหลักความสามารถในการเสียภาษี (Ability to Pay Principle) ซึ่งผู้ถือครองที่ดินและสิ่งปลูกสร้างที่มีมูลค่าสูงจะต้องเสียภาษีมากกว่าผู้ที่ถือครองที่ดินและสิ่งปลูกสร้างที่มีมูลค่าต่ำ

แก้ไขปัญหาการใช้ดุลยพินิจของพนักงานเจ้าหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการประเมินค่ารายปีของภาษีโรงเรือนและที่ดินโดยเฉพาะในส่วนที่ไม่มีค่าเช่า เนื่องจากเจ้าของทรัพย์สินดำเนินกิจการเอง แต่การประเมินภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างจะมีความชัดเจนแน่นอนกว่า เพราะใช้บัญชีราคาประเมินทุนทรัพย์ซึ่งกำหนดโดยคณะอนุกรรมการประจำจังหวัด โดยความเห็นชอบของคณะกรรมการกำหนดราคาประเมินทุนทรัพย์ตามประมวลกฎหมายที่ดิน

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีรายได้เพิ่มขึ้น เพื่อนำไปใช้พัฒนาท้องถิ่นให้ตรงกับความต้องการของประชาชน ลดการพึ่งพาจากรัฐบาล และเป็นการส่งเสริมการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยให้อำนาจองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นออกข้อบัญญัติกำหนดอัตราภาษีเพิ่มขึ้นจากที่คณะกรรมการกำหนด แต่ไม่เกินเพดานอัตราภาษีที่กฎหมายกำหนด

ลดการกักตุนที่ดินเพื่อการเก็งกำไรและผลักดันให้มีการใช้ประโยชน์ในที่ดินอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยจัดเก็บภาษีในอัตราสูงสำหรับที่ดินที่มิได้ใช้ประโยชน์ตามควรหรือที่ดินรกร้างว่างเปล่า

สร้างความเข้มแข็ง และส่งเสริมประชาธิปไตยและการมีส่วนร่วมของประชาชนต่อการปกครองส่วนท้องถิ่น โดยภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างจะทำให้ประชาชนผู้เสียภาษีมีความสนใจและมีส่วนร่วมมากขึ้นกับการปกครองส่วนท้องถิ่น ทั้งในส่วนของการมีส่วนร่วมในการเลือกตั้ง การจัดทำงบประมาณ การตรวจสอบ และการวางแผนพัฒนาท้องถิ่น