เดิมพันทะเลจีนใต้

กระแสความไม่พอใจที่จีนติดตั้งอุปกรณ์ขุดเจาะน้ำมันในเขตพื้นที่ทับซ้อน ทำให้ชาวเวียดนามลุกฮือขึ้นประท้วงต่อต้านจีน จนบานปลายสู่การเผาทำลายทรัพย์สินของจีนในเวียดนาม ทำให้มีคนบาดเจ็บจำนวนมาก

แม้ตอนนี้ทางการจีนจะอพยพชาวจีนในเวียดนามบางส่วนกลับบ้าน ขณะที่รัฐบาลเวียดนามก็ส่งตำรวจออกมาคุมเข้มสถานการณ์ แต่ก็ยังไม่อาจการันตีได้ว่าสถานการณ์จะกลับมาปกติเมื่อใด

น่าสนใจว่าเหตุการณ์ตึงเครียดระหว่างจีนและเวียดนามครั้งนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งท่ามกลางปมพิพาทที่หลายประเทศต่างอ้างกรรมสิทธิ์เหนือทะเลจีนใต้ ทั้งจีน ไต้หวัน ฟิลิปปินส์ เวียดนาม มาเลเซีย และบรูไน ซึ่งนอกเหนือจากปมขัดแย้งทางประวัติศาสตร์แล้ว ประเด็นเรื่องผลประโยชน์ทางทรัพยากรมหาศาลก็เป็นอีกปัจจัยที่ทำให้แต่ละประเทศงัดข้อกันแบบไม่เกรงใจใคร

เพราะเชื่อกันว่าบริเวณทะเลจีนใต้เต็มไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ มหาศาล โดยเฉพาะน้ำมันและก๊าซธรรมชาติรวมถึงสัตว์น้ำที่ชุกชุมเหมาะแก่การทำประมง ทำให้ประเทศต่างๆ เปิดศึกชิงสิทธิเหนือพื้นที่

ถึงแม้ปริมาณน้ำมันและก๊าซธรรมชาติในบริเวณนี้จะไม่ได้มากมายเทียบเท่าแหล่งน้ำมันในตะวันออกกลางหรืออเมริกาเหนือ แต่ถือว่ามีความสำคัญอย่างมากสำหรับประเทศต่างๆ โดยเฉพาะจีนที่มีคู่ขัดแย้งมากหน้าหลายตาที่สุด เพราะจีนลากเส้นแผนที่ที่กินบริเวณกว้างขวางมาก ขณะเดียวกันทะเลจีนใต้ก็สำคัญมากต่อจีน ทั้งในแง่ทรัพยากรเส้นทางการค้า และยังเป็นพื้นที่กันชนกองทัพสหรัฐไม่ให้เข้าถึงจีนได้ง่าย

วอลสตรีท เจอร์นัล ระบุว่า ในมิติด้านการคมนาคมขนส่ง ทะเลจีนใต้เป็นทางผ่านที่จำเป็นสำหรับจีน เพื่อเชื่อมต่อมหาสมุทรอินเดียและมหาสมุทรแปซิฟิก และเป็นเส้นทางที่เรือขนส่งราว 1 ใน 4 ของโลกต้องผ่าน นอกจากนี้ยังมีความสำคัญทางเศรษฐกิจสำหรับประเทศมหาอำนาจการค้า โดยเกือบ 1 ใน 3 ของน้ำมันดิบทั่วโลก และครึ่งหนึ่งของก๊าซธรรมชาติเหลวจะต้องผ่านเส้นทางนี้ไปยังจีนและประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงเหนือ

ทะเลจีนใต้ยังเป็นแหล่งประมงสำคัญที่มีสัดส่วนราว 6% ของปลาที่จับได้ทั่วโลก ทั้งปลาเฮอร์ริง ซาร์ดีน กระตัก รวมถึงสัตว์ทะเลประเภทอื่น หรือคิดเป็นน้ำหนักราว 6 ล้านตัน

ว่ากันว่าบริษัทน้ำมันซีนุกของจีนคาดการณ์ว่า กว่า 1 ใน 3 ของน้ำมันและก๊าซธรรมชาติสำรองทั้งหมดของจีนอาจมาจากทะเลจีนใต้ ขณะที่บางสำนักประเมินกันว่าพื้นที่นี้อาจมีปริมาณน้ำมันสำรองที่ยังไม่ยืนยัน (Unproven oil reserves) มากถึง 2.13 แสนล้านบาร์เรล

อย่างไรก็ตาม การบริหารจัดการความรู้สึกของคนเวียดนามในขณะนี้ทำได้ยาก เพราะจีนและเวียดนามมีความสัมพันธ์ที่ค่อนข้างซับซ้อน โดยจีนเคยช่วยเหลือเวียดนามในการปลดแอกจากฝรั่งเศส และเป็นแบบอย่างเรื่องสังคมนิยม แต่ก็สร้างความเจ็บปวดให้เวียดนามในสงครามสั่งสอน เมื่อปี 2522

ขณะที่กรณีนี้ก็สะท้อนถึงความท้าทายของจีนในภูมิภาคนี้ เพราะท่าทีที่แข็งกร้าวของจีนย่อมกระทบความสัมพันธ์กับคู่ขัดแย้งอื่นๆ ยิ่งจีนมีพลานุภาพทางด้านการทหารและเศรษฐกิจมากขึ้นเท่าไร ก็ย่อมจุดชนวนความไม่พอใจให้ผู้คนในประเทศเหล่านี้ ซึ่งจีนก็เข้ามาลงทุนในประเทศแถบนี้มากมายตลอดหลายปีมานี้ ไม่นับรวมสินค้าจีนที่ทะลักเข้ามาขายในอาเซียน หากเกิดกระแสแบนสินค้าจีนเหมือนอย่างที่คนจีนเคยต่อต้านญี่ปุ่นในกรณีเกาะเตียวหยู หรือเซนกากุ ก็ย่อมสะเทือนถึงจีนเอง