ความท้าทายด้านการศึกษากลางกระแสอาเซียน

โดย...ชลธิชา ภัทรสิริวรกุล

ระบบการศึกษาของภูมิภาคเอเชียในปัจจุบันกำลังอยู่ในช่วงของการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ ท่ามกลางยุคโลกาภิวัตน์และการก้าวสู่ประชาคมอาเซียน

ในงานประชุมผู้นำการศึกษาเอเชีย ครั้งที่ 5 และงานเวิลด์ไดแด็ค เอเชีย 2556 ได้กูรูด้านการศึกษาอย่าง ตัน อุน เซง คณบดีคณะครุศาสตร์ สถาบันการศึกษาแห่งชาติสิงคโปร์ (NIE) มาปาฐกถาพิเศษเรื่อง “การศึกษาข้ามพรมแดนของภูมิภาคอาเซียน : โอกาสและความท้าทายของประชาคมอาเซียน” โดยมองว่า ขณะนี้ประเทศต่างๆ ในอาเซียนกำลังมองว่าจะเดินต่อไปทางไหน เพราะการศึกษาเป็นปัจจัยสำคัญในการพัฒนาและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับประเทศ ส่งผลให้ทุกวันนี้ทุกประเทศต่างให้ความสำคัญกับการศึกษา

ความท้าทายของการศึกษาในกลุ่มประเทศอาเซียน คือ จะทำอย่างไรให้เกิดการบูรณาการและสร้างฐานความรู้ร่วมกัน เพราะตอนนี้กำลังเข้าสู่สังคมฐานความรู้ เพื่อให้เกิดความแตกต่าง จากเดิมที่เน้นใช้ระบบสอนให้เด็กท่องจำ

ข้อจำกัดในการพัฒนาระบบการศึกษาของอาเซียน คือ ระบบสาธารณูปโภคและโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่เอื้อต่อการขยายการศึกษา การพัฒนาหลักสูตรการเรียนการสอน โดยเฉพาะคุณภาพและการพัฒนาครูให้มีความสามารถในการสอนเด็กที่มีความหลากหลายในประชาคมอาเซียน ซึ่งบุคลากรครูเหล่านี้จะต้องเข้าถึงวัฒนธรรมภูมิหลังของเด็กแต่ละคน

แต่การลงทุนของมหาวิทยาลัยในภูมิภาคอาเซียนมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น รวมทั้งเรื่องการปฏิรูปครูที่หลายประเทศให้ความใส่ใจ เพราะครูเป็นบุคลากรที่มีคุณค่าและเป็นพื้นฐานสำคัญในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา

อย่างไรก็ตาม อาเซียนต่างมีพันธกิจหลักในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ ที่นับว่าเป็นปัจจัยหลักในการขับเคลื่อนสู่เศรษฐกิจฐานความรู้ (KnowledgeBased Economy) และสอดคล้องกับสังคมโลกในปัจจุบัน ดังนั้นบุคคลที่จะประสบความสำเร็จในการใช้ชีวิตในศตวรรษที่ 21 นี้ ตามแนวคิดของ วัสสิลิออส อี เอฟธีนากิส ประธานสมาคมเวิลด์ไดแด็ค คือ จะต้องเริ่มจากการพัฒนาให้เด็กยืนอยู่บนเวทีโลกได้ อาจต้องมีการปรับวิสัยทัศน์ในการเรียนการสอนใหม่ ซึ่งเป็นที่มาของรูปแบบการเรียนการสอนแบบใหม่ที่เรียกว่า “CoConstruction” ที่ให้ครูและนักเรียนมีปฏิสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน โดยให้เด็กเป็นตัวกลางการเรียนรู้ ส่วนครูจะทำหน้าที่เป็นโค้ชคอยสนับสนุนการเรียนรู้ของเด็ก

สิ่งต่อมา คือ การสนับสนุนพัฒนาสมรรถนะด้านที่เด็กเก่งแทน จากเดิมที่จะดูว่าเด็กอ่อนอะไรแล้วพยายามหาทางเสริมจุดอ่อนนั้นให้ ซึ่งจะทำให้เด็กรู้สึกมีคุณค่าและตื่นตัวที่จะพัฒนาจุดเด่นของตัวเองมากขึ้น

ไค มิง เชง ศาสตราจารย์เกียรติยศ ฝ่ายการศึกษา มหาวิทยาลัยฮ่องกง เห็นว่า ระบบการศึกษาของเอเชียกำลังเผชิญความท้าทายอย่างมาก เพราะต้องการปั้นคนให้ออกมาสร้างระบบเศรษฐกิจที่ขยายตัว จึงแข่งขันกันสร้างบุคลากรให้มีคุณภาพและแข่งขันได้ในเวทีโลก

นั่นคือการพัฒนาทักษะที่เหมาะสมกับสมรรถนะตัวเอง เพราะจากผลสำรวจพบว่า ผู้ที่เรียนจบแพทย์มี 1% ที่ไม่ได้ทำอาชีพตามที่เรียน ด้านกฎหมายมี 1520% และด้านวิศวกรรมมีมากถึง 35% ขณะที่เด็กรุ่นใหม่ทำงานประจำลดลง แต่ทำงานอิสระแทน