การทูตแพนด้า

ในที่สุดเมื่อวันที่ 21 พ.ค. ชาวมาเลเซียก็ได้ต้อนรับแพนด้า 2 ตัว ในฐานะทูตสันถวไมตรีจากจีน ฉลองความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างมาเลเซียจีน ครบรอบ 40 ปี

ก่อนหน้านี้ หลายคนแอบลุ้นตัวโก่งว่าทางการจีนจะส่งตัวคู่แพนด้าหนุ่มสาวมายังมาเลเซียเมื่อไร เพราะตามกำหนดการเดิมแพนด้าทั้งสองจะต้องมาถึงมาเลเซียตั้งแต่กลางเดือน เม.ย. แต่กลับต้องล่าช้าออกไปจากเหตุการณ์เครื่องบินเอ็มเอช 370 ของสายการบินมาเลเซีย แอร์ไลน์ส สูญหาย ซึ่งมีผู้โดยสารชาวจีนกว่า 200 คนอยู่บนเครื่อง และถึงขณะนี้ก็ยังไม่รู้ชะตากรรม เหตุการณ์นี้ ทำให้เกิดกระแสต่อต้านมาเลเซียอย่างรุนแรงในจีน

แพนด้า “ฟู่หวา” เพศผู้ และ “เฟิ่งอี้” เพศเมีย เกิดเมื่อวันที่ 23 ส.ค. 2549 ถูกจัดส่งตามข้อตกลงในปี 2555 โดยรัฐบาลจีนให้มาเลเซียยืมแพนด้ายักษ์มาจัดแสดงเป็นเวลา 10 ปี ซึ่งมีค่าใช้จ่ายต่างๆ ทั้งค่าธรรมเนียมรายปี รวมถึงการสร้างที่อยู่ที่มีเครื่องปรับอากาศตลอดเวลา และต้นทุนการดูแลแพนด้ายักษ์ รวมๆ ประมาณ 60 ล้านริงกิต หรือ 18.6 ล้านเหรียญสหรัฐ

นี่ถือเป็นครั้งล่าสุดที่ทางการปักกิ่งใช้นโยบาย “การทูตแพนด้า” เพื่อกระชับความสัมพันธ์กับประเทศอื่นๆ ซึ่งเมื่อต้นปีที่ผ่านมา ทางการจีนก็เพิ่งส่งแพนด้าคู่ไปยังเบลเยียม ขณะที่ไทยก็ได้ต้อนรับทูตช่วงช่วงและหลินฮุ่ยก่อนหน้านี้

น่าสนใจว่าจีนใช้การทูตแพนด้าเพื่อหลายเหตุผล ตั้งแต่เชื่อมสัมพันธ์การทูต ขอบคุณในฐานะหุ้นส่วนทางการค้า รวมถึงใช้ต่อรองด้านการเมืองด้วยในบางครั้ง

ทางการจีนใช้แพนด้าในการบริหารทางการทูตมานานแล้ว แคทลีน บักกิงแฮม ผู้ศึกษาเรื่องการทูตแพนด้าของจีนได้แบ่งการทูตแพนด้าออกเป็น 3 ระยะ เริ่มตั้งแต่ยุคประธานเหมา เจ๋อตุง แพนด้าถูกส่งไปต่างประเทศในฐานะของขวัญสำหรับมหามิตรของจีน เช่น รัสเซีย ที่ได้รับแพนด้าในปี 2500 โดยมอบเป็นสิทธิขาดและไม่คิดค่าตอบแทน

จนกระทั่งเมื่อแพนด้าถูกขึ้นทะเบียนในฐานะสัตว์ที่เสี่ยงสูญพันธุ์ในปี 2527 ทำให้การส่งแพนด้าเป็นของกำนัลยุติไปและปรับเปลี่ยนรูปแบบมาเป็นการเช่ายืมแทน โดยทางการจีนส่งแพนด้าไปยังสวนสัตว์ในต่างประเทศ แลกกับค่าธรรมเนียมเดือนละ 5 หมื่นเหรียญสหรัฐ ซึ่งช่วยสร้างรายได้ให้ทางการจีนจำนวนไม่น้อย

สำหรับการทูตแพนด้าระยะที่ 3 เริ่มต้นในปลายทศวรรษ 2000 ที่ไม่ใช่แค่ให้ยืมนานแค่ไหน แต่สิ่งสำคัญอยู่ที่แพนด้ามีจำนวนเท่าไร

เพราะหลังเกิดเหตุแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในปี 2551 ได้ทำลายถิ่นที่อยู่อาศัยของแพนด้าในจีนอย่างมาก โดยที่อยู่อาศัยของแพนด้าป่าราว 67% ของทั้งหมดได้รับผลกระทบจากเหตุธรณีพิโรธดังกล่าว และมีแพนด้าป่าหลงเหลืออยู่เพียง 60 ตัวท่านั้น

ส่งผลให้ในระยะหลังการส่งแพนด้าไปต่างประเทศเป็นไปเพื่อเหตุผลเรื่องการกระชับสัมพันธ์ทางการทูตและส่งเสริมการค้าระหว่างกัน

ปัจจุบันมีสวนสัตว์ 18 แห่งที่ยืมแพนด้ายักษ์จากจีน และมีอีก 2 แห่งที่เพิ่งเซ็นสัญญายืมแพนด้า ก่อนจะจัดส่งทูตตัวโตในภายหลัง

นาทีนี้ได้แต่หวังว่าแพนด้าทั้งสองจะช่วยทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างคนทั้ง สองชาติแน่นแฟ้นขึ้น หลังเผชิญปัญหาปริศนาเครื่องบินหายที่มาเลเซียยังไม่สามารถคลี่คลายได้