ดวงธุรกิจ

โดย...จารุพันธ์ จิระรัชนิรมย์

ประเทศไทยมีผู้ประกอบธุรกิจลักษณะครอบครัวจำนวนมากสร้างและบริหารธุรกิจด้วยตัวเอง พร้อมส่งต่อธุรกิจให้ลูกหลานรุ่นต่อไปสืบทอด แต่มีไม่น้อยต้องฝันสลายไปในรุ่นที่ 3 ตามวัฏจักร สร้างพื้นฐานรุ่นพ่อ ขยายกิจการอย่างมากรุ่นลูก และกิจการสลายในรุ่นหลาน เพราะรุ่นหลานไม่เคยผ่านความยากลำบากในการสร้างเนื้อสร้างตัว จึงมีเพียงน้อยรายเท่านั้นที่ยังรักษาให้กิจการเติบโตต่อไปได้

วันเฉลิม สิริพันธุ์ ที่ปรึกษาบริหาร บริษัท เฮย์กรุ๊ป เปิดเผยว่า จากการศึกษาข้อมูลการดำเนินงานของบริษัทต่างๆ พบบริษัทที่มีลักษณะธุรกิจครอบครัวมีผลการดำเนินงานดีกว่าบริษัทที่ไม่ใช่ธุรกิจครอบครัว ทั้งด้านมูลค่าองค์กร ผลตอบแทนการลงทุน และการเติบโตของรายได้ต่อปี แต่ธุรกิจครอบครัวมีปัญหาด้านการสืบทอดธุรกิจจากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่ง

จากการศึกษาธุรกิจครอบครัวทั้งไทยและต่างประเทศมีเพียง 30% ของทั้งหมด ที่สืบทอดจากรุ่นแรกไปสู่รุ่นที่สอง แล้วธุรกิจอยู่รอดได้ และหากมองระยะยาวขึ้น พบว่ามีไม่ถึง 1% ที่ธุรกิจสืบทอดจนกระทั่งถึงรุ่นที่สี่ ซึ่งบริษัทครอบครัวที่ต้องการให้ธุรกิจสืบทอดได้ยั่งยืนระยะยาว จะพยายามสร้างระบบและนำผู้บริหารมืออาชีพเข้ามาช่วยในการทำธุรกิจ

อย่างไรก็ตาม แม้สร้างระบบและมีผู้บริหารมืออาชีพมาช่วย แต่ธุรกิจครอบครัวอาจไม่ประสบความสำเร็จ ถ้าไม่ให้ความสำคัญกับต้นทุนของครอบครัวที่ใช้ดำเนินธุรกิจ (แฟมิลี่ แคปปิตอล) ได้แก่ ความสัมพันธ์ ธรรมเนียม ค่านิยม สิทธิ และกฎเกณฑ์ของครอบครัว

เฮย์กรุ๊ป จึงมีข้อแนะนำจะช่วยเพิ่มโอกาสให้ธุรกิจครอบครัวอยู่ได้ยั่งยืนและมีประสิทธิภาพขึ้น

ธุรกิจครอบครัวรุ่นแรก ต้องให้ความสำคัญเรื่องคุณค่าที่สืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น ผู้สร้างธุรกิจควรเก็บข้อมูลสำคัญที่บางครั้งหาไม่ได้จากแหล่งข้อมูลทั่วไป สร้างความสัมพันธ์กับบุคคลภายนอกเพื่อต่อยอดธุรกิจ และเก็บข้อมูลประวัติขององค์กรเพื่อสร้างเอกลักษณ์ของธุรกิจอย่างเป็นระบบ

เมื่อเปลี่ยนถ่ายธุรกิจสู่รุ่นที่สอง ต้องแนะนำผู้สืบทอดธุรกิจรุ่นสองเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งสร้างความสัมพันธ์ทางธุรกิจกับบุคคลภายนอก นำข้อมูลที่เก็บไว้เป็นระบบเมื่อครั้งรุ่นแรกไปใช้ ต้องสร้างความแน่นแฟ้นด้านความสัมพันธ์ในครอบครัว ทำให้สมาชิกครอบครัวอยู่บนพื้นฐานความคาดหวังเดียวกัน อยากมีส่วนร่วมทางธุรกิจ

ขณะที่การเปลี่ยนถ่ายธุรกิจสู่รุ่นสาม สมาชิกในครอบครัวเพิ่ม ความสัมพันธ์ซับซ้อนขึ้น ต้องให้ความสำคัญเรื่องความแน่นแฟ้นของคนในครอบครัวมากขึ้น จัดประชุมครอบครัวเป็นทางการสม่ำเสมอ บังคับสมาชิกในครอบครัวทุกคนเข้าประชุม ต้องมีหลักเกณฑ์ปกครองและดำเนินธุรกิจแบบครอบครัวที่ชัดเจน เพื่อให้เกิดความซื่อตรงในการทำธุรกิจ ถ้าเป็นไปได้ควรตั้งเป็นสำนักงานของครอบครัวขึ้นมาปกครอง

สำหรับภาพรวมบริษัทครอบครัวที่มาใช้บริการเฮย์กรุ๊ป มีแนวโน้มเพิ่มต่อเนื่อง ส่วนมากต้องการใช้บริการด้านการวางโครงสร้างพื้นฐานของบริษัท วางมาตรฐานเพื่อนำไปปฏิบัติให้บริษัทอยู่ยั่งยืนระยะยาว วางแผนการจ่ายค่าจ้างตอบแทนที่เหมาะสม วางแผนเกี่ยวกับอำนาจตัดสินใจจัดการในแต่ละเรื่องของบริษัท เพื่อให้บริษัทครอบครัวเป็นระบบระเบียบมากขึ้น

อดิศักดิ์ จันทรประภาเลิศ กรรมการผู้จัดการ บริษัท เอออน ฮิววิท (ประเทศไทย) กล่าวว่า อุปสรรคสำคัญของบริษัทครอบครัวที่จะประสบความสำเร็จคือ ระบบการบริหารจัดการที่อิงความสัมพันธ์ของคนในครอบครัวมากเกินไป หากต้องการเป็นบริษัทที่เติบโตระยะยาว ต้องลดใช้ความสัมพันธ์คนในครอบครัวในการทำงานลงบ้าง บริหารจัดการธุรกิจอย่างมืออาชีพมากขึ้น ให้ความสำคัญบริหารทรัพยากรบุคคล ดูแลพนักงานเท่าเทียมกัน

“บริษัทในไทยจำนวนมากเป็นบริษัทครอบครัว กลุ่มนี้ยังสนใจประกวดโครงการค้นหาสุดยอดนายจ้างดีเด่นที่บริษัทร่วมมือกับสถาบันบัณฑิตบริหารธุรกิจศศินทร์ แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย น้อย หลายบริษัทหวังว่าจะปรับปรุงบริษัทให้ดี มีมาตรฐานก่อน จึงร่วมประกวดให้ได้รางวัล ทั้งที่จริงควรเข้ามาประกวดเพื่อตรวจสุขภาพธุรกิจว่ามีจุดอ่อน จุดแข็งอะไร เพื่อวางแนวทางแก้ไขในอนาคต” อดิศักดิ์ กล่าว

บริษัทชื่อดังในไทยที่เติบโตระดับโลกหลายแห่ง ก็เริ่มจากเป็นธุรกิจครอบครัว หากลดอิงความสัมพันธ์ แล้วนำมาตรฐานมาใช้มากขึ้น ก็ไปถึงจุดนั้นได้เช่นกัน