ธุรกิจเพลงยุคดิจิทัลเร่งอุดช่องโหว่ละเมิดลิขสิทธิ์

อุตสาหกรรมเพลงไทยกำลังเดินเข้าสู่ยุคดิจิทัลอย่างเต็มตัว หลังจากในช่วง 1-2 ปีที่ผ่านมา เทคโนโลยีทางด้านการสื่อสารถูกพัฒนาไปมาก ไม่ว่าจะเป็นการขึ้นเกิดของโครงข่ายโทรคมนาคม 3จี หรือ 4จี ระบบอินเทอร์เน็ตและสื่อสังคมออนไลน์ การใช้สมาร์ทโฟน รวมไปถึงดิจิทัลทีวี สื่อต่างๆ เหล่านี้ได้กลายเป็นช่องทางหลักในการสร้างรายได้ระยะยาวให้ผู้ประกอบการธุรกิจอย่างเป็นกอบเป็นกำ

รณพงศ์ คำนวณทิพย์ นายกสมาคมการค้าผู้ประกอบธุรกิจบันเทิงไทย (TECA) กล่าวว่า ภาพรวมอุตสาหกรรมเพลงไทย หลังจากเจอกระแสการเปลี่ยนผ่านจากการใช้สื่อ ฟิสิคอล หรือการใช้แผ่นเสียง แผ่นซีดี มาเป็นออนไลน์ ทำให้ตลาดเพลงประสบปัญหาอย่างมากในช่วง 510 ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะการละเมิดลิขสิทธิ์ทางโลกออนไลน์

ทั้งนี้ จะเห็นได้ว่าในช่วง 1-2 ปีที่ผ่านมา ตลาดเพลงไทยเริ่มกลับมาฟื้นตัวดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง เป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีการสื่อสารผ่านเครือข่าย 3จี และ 4จี การรับฟังเพลงผ่านสมาร์ทโฟนที่ทำได้ง่ายขึ้น รวมไปถึงอินเทอร์เน็ตที่มีความเร็วเพิ่มขึ้น ส่งผลให้รายได้เพลงจาก สื่อออนไลน์เติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่อง คาดว่าในปีนี้จะโตไม่ต่ำกว่า 20-30% และในปีหน้าอาจโตเป็นเท่าตัว

“จากทิศทางของดิจิทัลที่มีแนวโน้มเติบโตที่ดีนี้ เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้โมเดลในการสร้างค่ายเพลงของไทยเปลี่ยนแปลงไป มีการเกิดขึ้นของค่ายเพลงขนาดเล็ก หรือแบบอินดี้เกิดขึ้นเป็นเท่าตัว และมีเกิดขึ้นทุกวัน จากปัจจุบันมีอยู่ประมาณ 100-200 ค่ายเพลง เนื่องจากต้นทุนต่ำ สร้างคอนเทนต์ออกมาได้ง่ายขึ้น นำมาเผยแพร่ผ่านโลกออนไลน์ได้ง่าย” รณพงศ์ กล่าว

อย่างไรก็ตาม รูปแบบการบริหารค่ายเพลงจะต้องหลากหลาย หารายได้เพิ่มเติมจากส่วนอื่นๆ เข้ามาเสริม ไม่ว่า จะเป็นการบริหารเชิงพาณิชย์ หรือเมอร์ชันไดซ์ และบริหารลิขสิทธิ์เพลงในช่องทางใหม่ๆ เช่น ดิจิทัลทีวี ที่เพิ่งเริ่มเกิดขึ้น รวมถึงการจับมือกับพันธมิตรในการทำตลาดร่วมกัน

ขณะเดียวกัน ผู้ประกอบการต่างก็ต้องเผชิญกับปัญหาการละเมิดลิขสิทธิ์ที่นับวันจะซับซ้อนมากขึ้นด้วย โดยคาดการณ์ว่ามูลค่าการละเมิดลิขสิทธิ์เพลงบนโลกออนไลน์จะสูงถึง 10 เท่าตัว ของมูลค่าธุรกิจเพลงผ่านสื่อดิจิทัล จำนวน 1,080 ล้านบาทเลยทีเดียว สมาคมจึงมี 3 ภารกิจสำคัญที่จะคง เดินหน้า คือ การมุ่งส่งเสริมคุณค่าของงานสร้างสรรค์อันมีลิขสิทธิ์ การปกป้องคุ้มครองงานสร้างสรรค์อันมีลิขสิทธิ์ และเผยแพร่การใช้งานสร้างสรรค์อันมีลิขสิทธิ์ในเชิงพาณิชย์

ปัจจุบันสมาคมมีสมาชิกอยู่ 12 ราย ประกอบด้วย บีอีซีเทโร มิวสิค, ยูนิเวอร์ซัล มิวสิค (ประเทศไทย), วอร์นเนอร์ มิวสิค (ประเทศไทย), โซนี่ มิวสิค เอนเทอร์เทนเมนต์ โอเปอร์เรติ้ง (ประเทศไทย), รีโวล์ มิวสิค ครีเอชั่น, เคพีเอ็น มิวสิค แอนด์เอนเตอร์เทนเม้นท์, ฮิตแมน, สไปร์ซซี่ ดิสก์, บีลีฟ เรคคอร์ด, โอเชี่ยน มีเดีย, โอเรียนท์ มิวสิค และ โมบายอินดี้ ดิจิตอล คาดว่าถึงสิ้นปีนี้เชื่อว่าค่ายเพลงใหญ่ๆ ที่เหลือจะเข้าร่วมเป็นสมาชิกเกือบทั้งหมด

ด้าน อังควีเตียง ผู้อำนวยการส่วนภูมิภาคเอเชีย สมาพันธ์ผู้ผลิตสิ่งบันทึกเสียงระหว่างประเทศ (IFPI) กล่าวว่า ปัจจุบันอุตสาหกรรมเพลงโลกมีมูลค่าตลาดรวมอยู่ที่ 15,030 ล้านบาท แบ่งเป็นสิ่งบันทึกเสียงหรือฟิสิคอลที่ 7,700 ล้านบาท เป็นดิจิทัล 5,900 ล้านบาท สิทธิการเผยแพร่สู่สาธารณชน 1,100 ล้านบาท และการทำซ้ำสิ่งบันทึกเสียงเข้าสื่ออื่น (Synchronization) อยู่ที่ 300 ล้านบาท

หากเปรียบเทียบตลาดรวมเมื่อ 5 ปีที่ผ่านมากับยุคปัจจุบันพบว่า อุตสาหกรรมเพลงโลกได้เดินหน้าเข้าสู่ยุคดิจิทัล จะเห็นได้จากยอดดาวน์โหลดรวมจากทั่วโลกเดิม 14% ในปี 2551 เพิ่มขึ้นเป็น 26% เมื่อปีที่ผ่านมา ในขณะที่ตลาดซีดีมีส่วนแบ่งลดลงจาก 64% ในปี 2551 มาอยู่ที่ 41% เมื่อปีที่ผ่านมา

ตัวเลขดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าพฤติกรรมผู้บริโภคปรับเข้าสู่ดิจิทัลไลฟ์สไตล์มากขึ้น ซึ่งเข้าถึงง่ายขึ้นทั่วโลก ขณะที่ช่องทางที่จะตรวจสอบลิขสิทธิ์ก็ทำได้ยากเช่นกัน แต่การละเมิดลิขสิทธิ์คือโจทย์ข้อใหญ่ที่ต้องหาทางแก้ไข เพราะหากสามารถลดปัญหาลงได้ เม็ดเงินจำนวนมหาศาลจะกองอยู่ตรงหน้าแน่นอน