2558 แล้วไงต่อ!

ผู้นำของประเทศสมาชิกอาเซียนและผู้นำของประเทศคู่เจรจาอีกหลายประเทศ เช่น จีน ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ สหรัฐอเมริกา อินเดีย ออสเตรเลีย รวมถึงองค์การสหประชาชาติ ได้เข้าร่วมประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียนที่กรุงเนย์ปิดอว์ สหภาพเมียนมาร์ เมื่อวันที่ 12-13 พ.ย.ที่ผ่านมา

การประชุมดังกล่าวได้ทบทวนพัฒนาการการสร้างประชาคมอาเซียนและต่อยอดความร่วมมือทั้งสามเสาหลัก เพื่อเตรียมเข้าสู่ประชาคมอาเซียน รวมทั้งผลักดันให้ประเทศคู่เจรจาต่างๆ และสหประชาชาติ เข้ามาสนับสนุนการสร้างประชาคม

หากเราประเมินความสำเร็จของการดำเนินการตามพิมพ์เขียวในการจัดสร้างประชาคมอาเซียนอย่างเป็นกลางแล้ว เราคงไม่สามารถเฉลิมฉลองความสำเร็จได้อย่างเต็มที่นัก เพราะผลสำเร็จยังห่างไกลจากเป้าหมายที่กำหนดไว้มาก โดยเฉพาะด้านการเมืองและความมั่นคง และด้านสังคมและวัฒนธรรมที่ดำเนินการตามความพร้อมและความสมัครใจของประเทศสมาชิก

ส่วนด้านเศรษฐกิจนั้น เป้าหมายหลักทั้งการเป็นเขตเศรษฐกิจที่แข่งขันได้ หรือการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างเท่าเทียมกันเพื่อลดช่องว่างทางเศรษฐกิจนั้นยังไม่มีความคืบหน้าที่เป็นรูปธรรมที่พอจะเห็นเป็นรูปเป็นร่างบ้าง คือการทำให้อาเซียนเป็นตลาดและฐานการผลิตเดียวกัน

การเคลื่อนย้ายบริการอย่างเสรีในอาเซียนค่อนข้างจะสมบูรณ์สำหรับการค้าบริการรูปแบบที่ 1 การซื้อขายผ่านทางอิเล็กทรอนิกส์ (Crossborder supply) เช่น การซื้อขายซอฟต์แวร์ผ่านอินเทอร์เน็ต และการค้าบริการรูปแบบที่ 2 การบริโภคในอีกประเทศ (Consumption abroad) เช่น การท่องเที่ยว

ส่วนการค้าบริการรูปแบบที่ 3 การเข้าไปลงทุนตั้งสำนักงานทำธุรกิจบริการในอีกประเทศ (Commercial presence) ที่กำหนดให้นักลงทุนต่างชาติอาเซียนเข้าไปถือหุ้นได้ถึงร้อยละ 70 นั้น ยังผูกพันได้เพียงสาขาย่อยๆ บางสาขาเท่านั้น โดยยกเว้นไม่เปิดสาขาบริการสำคัญๆ เช่น โทรคมนาคม ค้าส่งค้าปลีก การเงิน การเปิดเสรียังค่อนข้างจำกัด

ขณะที่การค้าบริการรูปแบบที่ 4 ยอมให้บุคคลธรรมดาเข้ามาทำงาน (Presence of natural persons) ที่กำหนดให้เจรจาตัวแปรสำหรับการเปิดเสรีนั้นไม่มีความคืบหน้าประการใด จึงจะยังไม่มีข้อผูกพันการเคลื่อนย้ายแรงงานฝีมือตามที่กำหนดไว้ในพิมพ์เขียว คงเป็นความสมัครใจหรือสถานะการขาดแคลนแรงงานของแต่ละประเทศสมาชิกเท่านั้น จึงอาจสรุปได้ว่า การเคลื่อนย้ายสินค้าบริการอย่างเสรีดำเนินการไปแล้วได้ประมาณครึ่งเดียวเท่านั้น

อย่างไรก็ตาม อาเซียนได้เจรจาจัดทำข้อตกลงยอมรับร่วมคุณสมบัตินักวิชาชีพ (MRAs) สำหรับ 7 วิชาชีพ และ 1 กลุ่มวิชาชีพ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะผูกพันเปิดตลาดแรงงานให้กับวิชาชีพจากต่างชาติอาเซียนแต่ประการใด คงจะเป็นสิ่งอำนวยความสะดวกเมื่อมีการเปิดเสรีการค้าบริการดังกล่าวในอนาคต หรือสำหรับตลาดที่ขาดแคลนแรงงานฝีมือเท่านั้น

แม้ปี 2558 จะไม่ใช่เส้นตายสำหรับการรวมตัวของอาเซียน เพราะการสร้างประชาคมอาจต้องใช้เวลานานกว่านั้น แต่เราก็เห็นแล้วว่าผู้นำยังคงขาดการประกาศเจตนารมณ์ที่ชัดเจนทั้งเรื่องมาตรการกีดกันการค้าที่มิใช่ภาษีและการเปิดเสรีภาคบริการ

เพราะฉะนั้น หลังปี 2558 ผู้นำอาเซียนต้องเร่งเจรจาเก็บกวาดส่วนที่ยังไม่ได้ดำเนินการตามพิมพ์เขียวให้เรียบร้อยก่อนครับโดยเฉพาะการเปิดเสรีภาคบริการ เพื่อให้เกิดการเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทาน และเพิ่มศักยภาพให้แก่การแข่งขันของผู้ประกอบการด้วยการใช้ทรัพยากรในภูมิภาคอย่างมีประสิทธิภาพในการลดต้นทุนการผลิต