รัฐนำร่องป้องภูมิปัญญาไทย

ขึ้นทะเบียนงานศิลป์แผ่นดินกว่า200ชิ้นเล็งตั้งกรรมการร่วมทำกฎหมายคุ้มครอง

“พาณิชย์” นำร่องป้องภูมิปัญญาไทย รับจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา สิทธิบัตร และรับแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ “ผลงานศิลป์แผ่นดิน” กว่า 200 ผลงาน

นางกุลณี อิศดิศัย รองอธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดเผยว่า กรมสานต่อนโยบายของรัฐบาลและคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ในการตรวจสอบและคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาด้านต่างๆ ของไทยให้ครอบคลุมทุกประเภท

ทั้งนี้ เบื้องต้นได้ดำเนินการปกป้องคุ้มครอง “ผลงานศิลป์แผ่นดิน” กว่า 200 ผลงาน ที่จัดแสดงอยู่ในพระที่นั่งอนันตสมาคม ซึ่งสถาบันสิริกิติ์ได้สร้างสรรค์ขึ้น เป็นผลงานทรัพย์สินทางปัญญาที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรม และบันทึกเป็นฐานข้อมูลทรัพย์สินทางปัญญาของชาติ เพราะเห็นว่าผลงานศิลป์แผ่นดินเป็น The Best of ASEAN ในด้านของความประณีต วิจิตรบรรจง ที่ควรค่าแก่การปกป้องคุ้มครองให้เป็นสมบัติของชาติต่อไป

ทั้งนี้ จากการหารือกับสถาบันสิริกิติ์ สถาบันฯจะรวบรวมผลงานหัตถศิลป์ประณีตชั้นสูง ที่สร้างสรรค์ขึ้นใหม่ โดยสำหรับผลงานกว่า 200 ชิ้น เป็นศิลปาชีพชั้นสูง ของสถาบันฯกว่า 200 ผลงาน เช่น ฉากไม้แกะสลัก เรื่อง สังข์ทองและป่าหิมพานต์, ฉากผ้าปักไหมน้อย เรื่อง อิเหนา, ฉากถมทอง เรื่องรามเกียรติ์ รวมถึงงานถมเงินถมทอง, เครื่องเงินเครื่องทอง, คร่ำ, ลงยาสี, ปักผ้า, แกะสลักไม้ หรือเขียนลาย ฯลฯ เพื่อรับจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา ทั้งสิทธิบัตร และรับแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ รวมทั้งบันทึกเป็นฐานข้อมูลมรดกภูมิปัญญาของไทย เมื่อรวบรวมรายละเอียดของผลงานได้ครบถ้วนแล้ว กรมจะรับแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ได้ทันที ส่วนสิทธิบัตรจะเร่งกระบวนการตรวจสอบตามขั้นตอนของกฎหมายต่อไป

นอกจากนี้ กรมยังได้เร่งดำเนินการปกป้องคุ้มครองภูมิปัญญาท้องถิ่นของไทยในด้านต่างๆ ตามนโยบายของ คสช.ด้วย โดยจัดประชุมร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา โดยและทุกหน่วยงานเห็นตรงกันว่า ระบบทรัพย์สินทางปัญญาที่มีอยู่ยังไม่รองรับการคุ้มครองภูมิปัญญาท้องถิ่น ทรัพยากรพันธุกรรม และการแสดงออกทางวัฒนธรรมดั้งเดิม รวมถึงยังไม่มีกฎหมาย หรือพันธกรณีระหว่างประเทศที่ให้การคุ้มครอง จึงต้องบูรณาการความร่วมมือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาจจะเป็นในรูปแบบของคณะกรรมการ เพื่อบริหารคุ้มครองอย่างเป็นรูปธรรม อีกทั้งอาจแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องหรือร่างกฎหมายใหม่เพื่อให้การปกป้องคุ้มครองครอบคลุมและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

ปัจจุบัน ไทยยังไม่มีระบบการปกป้องคุ้มครองภูมิปัญญาไทย มีเพียงแต่ละหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จัดทำฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นในแต่ละด้านว่ามีอะไรบ้าง เช่น กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีฐานข้อมูลพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์ กระทรวงวัฒนธรรม ด้านโบราณสถาน โบราณวัตถุ และมรดกที่จับต้องไม่ได้ อย่าง วิธีการนวดแผนไทย มวยไทย การแสดงออกทางวัฒนธรรม อย่าง การรำ โขน รวม 286 รายการ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ดูแลทรัพยากรพันธุกรรม และกรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ รับจดแจ้งข้อมูลวิธีการทำอาหารเครื่องดื่ม เป็นต้น ราว 4,800 รายการ

“ในระยะสั้นต้องเชื่อมโยงฐานข้อมูลภูมิปัญญาท้องถิ่นของแต่ละหน่วยงานให้เป็นฐานข้อมูลเดียวกันก่อน เพราะถ้าต่างชาติเอาไปใช้ประโยชน์ เราจะได้รู้และปกป้องคุ้มครองได้ หรืออาจจะเจรจาแบ่งปันผลประโยชน์ได้ จากนั้นต้องทำให้คนไทยรู้จักและปกป้องภูมิปัญญาท้องถิ่น” นางกุลณี กล่าว

สำหรับแผนระยะยาว อาจจัดตั้งคณะกรรมการขึ้นมาดูเป็นการเฉพาะ เพื่อให้การปกป้องคุ้มครองเป็นรูปธรรมและมีประสิทธิภาพและอาจต้องออกกฎหมายใหม่ เพื่อให้การคุ้มครองดูแลครอบคลุมภูมิปัญญาทุกประเภท ส่วนในด้านต่างประเทศ ก็ต้องผลักดันให้นานาประเทศคุ้มครองดูแล และมีระบบแบ่งปันผลประโยชน์ระหว่างเจ้าของและผู้ใช้ด้วย