ชาตินิยมในแบบเรียน

หลายคนคงเคยสงสัยว่าทำไมคนไทยส่วนมากไม่ค่อยรู้เรื่องราวความเป็นมาเป็นไปของประเทศเพื่อนบ้านในอาเซียนมากนัก และส่วนใหญ่เรื่องราวที่รับรู้ก็มักเป็นเชิงลบมากกว่าเชิงบวก

ต้องยอมรับว่า ส่วนหนึ่งมาจากการเรียนรู้ผ่านแบบเรียนที่ฝังหัวมาตั้งแต่เด็ก ทำให้การมองประเทศเพื่อนบ้านเป็นการคัดสรรและรวบรวมขึ้น เพื่อสนองวัตถุประสงค์ทางการเมืองและเศรษฐกิจเช่นเดียวกับที่มหาอำนาจเจ้าของอาณานิคมร่วมสมัยพึงมีพึงได้ทำการเรียบเรียงชำระเนื้อหาให้เป็นไปตามต้องการ

หรือจะเปรียบดังคำกล่าวที่ว่า “ผู้ชนะเป็นคนสร้างประวัติศาสตร์”

จึงไม่แปลกใจที่เราจะมองพม่าเป็นเหมือนศัตรูคู่อาฆาต เพราะมีการสร้างภาพให้พม่าเป็นผู้ร้ายตามแบบเรียนและประวัติศาสตร์ที่เล่าเรียนกันมา ขณะที่ลาวถูกสร้างภาพให้เป็นเหมือนบ้านพี่เมืองน้องกับไทย ส่วนกัมพูชาถูกสร้างให้เป็นประเทศที่ด้อยกว่าไทย และมาเลเซียในเนื้อหาแบบเรียนไทยได้ให้ภาพการรับรู้ด้วยการเปลี่ยนตำแหน่งการมองจากเมืองที่เคยอยู่ใต้การปกครองของไทย เป็นประเทศเพื่อนร่วมภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

“ชาตินิยมในแบบเรียน” ซึ่งเป็นงานเขียนของ สุเนตร ชุตินธรานนท์ และคณะ ได้สะท้อนภาพการเขียนประวัติศาสตร์แห่งชาติที่สอดแทรก “สำนึกชาตินิยม” ที่ส่งผ่านทางการศึกษาในรูปแบบของหลักสูตรการเรียนการสอนและแบบเรียนจนก่อให้เกิดความทรงจำร่วมและถูกปลูกฝังให้มีความรู้สึกว่าคนไทยมีฐานะเหนือกว่าและดูถูกเหยียดหยามเชื้อชาติและวัฒนธรรมของประเทศเพื่อนบ้าน

อย่างไรก็ตาม การจะรวมกันเป็นประชาคมอาเซียนนั้น จำเป็นจะต้องทำความเข้าใจเพื่อนบ้านเพื่อลด ละ เลิกทัศนคติเหยียดหยามผ่านแบบเรียน และวันนี้ “เรา” ที่เรียกตัวเองว่า “คนไทย” พร้อมปรับและเปลี่ยนการใช้กรอบความคิดเดิมเหล่านี้ เพื่อก้าวเดินหน้าต่อไปได้แล้วหรือยัง