คนรุ่นใหม่ใฝ่ใจอิสรภาพ

ภาพรวมเศรษฐกิจไทยที่ดูจะมีปัญหาจากการส่งออกที่หดตัวลง ภาคครัวเรือนลดการใช้จ่าย ทำให้การใช้กำลังการผลิตภาคอุตสาหกรรมลดลง ส่งผลต่อการจ้างงานในภาพรวม

บริษัท แมนพาวเวอร์กรุ๊ป ประเทศไทย บริษัทจัดหาแรงงานรายใหญ่ ระบุว่า การจ้างงานในช่วงครึ่งปีแรกของปีนี้ชะลอตัวลงต่อเนื่องจากปี 2557 บริษัทเอกชนส่วนใหญ่ไม่ขยาย อัตรารับพนักงานใหม่ จะรับแทนพนักงานที่ลาออก หรือลาออกก็ไม่ให้รับเพิ่ม

ทำให้แรงงานเรียนจบปริญญาตรีปีละ 3 แสนคน แต่ตลาดมีความต้องการเพียง 1.5 แสนคน  ส่งผลให้แรงงานระดับปริญญาตรีว่างงานปีละกว่า 1.5 แสนคน ระดับอาชีวะก็จบปีละ 3 แสนคน ตลาดแรงงานต้องการ 1.8 แสนคน เข้าสู่ตลาด 9 หมื่นคน ขณะที่อีก 2.1 แสนคน เรียนต่อสายสามัญ

นั่นเป็นภาพกว้างของภาวะเศรษฐกิจ แต่หากเจาะลงในทางลึกจะพบว่า บริษัทห้างร้านทั้งหลายต่างปวดหัวกับการขาดแคลนแรงงาน เนื่องจากพนักงานลาออกบ่อย โดยเฉพาะแรงงานที่มีอายุน้อยหรือเด็กที่เรียนจบใหม่มีอัตราการเปลี่ยนงานถี่ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะแรงงานจบใหม่บางส่วนมีทักษะไม่ตรงตามความต้องการของตลาด และส่วนใหญ่จะส่ายหน้ากับคุณภาพและความรับผิดชอบของแรงงานวัยรุ่น

ในช่วงไตรมาสแรกของปีนี้ ธนาคารพาณิชย์อย่างน้อย 2 แห่ง คือ ธนาคารธนชาต ธนาคารเกียรตินาคิน ได้ประกาศรับพนักงานเพิ่ม เนื่องจากขยายงานและทดแทนพนักงานที่ลาออก

ผู้บริหารของธนาคารแห่งหนึ่ง กล่าวว่า ในอดีตการทำงานในธนาคารจะได้รับความนิยมจากนักศึกษาจบใหม่ แต่ปัจจุบันบางตำแหน่งหาพนักงานยาก มีอัตราการเปลี่ยนงานสูงคือตำแหน่งเทรลเลอร์ พนักงานรับฝากถอนเงินที่เคาน์เตอร์ธนาคาร เนื่องจากได้ผลตอบแทนต่ำ ในขณะที่มีความเสี่ยงในการทำงานสูงหากคำนวณเงินผิดพลาด จ่ายเงินเกิน หรือรับเงินขาด ก็ต้องรับผิดชอบควักเงินชดใช้เอง

นอกจากนี้ คุณภาพของพนักงานก็แย่ลง ฝ่ายตรวจสอบการบริหารความเสี่ยงของทุกธนาคารแลกเปลี่ยนข้อมูลกันในสมาคมธนาคารไทย พบว่าเกิดความผิดพลาดจากการปฏิบัติงานของพนักงานสูงขึ้นกว่าในอดีตมาก เช่น การคีย์ข้อมูลผิด ไม่มีทักษะการใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ เป็นต้น สร้างความเสียหายให้กับธนาคารทั้งระบบเป็นเงินปีละกว่า 6 หมื่นล้านบาท

ทุกธนาคารจะมีโปรแกรมการเทรนนิ่ง อบรมเสริมความรู้และทักษะการปฏิบัติงานให้พนักงานเสมอ แต่เมื่อถูกหัวหน้างานตำหนิหรือถูกลงโทษเมื่อทำผิดวินัยก็มักจะลาออก ไม่อดทนที่จะเรียนรู้ ทำให้ต้องรับพนักงานใหม่ทดแทนเป็นระยะ

แม้แต่ในธุรกิจจัดหางานก็ประสบปัญหาการจัดหาแรงงานป้อนไปตามหน่วยงานและองค์กรเอกชนต่างๆ อยู่ไม่น้อย จากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของเด็กรุ่นใหม่ และความต้องการบุคลากรของแต่ละองค์กรที่เปลี่ยนแปลงไป ทำให้ธุรกิจจัดหาแรงงานก็ปั่นป่วนด้วยเหมือนกัน

นพวรรณ จุลกนิษฐ กรรมการผู้จัดการ บริษัท จัดหางาน จ๊อบส์ ดีบี (ประเทศไทย) ระบุว่า โครงสร้างประชากรของไทยเริ่มเปลี่ยนเป็นสังคมผู้สูงอายุ เริ่มมีคนสูงอายุมากขึ้น ขณะที่วัยทำงานน้อยลง ทำให้มีแรงงานใหม่เข้าสู่ตลาดน้อยลงไปด้วย และยิ่งน้อยลงไปอีกเมื่อค่านิยมของคนรุ่นใหม่ หรือคนในเจเนอเรชั่นวาย ซึ่งอายุประมาณ 18-35 ปี มีแนวคิดและพฤติกรรมในการเรียนและทำงานที่ต่างไปจากคนรุ่นก่อนๆ คือ เน้นเรียนให้ได้ปริญญาบัตรมาโดยไม่สนใจว่าจะต้องมีความรู้เฉพาะทาง หรือเข้าใจในสิ่งที่เรียนหรือไม่ ขอเน้นให้ได้คะแนนสอบดีๆ ก็พอ

เมื่อเรียนจบปริญญาตรีหลายคนก็เรียนต่อปริญญาโทเลย ไม่ได้ทำงานก่อน ทำให้แรงงานหายไปจากตลาด ที่สำคัญบางคนแม้กระทั่งเรียนจบปริญญาโทแล้วก็เพิ่งมาพบว่าตัวเองไม่ได้ชอบในสาขาที่เรียน ก็ไม่ได้เลือกทำงานในสิ่งที่เรียนมา

ไม่เพียงเท่านี้ ยังมีคนอีกกลุ่มที่มีค่านิยมรวยทางลัด สะท้อนให้เห็นจากร้านขายหนังสือทุกวันนี้ที่มีหนังสือแนะนำช่องทางรวยทางลัดออกมาเอาใจกันเต็มไปหมด มีทั้งมุ่งรวยด้วยการเล่นหุ้น หรือการไปทำธุรกิจส่วนตัวเอง ซึ่งบางครั้งทำถูกทางก็รวยเร็ว แต่บางคนก็เป็นการไปทำธุรกิจแบบฉาบฉวย เพราะมีความต้องการแค่ไม่อยากทำงานหนัก ขอใช้ชีวิตสบายๆ จึงมักเลือกไปเปิดร้านกาแฟนั่งเล่นชิลๆ กันเต็มไปหมด

เมื่อค่านิยมและโครงสร้างประชากรเป็นอุปสรรคสำคัญทำให้แรงงานใหม่เข้ามาสู่ตลาดน้อยลง ทำให้บริษัทต่างๆ เหนื่อยกับการหาคนเข้าทำงานมากขึ้น บางบริษัทใช้วิธีเข้าไปร่วมมือกับสถาบันการศึกษา มีโครงการทวิภาคีให้เรียนไปด้วยแล้วมาฝึกงานที่บริษัท แล้วเมื่อเรียนจบก็จะได้คนกลุ่มนี้มาทำงานเลย

บางบริษัทก็ต้องพยายามประชาสัมพันธ์ทำให้ตัวเองเป็นที่รู้จักมากขึ้น จะเห็นได้จากวิธีการประชาสัมพันธ์ของหลายบริษัทในปัจจุบันที่ไม่ได้เน้นเพื่อขายสินค้าของบริษัทอย่างเดียว แต่เน้นให้คนรู้จักในแบรนด์บริษัทจะได้หาคนทำงานง่ายขึ้น

ขณะที่การหาแรงงานจากต่างประเทศเข้ามาทดแทนก็เป็นทางเลือกหนึ่ง แต่หากบริษัทต่างๆ เลือกได้ก็ยังคงต้องการแรงงานคนไทยอยู่ เพราะวัฒนธรรมองค์กรไทยอาจไม่เหมาะกับแรงงานต่างชาติ และลูกค้าของบริษัทก็เป็นคนไทย หากใช้คนไทยทำงานติดต่อด้วยจะเหมาะมากกว่า

“ปัจจุบันงานระดับล่างที่เป็นงานเสี่ยงอันตราย หรืองานที่อาจต้องสกปรก เลอะเทอะ ใช้แรงงานต่างด้าวอยู่แล้ว เพราะคนไทยไม่ชอบทำงานแบบนี้แล้ว แต่แรงงานระดับฝีมือคนไทยยังทำได้ดี บริษัทยังต้องการแรงงานไทยอยู่ เพราะการพึ่งแรงงานต่างประเทศยังมีอุปสรรคหลายอย่าง จากกระบวนการจ้างพนักงานต่างชาติมาทำงานต้องขออนุญาตซับซ้อน หลายขั้นตอน และแรงงานต่างชาติก็ไม่เข้าใจในวัฒนธรรมของไทยก็เป็นอุปสรรคต่อการทำงานด้วยเช่นกัน” นพวรรณ กล่าว

นอกจากนี้ ยอมรับว่า คุณสมบัติพนักงานที่บริษัทต่างๆ ต้องการ ก็ถือเป็นอุปสรรคอย่างหนึ่งที่ทำให้หาคนทำงานยาก เพราะยุคนี้บริษัทต้องการคนที่มีคุณสมบัติเฉพาะทางในตำแหน่งงานมากขึ้น หรือไม่ก็มีคุณสมบัติที่ทำงานได้หลายอย่างในคนคนเดียว ที่สำคัญคุณสมบัติด้านความสามารถไอทีและภาษาอังกฤษก็เป็นคุณสมบัติจำเป็นมากที่บริษัทเรียกร้อง แต่คนไทยแม้จะเรียนภาษาอังกฤษมาก็จริง กลับไม่ได้เน้นเรื่องการสื่อสารหรือการเขียน จึงทำให้หาคนที่มีคุณสมบัติตรงครบถ้วนความต้องการทั้งหมดยากขึ้นไปอีก สามารถบอกได้ชัดเจนเลยว่า การหาคนทำงานในยุคนี้ยากขึ้นจริงๆ

นพ.สุริยเดว ทรีปาตี ผู้อำนวยการสถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัว มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่า โลกยุคใหม่ เยาวชนโตมาท่ามกลางการสื่อสารโดยเทคโนโลยี ทั้งยังมีปัจจัยทำให้เด็กมีความเป็นตัวของตัวเองสูงขึ้น โดยไม่ต้องเข้าสังคมจึงทำให้เด็กรุ่นใหม่มีปัญหาในการเข้ากับสังคม ซึ่งน่าเป็นห่วงมาก

“เด็กกลุ่มนี้เมื่อเรียนจบแล้วมีงานทำจริง แต่ก็มักพร้อมเปลี่ยนอาชีพได้ในทันที ถ้าได้ผลตอบแทนที่สูงกว่า โดยคิดว่าไม่จำเป็นต้องแคร์เรื่องความสัมพันธ์กับองค์กรแบบที่คนยุคก่อนยึดถือ” แพทย์ด้านเด็กกล่าว