ตึกอัจฉริยะ!

โดย...ศ.ดร.สุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์

เหตุการณ์เพลิงไหม้อาคารสำนักงานใหญ่ธนาคารไทยพาณิชย์ เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา กลายเป็นประเด็นร้อนที่คนตั้งคำถามถึงความเป็นไปได้ว่า อาคารขนาดใหญ่ที่มีความทันสมัย มีระบบความปลอดภัยรัดกุมที่เรียกกันว่า “ตึกอัจฉริยะ” จะเกิดเพลิงไหม้และลุกลามไปขนาดนั้นได้อย่างไร?

แต่อีกประเด็นคือความสงสัยที่ว่า อาคารขนาดใหญ่นี้เป็นตึกอัจฉริยะที่น่าจะแสนฉลาด น่าจะมีระบบป้องกันการลุกลามของไฟ มีระบบเตือนไฟที่ทันท่วงที และมีระบบประสานเชื่อมโยงกับระบบความปลอดภัยอื่นได้อย่างสมบูรณ์แบบ

เพื่อตอบคำถามนี้ ผมจึงขออธิบายคำว่า “ตึกอัจฉริยะ” ที่ฝรั่งเรียกว่า Intelligent Building หรือ Smart Building หมายถึงอาคารที่มีระบบคอมพิวเตอร์ เป็นระบบอัตโนมัติควบคุมและเชื่อมโยงการทำงานของอุปกรณ์ที่ติดตั้งอยู่ในอาคาร ให้ทำงานเชื่อมประสานกันอย่างมีประสิทธิภาพสูงที่สุด ควบคุมทั้งระบบไฟฟ้าแสงสว่าง ระบบลิฟต์ ระบบปรับอากาศ ระบบเตือนภัย ระบบดับเพลิง และระบบอื่นๆ

ตึกอัจฉริยะส่วนใหญ่ในปัจจุบัน ดูเหมือนว่าจะมุ่งเน้นไปทางเรื่องการประหยัดพลังงาน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการปรับอากาศอัตโนมัติให้มีความเหมาะสมตามสภาพการใช้งาน ปิดเองอัตโนมัติเมื่อไม่มีคนอยู่ หรือไฟแสงสว่างจะปรับความเข้มของแสงได้เองตามสภาพแสงธรรมชาติ ณ เวลานั้น

ขณะที่อัจฉริยะในต่างประเทศฉลาดมากถึงขั้นปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence) หรือมีสมองเทียมคล้ายกับมนุษย์ไปแล้ว คือ เรียนรู้ปรับตัวตามสถานการณ์ได้ ถึงขนาดสามารถจดจำติดตามบุคคลเพื่อความปลอดภัยขั้นสูง หรือแม้แต่สามารถปรับโครงสร้างของทั้งอาคารให้มีความยืดหยุ่นเมื่อเกิดแผ่นดินไหว

ส่วนเรื่องการควบคุมเพลิงและส่งสัญญาณเตือน ถือเป็นเรื่องที่ทุกอาคารสูงต้องปฏิบัติตามกฎหมายและตามหลักมาตรฐานสากลอยู่แล้ว ยิ่งหากบอกว่าเป็นอาคารอัจฉริยะด้วยแล้ว เรื่องระบบความปลอดภัยยิ่งต้องฉลาดขึ้น เรื่องไฟลุกลามไม่น่าจะเกิดขึ้นได้ง่าย

แต่ถึงแม้ว่าเทคโนโลยีด้านการสร้างตึกอัจฉริยะจะก้าวไกลไปสักเพียงใด ก็คงหนีไม่พ้นปัญหาเรื่องคน ตอนนี้เครื่องจักรอาจคิดแทนคนได้ แต่เมื่อมันเสียคงยังซ่อมตัวเองไม่ได้ ต้องใช้คนดูแลซ่อมแซมให้อุปกรณ์สามารถใช้งานได้เต็มประสิทธิภาพ การดูแลรักษาอาคารให้มีความสมบูรณ์พร้อมรับมือกับความเสี่ยง กลับเป็นเรื่องสำคัญมากกว่าความเป็นอัจฉริยะของอาคารนั้น

เพลิงไหม้ครั้งนี้จึงเป็นอุทาหรณ์สอนใจเจ้าของอาคารสูงในกรุงเทพฯ ที่ผุดมากขึ้นทุกวัน จะเป็นตึกอัจฉริยะที่แสนจะทันสมัยแค่ไหนก็ตาม ก็ควรคำนึงถึงอยู่เสมอว่า ความเสี่ยงเรื่องเพลิงไหม้ยังคงมีอยู่ หากท่านไม่ระวังความผิดพลาดและความไม่ใส่ใจของคน มักจะเป็นเรื่องใหญ่ได้เสมอ อย่าประมาทแล้วกัน